V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 2 F · N I V E A U 2 E N 3
Signaalwoorden en verbanden
Maar, omdat, daarna, dus. Kleine woorden met een grote taak: ze laten zien hoe zinnen bij elkaar horen.
Les 3 · Lezen
V E R S T U U R D ✓ ✓
N E D E R L A N D S · 2 F · N I V E A U 2 E N 3
Signaalwoorden en verbanden
Maar, omdat, daarna, dus. Kleine woorden met een grote taak: ze laten zien hoe zinnen bij elkaar horen.
Les 3 · Lezen
Over deze les: les 3 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 2 en 3 (referentieniveau 2F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren signaalwoorden herkennen, koppelen ze aan een verband (opsomming, tegenstelling, reden, oorzaak en gevolg, tijd, voorwaarde, conclusie) en gebruiken ze om een tekst sneller te begrijpen.
Koppeling: de les hoort bij het onderdeel lezen van referentieniveau 2F (zakelijke teksten: relaties tussen zinnen en alinea's herkennen aan signaalwoorden). Lezen wordt in het mbo getoetst in het centraal examen. Vragen naar het verband tussen zinnen of alinea's komen daar vaak voor. Image credit: Jaggery, CC BY-SA 2.0 Image credit: LessonUp
‹
L
Leerdoelen
LES 3
Na deze les:
1
Je kan signaalwoorden in een tekst herkennen.
2
Je kan zeggen welk verband een signaalwoord aangeeft.
3
Je kan zelf het goede signaalwoord kiezen in een zin.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Haal de vorige les terug: het woord daarom wees naar de kernzin. Vandaag kijken we naar meer van die woorden.
‹
S
Startvraag
LES 3
Welk woord gebruik jij het vaakst in een appje?
maar
want
dus
daarna
Startvraag: alle vier de woorden zijn signaalwoorden. Studenten gebruiken ze dus al elke dag. Vraag na de uitslag om een voorbeeldzin met het woord dat het meest gekozen is.
‹
K
Kernbegrip
LES 3
!
Signaalwoord
✓✓
Een signaalwoord laat zien hoe twee zinnen of delen van een tekst met elkaar te maken hebben. Dat heet het verband. Voorbeeld: Ik was te laat, want de bus reed niet. Het woord want laat zien dat er een reden komt.
Kernbegrip: een signaalwoord is als een verkeersbord in de tekst. Het zegt wat er komt: een reden, een tegenstelling, een volgende stap. Wie de signaalwoorden ziet, begrijpt de opbouw van een tekst sneller.
‹
V
Verbanden
LES 3
Zeven verbanden
Opsomming: en, ook, bovendien, ten eerste
Tegenstelling: maar, toch, echter
Reden: want, omdat
Oorzaak en gevolg: doordat, daardoor
Tijd: eerst, daarna, tot slot
Voorwaarde: als, tenzij
Conclusie: dus, kortom
Uitleg: dit zijn de verbanden die op 2F het meest voorkomen. Laat studenten bij elk verband een zin over hun stage maken. Het woord echter kom je vooral in formele teksten tegen; in gewone taal zeg je maar.
Extra voor snelle studenten: welk signaalwoord kun je ook gebruiken voor een voorbeeld? Antwoord: bijvoorbeeld, zoals.
‹
V
Vraag
LES 3
Ik wil graag een extra dienst, maar ik heb zaterdag al les. Welk verband geeft maar hier aan?
Reden
Tegenstelling
Opsomming
Oorzaak en gevolg
Antwoord: B. De twee delen van de zin botsen: je wilt iets, maar het kan niet. Dat is een tegenstelling. Een reden zou je aangeven met want of omdat.
‹
L
Lees de instructie
LES 3
Werkinstructie, Lunchroom Het Pleintje
Afsluiten aan het eind van de dag
Eerst zet je de koffiemachine op spoelen. Daarna maak je de vitrine leeg. Bovendien veeg je de vloer achter de bar.
Let op: zet de vaatwasser pas uit als hij klaar is. Anders blijft er vies water in staan. Daardoor gaat hij stinken.
Tot slot doe je de achterdeur op slot en zet je het alarm aan.
Afsluiten in de lunchroom
Zoek minstens zes signaalwoorden. Welk verband hoort bij elk woord?
Voorbeeld: signaalwoorden en verbanden: Eerst, Daarna en Tot slot (tijd), Bovendien (opsomming), als (tijd: pas als hij klaar is), Daardoor (oorzaak en gevolg). Ook Anders is een signaalwoord: het laat zien wat er gebeurt als je het niet doet.
Hulpvraag voor wie vastloopt: zoek eerst de woorden aan het begin van elke zin.
‹
V
Vraag
LES 3
Je werkt zaterdag, tenzij je die dag examen hebt. Welk verband geeft tenzij aan?
Tijd
Tegenstelling
Reden
Voorwaarde
Antwoord: D. Tenzij betekent: behalve als. Of je werkt, hangt af van een voorwaarde: heb je examen of niet? Ook als kan een voorwaarde aangeven: Als je examen hebt, werk je niet.
‹
L
Lezen
LES 3
Reden of oorzaak?
Reden
Iemand kiest er zelf voor.
Woorden: want, omdat.
Ik neem de fiets, want het is mooi weer.
Oorzaak en gevolg
Het gebeurt vanzelf. Niemand kiest ervoor.
Woorden: doordat, daardoor.
Doordat het glad was, viel de bezorger.
Uitleg: dit verschil vinden veel studenten lastig. Vraag steeds: heeft iemand hier zelf voor gekozen? Dan is het een reden. Gebeurde het vanzelf? Dan is het oorzaak en gevolg. In gewone spreektaal wordt omdat ook bij oorzaken gebruikt. In een tekst die je goed wilt schrijven, kies je bij een oorzaak liever doordat.
‹
L
Lezen
LES 3
Waarom helpen signaalwoorden?
Na maar of toch komt vaak iets belangrijks. Lees dan extra goed.
Bij ten eerste en ten tweede weet je: er komt een rijtje.
Na dus of kortom komt vaak de conclusie. Daar staat vaak de hoofdgedachte.
Bij eerst en daarna gaat het om een volgorde, zoals in een instructie.
Uitleg: koppel dit aan de vorige les. De conclusie na dus of kortom is vaak de hoofdgedachte. Op het examen kun je de signaalwoorden omcirkelen voordat je de vragen beantwoordt.
‹
S
Stelling
LES 3
Na het woord maar komt meestal het belangrijkste deel van de zin.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten een voorbeeld geven. De klant was boos, maar hij komt toch terug. Wat onthoud je? Vooral dat hij terugkomt. Na maar staat vaak wat de schrijver het belangrijkst vindt. Dat geldt niet altijd, maar het is een handige leestip.
‹
O
Opdracht
LES 3
Raad het signaalwoord
1
Schrijf drie zinnen over je stage of werk met: omdat, maar en daarna.
2
Lees je zinnen voor aan je buur, maar zeg piep in plaats van het signaalwoord.
3
Je buur raadt welk signaalwoord er ontbrak en welk verband het is.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: een voorbeeld om voor te doen: Ik was moe, piep ik had een late dienst. Het ontbrekende woord is want of omdat, het verband is reden. Loop rond en laat studenten ook proberen met doordat en tenzij.
Hulp voor wie vastloopt: gebruik het lijstje met zeven verbanden.
‹
J
Jouw antwoord
LES 3
Schrijf een zin over je werk of stage met het woord doordat.
Open vraag: let op of de zin echt een oorzaak en een gevolg heeft. Goed: Doordat de kassa uitviel, moesten klanten wachten. Minder goed: Doordat ik graag help, werk ik in de zorg. Dat is een eigen keuze, dus een reden: Omdat ik graag help.
‹
V
Vraag
LES 3
Welk woord past op de puntjes? De klant had geen bon. ... kon hij het jasje niet ruilen.
Want
Maar
Daardoor
Toch
Antwoord: C. Geen bon is de oorzaak, niet kunnen ruilen is het gevolg. Daardoor geeft dat verband aan. Want past niet, want dan komt er een reden achter. Maar en Toch geven een tegenstelling aan.
‹
T
Terugblik
LES 3
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Signaalwoorden herkennen
Verband benoemen
Zelf het goede woord kiezen
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Feit of mening?
Op internet lees je van alles. Wat klopt er echt, en wat vindt iemand alleen maar? Volgende les leer je feiten en meningen uit elkaar te houden.
Je kan een feit en een mening uit elkaar houden.
Je kan met vier vragen nagaan of een tekst betrouwbaar is.
Volgende les: Lezen 4, les 4 van de serie.
Image credit: LessonUp