Herhaling H4 tijdvak 5 en 6 ELO

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Tijd van ontdekkers en hervormers

• 1500 – 1600 (16e eeuw)

• Vroegmoderne tijd

Terug naar de Middeleeuwen….

Tot 1500 nC

• Geloof

• Memento mori

Renaissance: wedergeboorte

Europa wordt opnieuw geboren… waarom?

Paragraaf 3.1 “De Renaissance”

K.A.:

• Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.

• De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.

Kennis verspreidt zich over Europa

• 1450: uitvinding boekdrukkunst

• 1453: val van Constantinopel  kennis naar West-Europa

1. Mens- en wereldbeeld:

• Leven op aarde

  • carpe diem

  • Nieuwsgierigheid

  • Zelf onderzoek doen

2. Wetenschappelijk denken:

• Er wordt teruggegrepen naar de tijd van de Grieken & Romeinen

  • De klassieke cultuur wordt dus opnieuw geboren

  • Humanisten

  • Kritisch denken, systematisch & rationeel

Homo universalis

• Iemand die zich op allerlei gebieden ontwikkelt.

• Leonardo Da Vinci

• Breder onderwijs nodig aan de hand van klassieke werken

Kunst in de Renaissance

1. Individualisme: de mens staat centraal

2. Klassieke oudheid

3. Perspectief

4. Rijke opdrachtgevers (naast de kerk)

The Santa Trinita Maestà, Cimabue, 1290-1300

Madonna and child, Raffaello Sanzio, 1503

School van Athene, Raphael

Oefenen: waar herken je de Renaissance in dit schilderij?

Reformatie = de kerkhervorming

Paragraaf 3.3: De Reformatie

K.A.: De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.

Uiteindelijk vindt er een splitsing van de christelijke kerk plaats (dat was niet het doel).

Ontstond door:

• Humanisten.

• Uitvinding van de boekpers.

Maarten Luther (Duits)

Kritiek op:

• Rijkdom en macht

  • Aflaatbrieven

    • Zodra het geld in ‘t kistje klinkt, het zieltje in de hemel springt

  • Celibaat

  • Tegen verering van heiligen en relikwieën.

Het ware geloof: bidden en bijbelstudie

Wat vinden de paus en de keizer van Luther?

• 1517: 95 stellingen

• 1520: Luther door paus in de ban gedaan als hij zijn ideeën niet herroept.

• 1521: Rijksdag van Worms georganiseerd door keizer Karel V.

• Vogelvrij verklaard.

Inquisitie: de kerkelijke rechtbank.

Johannes Calvijn (Frans)

• Bijbel is de enige bron van gezag, vorst of overheid heeft niets te zeggen.

• Ook geen orgelspel, kaarsen of kerkklokken.

• Mens is zondig.

• Predestinatie

Terugblik

Karel V

• Heer der Nederlanden

• Keizer van het Duitse rijk

• Koning van Spanje

Filips II: zoon, vanaf 1555 Nederlanden en Spanje

Paragraaf 4.1: De Opstand in Europees Perspectief

K.A.: Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

1. Centralisatie van Karel V (en Filips II daarna).

• Karel V regeert steeds meer vanuit 1 plek: Brussel.

• In alle gewesten gelden zoveel mogelijk dezelfde regels en wetten.

• Edelen en burgers verliezen macht en privileges

Waarom brak er een opstand uit in de Nederlanden?

2. Geloofsvervolgingen

In de Nederlanden kost de inquisitie in de 16e eeuw 2000 à 3000 mensen het leven.

Waarom braak er een opstand uit in de Nederlanden?

Hagenpreken

Protestantse bijeenkomsten in de buitenlucht

Beeldenstorm 1566

Oorzaak: radicale calvinisten

Gevolg:

Filips II (koning van Spanje) stuurt de Hertog van Alva om orde op zaken de stellen in 1567.

Willem van Oranje

• Stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht.

• Katholiek, maar voor geloofsvrijheid.

• Tegen de centralisatie ten koste van privileges.

• Zijn ideaal: eenheid in de Nederlanden.

Één van de 50.000 vluchtelingen

De Nederlandse Opstand 1568 - 1648

= tachtigjarige oorlog = het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van de Nederlandse staat.

Geuzen: opstandelingen, onder leiding van Willem van Oranje

Alva’s slachtoffers

Onbedoeld gevolg: steeds meer Nederlanders, ook katholiek, sloten zich bij de opstand aan.

Plakkaat van Verlatinghe, 1581

Filips II wordt afgezet, omdat hij zijn niet meer de koning van de Nederlanden.

Moord op Willem van Oranje 1584

‘Vijand van de mensheid, algemene pest voor het christendom, schurk en verrader’

‘Mijn God, heb medelijden met mijn ziel en met dit arme volk’

De Republiek!

17e eeuw. Bijzonder in elk opzicht:

• Politiek

• Cultureel

• Economisch

1588: Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

Holland het belangrijkst: bracht meer dan de helft van het geld op.

Pas in 1648 Vrede van Münster: oorlog te duur, slecht voor de handel.

Holland, Zeeland, Friesland, Groningen, Utrecht, Gelderland en Overijssel.

Drenthe (8e gewest) en Brabant telden niet mee

Politiek

Geen koning, 7 gewesten, elk gewest een stem in de Staten-Generaal

Bestuur door regenten= bestuurders van de gewesten en steden.Meestal rijke handelaren. (Dus niet altijd van adel)!

De nieuwe leiders van de Republiek

Stadhouder Maurits van Oranje-Nassau

Raadpensionaris Johan Oldenbarnevelt

• Stadhouder (van o.a. Holland) = militair leider van het Staatse Leger.

• Raadspensionaris = politiek leider / landsadvocaat

Cultuur in de Republiek

Burgercultuur: door regenten, kooplieden en andere rijke burgers.

Kerk geen belangrijke opdrachtgever, ook geen koninklijk hof.

De nachtwacht – Rembrandt van Rijn

Regenten en kooplui. Schilder: Frans Hals

Malle Babbe

Drinkebroer

Een nieuw stadhuis

Momenteel koninklijk paleis

De Vroetschapskamer

Religie

Calvinisme officiële godsdienst voor regenten en in publieke ruimte.

Maar, gewetensvrijheid, ook voor katholieken: achter gesloten deuren vrijheid om te geloven.

Katholieke schuilkerk

Immigratie

Oorzaken:

• Handel en werkgelegenheid

• Gewetensvrijheid

Tussen 1600 en 1650: bevolking van Amsterdam van 50.000 naar 200.000. Helft niet in Amsterdam geboren.

Wie?

• Vlaamse en Brabantse protestanten

• Spaanse en Portugese joden (Sefardim)

• Duitse en Poolse joden (Asjkenazim)

• Franse protestanten (Hugenoten)

Absolutisme = regeringssysteem waarbij de macht van de koning niet wordt beperkt door een grondwet of door rechten van andere organen.

Paragraaf 5.1: Absolutisme

Politiek bestuur:

• Droit divin: goddelijk recht om als absoluut vorst te regeren.

• Paleis van Versailles

• Beroepsleger

L’etat, c’est moi!: de staat, dat ben ik

Cultuur:

• Hofcultuur

• Godsdienstvrijheid afgeschaft

• Koninklijke academies opgericht

• Koning financiert kunst

Wetenschappelijke revolutie: Doorbraak van een wetenschappelijke manier van denken:

1. Systematisch verwerven van kennis door eigen observaties

2. Experimenten

3. Logisch denken.

Veel uitvindingen!

Belemmeringen:

1. Vertrouwen in de Grieken

2. De Kerk

Aristoteles (4e eeuw v.C.)

De aarde is het middelpunt van het universum!

Paus Urbanus VIII (17e eeuw)

De mens is het hoogste wezen van de goddelijke schepping: het middelpunt!

Wetenschappelijke revolutie werd gestimuleerd door:

• Instrumenten

• Tijdschriften

• Academies

Nicolaas Copernicus

Heliocentrisch wereldbeeld in plaats van een geocentrisch wereldbeeld.

Galileo Galilei

Newton

Ontdekking van de zwaartekracht

Newton tedx (3min)

Voorbeelden uit de Republiek:

• Huygens: slingerklok

• Spinoza: God = natuur

• Van Leeuwenhoek: microscoop