Examenvoorbereiding HAVO 5 - Algemene vaardigheden en alle domeinen

VAS training AK


 HAVO 5 

Alle Domeinen

VAS


1 / 117
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 117 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

VAS training AK


 HAVO 5 

Alle Domeinen

VAS


Deze slide heeft geen instructies

Hoe te leren?

- PowerPoints bekijken (Som Today)

- Oefenexamen maken + nakijken (examenblad.nl)

- Filmpjes kijken (YouTube)


Deze les:

  • 2x voorbeeldvraag

  • 8x veel gemaakte fouten/concrete tips

  • oefenen met Domein Wereld

Deze slide heeft geen instructies

Stel jezelf de volgende vragen:

1] Waar gebeurt het?

2] Wat gebeurt er?

3] Waarom gebeurt het?

4] Komt het nog ergens anders voor?

5] Is het daar gewenst?


-> dit zijn de aardrijkskundige vragen die je altijd in je achterhoofd moet hebben.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Geografische Problemen & Schaalniveaus

  1. mondiaal = wereldwijd,
    bijv. klimaatverandering

  2. continentaal = continent, 

  3. fluviaal = over het stroomgebied van een rivier

  4. nationaal = landelijk, bijv. rivierbeleid ruimte voor rivier

  5. regionaal = streek / gebied,
    bijv. aanwijzen noodoverloopgebied

  6. lokaal = plaatselijk,
    bijv. welk dijkvak moet sterker  worden?


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Vraagstelling: Leg uit

Verwoestijning in Spanje is een groot probleem en leidt vaak tot bodemerosie. 


[2p] Leg uit dat verwoestijning vaak leidt tot bodemerosie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. 

Deze slide heeft geen instructies

Leg uit dat verwoestijning vaak leidt tot bodemerosie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Deze slide heeft geen instructies

Antwoord: leg uit vraag

Een juiste uitleg is:

Door verwoestijning verdwijnt de vegetatie (oorzaak) [1p],


waardoor de bovenste laag van de bodem (bij stortbuien) makkelijk kan wegspoelen / makkelijk kan wegwaaien (gevolg) [1p]

Deze slide heeft geen instructies

Geef vraagstelling

De meeste economische activiteiten in Katendrecht waren van oorsprong gerelateerd aan de haven. Vanaf ongeveer 1960 werden de havenactiviteiten richting zee verplaatst. 


[2p] Geef hiervan twee oorzaken.

Deze slide heeft geen instructies

De meeste economische activiteiten in Katendrecht waren van oorsprong gerelateerd aan de haven. Vanaf ongeveer 1960 werden de havenactiviteiten richting zee verplaatst. Geef hiervan twee oorzaken.

Deze slide heeft geen instructies

Antwoord geef vraag

Juiste oorzaken zijn:

- Er kwamen steeds grotere schepen / schepen met een grotere diepgang (die alleen in havens verder richting zee konden aanleggen)

- De overlast van de havenactiviteiten was in de stad niet langer wenselijk. 

- Er was in Katendrecht weinig (uitbreidings-) ruimte (voor olie- of containeropslag)

Deze slide heeft geen instructies

Veel gemaakte fouten

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Oefenen met domein Wereld


Deze slide heeft geen instructies

Hoofdvraag

Waarom zijn rijke landen rijk en arme landen arm?

Hoe kun je landen (m.b.v. dimensies) met elkaar vergelijken?

Hoe kun je de wereld opdelen in het wereldsysteem?

Deze slide heeft geen instructies

Wereld als systeem: centrum-periferiemodel 

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem: Centrum-periferie

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem

centrum-semiperiferie-periferie

Hebben samen een afhankelijkheidsrelatie. 


Deze slide heeft geen instructies

Centrum-periferie model

Periferie

- leverancier grondstoffen

Semi-periferie

- laagwaardige industrie (zonder veel kennis)

Centrum

- kennis, geld en macht

- hoogwaardige dienstverlening en industrie

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Regionale ongelijkheid


Hoe kan je het wereldsysteem hier nu op toepassen?


  • Donkerblauw: centrum

  • Lichterblauw: semiperiferie

  • Rood: periferie

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem: welk type land hoort bij I, en welke bij 3?

Deze slide heeft geen instructies

Global shift

Verschuivingen in het wereldsysteem​

Deze slide heeft geen instructies

 De eerste contouren van het wereldsysteem


Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe arbeidsverdeling als gevolg van uitschuiving en doorschuiving

Nieuwe internationale arbeidsverdeling:

  • R&D, Marketing

  • Maakindustrie, lagere dienstverlening

Deze slide heeft geen instructies

Verandering van het wereldsysteem

Triade 

Uitschuiving

Nieuwe internationale arbeidsverdeling

Opkomende grootmachten 

Multipolaire wereld 


Deze slide heeft geen instructies

Tijd-ruimte compressie


Afname relatieve afstanden

door daling van reis- en vervoerstijden en -kosten


Tijd en ruimte worden in elkaar gedrukt. 


Deze slide heeft geen instructies

Noord-Zuid verdeling

Deze slide heeft geen instructies

Wereldsysteem

Deze slide heeft geen instructies

Meten van ontwikkeling:

  • BNP per inwoner

  • Samenstelling beroepsbevolking

  • VN-index/welzijnsindex/HDI

Deze slide heeft geen instructies

BNP

  • BNP= alle inkomsten van een land (inwoners en bedrijven)

  • BBP= alle productie van een land (zonder buitenlandse inkomsten)


  • per hoofd/per inwoner

Deze slide heeft geen instructies

Problemen:

  • verschil in koopkracht           -> koopkracht pariteit

  • informele sector ontbreekt -> nationale statistieken                                                                                           verbeteren

  • sociale ongelijkheid                -> inkomensverschillen tussen                                                                             klassen zichtbaar maken

  • regionale ongelijkheid           -> inzoomen

Deze slide heeft geen instructies

Verdeling beroepsbevolking

Deze slide heeft geen instructies

VN-welzijnsindex (HDI)

koopkracht, levensverwachting en analfabestisme



Deze slide heeft geen instructies

Internationale arbeidsverdeling

Arm land: grondstoffen, rijk land: hoogwaardige producten


Verschuiving: 

productie naar arme landen

Deze slide heeft geen instructies

Leefomgeving

Deze slide heeft geen instructies

Oefenen met domein Leefomgeving

1] Rivieren

2] Steden

Deze slide heeft geen instructies

In de benedenloop: is er klein / gering verval is er veel / weinig sedimentatie

A

klein verval / weinig sedimentatie

B

gering verval / veel sedimentatie

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Drie soorten rivieren 


ABC
ABC
ABC

Deze slide heeft geen instructies

3 soorten rivieren

Onderweg naar zee worden gletsjerrivieren aangevuld door regenrivieren.


Gletsjerrivier+ regenrivier= gemengde rivier


De Rijn is een voorbeeld

3

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Het debiet en regiem van de Rijn


Deze slide heeft geen instructies

Rivieren


  • Rijn = gemengde rivier 
    (en dus       regiem)

  • Maas = regenrivier
     

Deze slide heeft geen instructies

Hoe valt het debietverloop van de Rijn te verklaren?

Deze slide heeft geen instructies

Verhoogde piekafvoer
als vertragingstijd afneemt.


- ontbossing

- verstening

- recht trekken rivier

Deze slide heeft geen instructies

Bovenloop

Verhang

Gelijkmatig regiem

Waterscheiding

Piekafvoer

Vertragingstijd

Gemengde rivier

Debiet op z'n hoogst

Groot verval

Van neerslag tot rivierwater

Verval per km

Reliëf in het landschap

Deze slide heeft geen instructies

Uitbreiding van de steden heeft bijgedragen aan afname van de vertragingstijd in het stroomgebied van de Rijn. Leg dit uit (oorzaak-gevolgrelatie).

Deze slide heeft geen instructies

een rivier die volledig wordt gevoed door regen- en/of grondwater.

Een rivier die volledig wordt gevoed door smeltwater van sneeuw en/of gletsjers

Een rivier die wordt gevoed door zowel regen en grondwater al door smeltwater

smeltwater rivier

gemengde rivier

Rijn

Maas

regen rivier

regelmatig regiem

zeer onregelmatig regiem

onregelmatig regiem

Deze slide heeft geen instructies

Het verval van een rivier neemt in de benedenloop af

A

juist

B

onjuist

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Bij de monding van de rivier vindt erosie en sedimentatie plaats

A

juist

B

onjuist

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Verval en verhang

Verval: hoogteverschil tussen twee punten langs een rivier in meters.
(berekening: hoogte A - hoogte B)

 = Antwoord in meters. 


Verhang: hoogteverschil per kilometer 

(berekening: verval in meters delen door  afgelegde afstand in km) 

= Antwoord in  m per km


Deze slide heeft geen instructies

Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Mount Rushmore ligt in een gebied waar het D-klimaat naar het westen toe overgaat in een ander klimaat. 2p 14 Geef  een aanwijzing uit de bronnen waaruit blijkt dat Mount Rushmore een D-klimaat heeft;  de naam van het klimaat waarin het D-klimaat bij Mount Rushmore naar het westen toe overgaat.

Deze slide heeft geen instructies

Verval en verhang


Deze slide heeft geen instructies

In welk deel van de rivier op de achtergrond is het verhang het grootst?

Deze slide heeft geen instructies

Welke combinatie pas bij Nederland?

A

Bovenloop, laag verval, hoog verhang

B

Middenloop, laag verval. hoog verhang

C

Benedenloop, laag verval, laag verhang

D

Benedenloop, hoog verval, laag verhang

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies





1800

1960

1910

2017

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Gevolgen:

Wijk leeft op


Voorzieningsniveau stijgt


Huizenprijzen stijgen


Oorspronkelijke bewoners: verplaatsen


Kritiek!

- Is het terecht/eerlijk dat sommigen het niet 

meer kunnen betalen?

- Waterbedeffect?


Deze slide heeft geen instructies

Oefenen met domein Systeem Aarde


Deze slide heeft geen instructies

Hoofdvraag

Endogene en exogene krachten kunnen verklaren en toepassen

Verschillende klimaten op aarde kunnen verklaren en beschrijven

Landdegradatie op aarde kunnen verklaren en oplossen

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik de atlas. Behalve het tropisch regenwoudklimaat (Af) komen in Indonesië nog twee klimaten voor. Geef aan - welke twee klimaten dat zijn; - wat voor elk van deze twee klimaten de oorzaak is van de aanwezigheid van dat klimaat in Indonesië.

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik kaartblad 222. In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië. Geef aan - welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland van Turkije voorkomt; - waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt dan in Cappadocië.

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik kaartblad 222. In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië. Geef aan - welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland van Turkije voorkomt; - waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt dan in Cappadocië.

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik de bron. In de vulkanische zone op het Noordereiland stijgt magma op richting het aardoppervlak. Ten oosten van de vulkanische zone gebeurt dit niet. Leg uit dat ten oosten van de vulkanische zone geen magma opstijgt richting het aardoppervlak. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Deze slide heeft geen instructies

Zowel in Vietnam als in West-Europa vindt chemische verwering van kalksteen plaats. De snelheid waarmee kalksteen in Vietnam door chemische verwering wordt afgebroken, verschilt echter van de snelheid waarmee dat gebeurt in West-Europa. Geef de twee oorzaken van dit verschil.

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik de bron. Zowel het Noordereiland als het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland worden regelmatig getroffen door aardbevingen. Leg uit op welk van deze twee eilanden alleen ondiepe aardbevingen voorkomen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

Deze slide heeft geen instructies

Gebruik de bron. Hoewel chemische verwering van kalksteen in de Baai van Ha Long overheerst, vindt er ook mechanische (of fysische) verwering plaats. Hierbij speelt de vegetatie op de kalksteentorens een rol. Beschrijf de wijze waarop de vegetatie op de kalksteentorens bijdraagt aan mechanische verwering.

Deze slide heeft geen instructies

Brazilië

Deze slide heeft geen instructies

Domein C: Brazilië

De examenkandidaat kan:


Kennis over:

- Sociaalgeografische- en fysisch-geografische kenmerken van Brazilië

- Sociaaleconomische positie van Brazilië in de regio en in de wereld.

Deze slide heeft geen instructies

Brazilië is een...

A

Centrumland

B

Periferieland

C

Semi-periferieland

D


Deze slide heeft geen instructies

Brazilië heeft ...................... inwoners.

A

40 miljoen

B

20 miljoen

C

200 miljoen

D

400 miljoen

Deze slide heeft geen instructies

Het beeld van Brazilië

Deze slide heeft geen instructies

Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië. 2p Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam

Deze slide heeft geen instructies

Brazilië in kaart


Deze slide heeft geen instructies

Figuur 1.17: Klimaatgebieden in Brazilië

W9: Vier klimaatdiagrammen, Brazilië

Welke klimaat grafieken horen waar. teken een paar letters op de kaart. klassikaal bespreken.

Exportpakket Brazilië

Deze slide heeft geen instructies

Demografische transitie van Brazilië

Deze slide heeft geen instructies

De kans is groot dat de oorspronkelijke vegetatie in de cerrado en de selva de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan in de afgelopen tien jaar. 2p Geef - een oorzaak waardoor de oorspronkelijke vegetatie de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan nu het geval is; - een manier waarop het verdwijnen van de oorspronkelijke vegetatie kan worden vertraagd.

Deze slide heeft geen instructies

Examentrucjes

Neerslag

1] lage- en hoge drukgebieden

2] loef- en lijzijde

3] aanlandige- en aflandige wind


Temperatuur

1] breedteligging

2] hoogteligging

3] ligging t.o.v. zeestromen

4] albedo effect 

Deze slide heeft geen instructies

Examentrucje 

1. Er subductie plaatsvindt / de ... plaat wegduikt onder de ... plaat

2. waarbij de wegduikende plaat smelt / omhooggerichte magmastromen ontstaan

3. Bij het smelten van de plaat komt er gas en SIO2 in het magma

4. Deze stoffen zorgen dat het lava taai wordt

5. De taaie lava de kraterpijp(en) verstopt

6. waardoor de druk in de vulkaan zeer hoog wordt (en er een explosie volgt)

7. of taaie lava veel gas bevat

8. waardoor veel opwaartse druk ontstaat


Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld examentrucje

Het eiland Krakatau maakt deel uit van een lange keten van vulkanen, waar ook de vulkanen op Java en Sumatra toe behoren.


[2p] Beschrijf de wijze waarop deze vulkanen zijn ontstaan.


stap 1 + 2

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld examentrucje

Het explosieve karakter van de Vesuvius heeft veel te maken met de taaie lava die deze vulkaan produceert. 


Leg uit hoe de taaie lava een explosieve uitbarsting veroorzaakt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten. 


stap 5 + 6 OF stap 7 + 8

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld goed lezen

Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p   Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld goed lezen

Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p   Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.

Deze slide heeft geen instructies



Deze slide heeft geen instructies

Wat vond je fijn aan de examentraining?

Deze slide heeft geen instructies

Wat heb je gemist in de examentraining?

Deze slide heeft geen instructies

Wat zou ik kunnen verbeteren aan de examentraining?

Deze slide heeft geen instructies