VAS training AK
HAVO 5
Alle Domeinen
VAS
VAS training AK
HAVO 5
Alle Domeinen
VAS
Deze slide heeft geen instructies
Hoe te leren?
- PowerPoints bekijken (Som Today)
- Oefenexamen maken + nakijken (examenblad.nl)
- Filmpjes kijken (YouTube)
Deze les:
2x voorbeeldvraag
8x veel gemaakte fouten/concrete tips
oefenen met Domein Wereld
Deze slide heeft geen instructies
Stel jezelf de volgende vragen:
1] Waar gebeurt het?
2] Wat gebeurt er?
3] Waarom gebeurt het?
4] Komt het nog ergens anders voor?
5] Is het daar gewenst?
-> dit zijn de aardrijkskundige vragen die je altijd in je achterhoofd moet hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Geografische Problemen & Schaalniveaus
mondiaal = wereldwijd,
bijv. klimaatverandering
continentaal = continent,
fluviaal = over het stroomgebied van een rivier
nationaal = landelijk, bijv. rivierbeleid ruimte voor rivier
regionaal = streek / gebied,
bijv. aanwijzen noodoverloopgebied
lokaal = plaatselijk,
bijv. welk dijkvak moet sterker worden?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Vraagstelling: Leg uit
Verwoestijning in Spanje is een groot probleem en leidt vaak tot bodemerosie.
[2p] Leg uit dat verwoestijning vaak leidt tot bodemerosie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Deze slide heeft geen instructies
Leg uit dat verwoestijning vaak leidt tot bodemerosie. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord: leg uit vraag
Een juiste uitleg is:
Door verwoestijning verdwijnt de vegetatie (oorzaak) [1p],
waardoor de bovenste laag van de bodem (bij stortbuien) makkelijk kan wegspoelen / makkelijk kan wegwaaien (gevolg) [1p]
Deze slide heeft geen instructies
Geef vraagstelling
De meeste economische activiteiten in Katendrecht waren van oorsprong gerelateerd aan de haven. Vanaf ongeveer 1960 werden de havenactiviteiten richting zee verplaatst.
[2p] Geef hiervan twee oorzaken.
Deze slide heeft geen instructies
De meeste economische activiteiten in Katendrecht waren van oorsprong gerelateerd aan de haven. Vanaf ongeveer 1960 werden de havenactiviteiten richting zee verplaatst. Geef hiervan twee oorzaken.
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord geef vraag
Juiste oorzaken zijn:
- Er kwamen steeds grotere schepen / schepen met een grotere diepgang (die alleen in havens verder richting zee konden aanleggen)
- De overlast van de havenactiviteiten was in de stad niet langer wenselijk.
- Er was in Katendrecht weinig (uitbreidings-) ruimte (voor olie- of containeropslag)
Deze slide heeft geen instructies
Veel gemaakte fouten
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Oefenen met domein Wereld
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdvraag
Waarom zijn rijke landen rijk en arme landen arm?
Hoe kun je landen (m.b.v. dimensies) met elkaar vergelijken?
Hoe kun je de wereld opdelen in het wereldsysteem?
Deze slide heeft geen instructies
Wereld als systeem: centrum-periferiemodel
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem: Centrum-periferie
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem
centrum-semiperiferie-periferie
Hebben samen een afhankelijkheidsrelatie.
Deze slide heeft geen instructies
Centrum-periferie model
Periferie
- leverancier grondstoffen
Semi-periferie
- laagwaardige industrie (zonder veel kennis)
Centrum
- kennis, geld en macht
- hoogwaardige dienstverlening en industrie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Regionale ongelijkheid
Hoe kan je het wereldsysteem hier nu op toepassen?
Donkerblauw: centrum
Lichterblauw: semiperiferie
Rood: periferie
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem: welk type land hoort bij I, en welke bij 3?
Deze slide heeft geen instructies
Global shift
Verschuivingen in het wereldsysteem
Deze slide heeft geen instructies
De eerste contouren van het wereldsysteem
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe arbeidsverdeling als gevolg van uitschuiving en doorschuiving
Nieuwe internationale arbeidsverdeling:
R&D, Marketing
Maakindustrie, lagere dienstverlening
Deze slide heeft geen instructies
Verandering van het wereldsysteem
Triade
Uitschuiving
Nieuwe internationale arbeidsverdeling
Opkomende grootmachten
Multipolaire wereld
Deze slide heeft geen instructies
Tijd-ruimte compressie
Afname relatieve afstanden
door daling van reis- en vervoerstijden en -kosten
Tijd en ruimte worden in elkaar gedrukt.
Deze slide heeft geen instructies
Noord-Zuid verdeling
Deze slide heeft geen instructies
Wereldsysteem
Deze slide heeft geen instructies
Meten van ontwikkeling:
BNP per inwoner
Samenstelling beroepsbevolking
VN-index/welzijnsindex/HDI
Deze slide heeft geen instructies
BNP
BNP= alle inkomsten van een land (inwoners en bedrijven)
BBP= alle productie van een land (zonder buitenlandse inkomsten)
per hoofd/per inwoner
Deze slide heeft geen instructies
Problemen:
verschil in koopkracht -> koopkracht pariteit
informele sector ontbreekt -> nationale statistieken verbeteren
sociale ongelijkheid -> inkomensverschillen tussen klassen zichtbaar maken
regionale ongelijkheid -> inzoomen
Deze slide heeft geen instructies
Verdeling beroepsbevolking
Deze slide heeft geen instructies
VN-welzijnsindex (HDI)
koopkracht, levensverwachting en analfabestisme
Deze slide heeft geen instructies
Internationale arbeidsverdeling
Arm land: grondstoffen, rijk land: hoogwaardige producten
Verschuiving:
productie naar arme landen
Deze slide heeft geen instructies
Leefomgeving
Deze slide heeft geen instructies
Oefenen met domein Leefomgeving
1] Rivieren
2] Steden
Deze slide heeft geen instructies
In de benedenloop: is er klein / gering verval is er veel / weinig sedimentatie
klein verval / weinig sedimentatie
gering verval / veel sedimentatie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Drie soorten rivieren
Deze slide heeft geen instructies
3 soorten rivieren
Onderweg naar zee worden gletsjerrivieren aangevuld door regenrivieren.
Gletsjerrivier+ regenrivier= gemengde rivier
De Rijn is een voorbeeld
3
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Het debiet en regiem van de Rijn
Deze slide heeft geen instructies
Rivieren
Rijn = gemengde rivier
(en dus regiem)
Maas = regenrivier
Deze slide heeft geen instructies
Hoe valt het debietverloop van de Rijn te verklaren?
Deze slide heeft geen instructies
Verhoogde piekafvoer
als vertragingstijd afneemt.
- ontbossing
- verstening
- recht trekken rivier
Deze slide heeft geen instructies
Bovenloop
Verhang
Gelijkmatig regiem
Waterscheiding
Piekafvoer
Vertragingstijd
Gemengde rivier
Debiet op z'n hoogst
Groot verval
Van neerslag tot rivierwater
Verval per km
Reliëf in het landschap
Deze slide heeft geen instructies
Uitbreiding van de steden heeft bijgedragen aan afname van de vertragingstijd in het stroomgebied van de Rijn. Leg dit uit (oorzaak-gevolgrelatie).
Deze slide heeft geen instructies
een rivier die volledig wordt gevoed door regen- en/of grondwater.
Een rivier die volledig wordt gevoed door smeltwater van sneeuw en/of gletsjers
Een rivier die wordt gevoed door zowel regen en grondwater al door smeltwater
smeltwater rivier
gemengde rivier
Rijn
Maas
regen rivier
regelmatig regiem
zeer onregelmatig regiem
onregelmatig regiem
Deze slide heeft geen instructies
Het verval van een rivier neemt in de benedenloop af
juist
onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Bij de monding van de rivier vindt erosie en sedimentatie plaats
juist
onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Verval en verhang
Verval: hoogteverschil tussen twee punten langs een rivier in meters.
(berekening: hoogte A - hoogte B)
= Antwoord in meters.
Verhang: hoogteverschil per kilometer
(berekening: verval in meters delen door afgelegde afstand in km)
= Antwoord in m per km
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern. Mount Rushmore ligt in een gebied waar het D-klimaat naar het westen toe overgaat in een ander klimaat. 2p 14 Geef een aanwijzing uit de bronnen waaruit blijkt dat Mount Rushmore een D-klimaat heeft; de naam van het klimaat waarin het D-klimaat bij Mount Rushmore naar het westen toe overgaat.
Deze slide heeft geen instructies
Verval en verhang
Deze slide heeft geen instructies
In welk deel van de rivier op de achtergrond is het verhang het grootst?
Deze slide heeft geen instructies
Welke combinatie pas bij Nederland?
Bovenloop, laag verval, hoog verhang
Middenloop, laag verval. hoog verhang
Benedenloop, laag verval, laag verhang
Benedenloop, hoog verval, laag verhang
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1800
1960
1910
2017
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgen:
Wijk leeft op
Voorzieningsniveau stijgt
Huizenprijzen stijgen
Oorspronkelijke bewoners: verplaatsen
Kritiek!
- Is het terecht/eerlijk dat sommigen het niet
meer kunnen betalen?
- Waterbedeffect?
Deze slide heeft geen instructies
Oefenen met domein Systeem Aarde
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdvraag
Endogene en exogene krachten kunnen verklaren en toepassen
Verschillende klimaten op aarde kunnen verklaren en beschrijven
Landdegradatie op aarde kunnen verklaren en oplossen
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik de atlas. Behalve het tropisch regenwoudklimaat (Af) komen in Indonesië nog twee klimaten voor. Geef aan - welke twee klimaten dat zijn; - wat voor elk van deze twee klimaten de oorzaak is van de aanwezigheid van dat klimaat in Indonesië.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik kaartblad 222. In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië. Geef aan - welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland van Turkije voorkomt; - waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt dan in Cappadocië.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik kaartblad 222. In het binnenland van Turkije komt naast het BS-klimaat nog een ander klimaat uit de indeling van Köppen voor. Het gebied waar dit klimaat voorkomt, ontvangt meer neerslag dan Cappadocië. Geef aan - welk klimaat uit de indeling van Köppen nog meer in het binnenland van Turkije voorkomt; - waardoor in het gebied waar dit klimaat voorkomt meer neerslag valt dan in Cappadocië.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik de bron. In de vulkanische zone op het Noordereiland stijgt magma op richting het aardoppervlak. Ten oosten van de vulkanische zone gebeurt dit niet. Leg uit dat ten oosten van de vulkanische zone geen magma opstijgt richting het aardoppervlak. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Deze slide heeft geen instructies
Zowel in Vietnam als in West-Europa vindt chemische verwering van kalksteen plaats. De snelheid waarmee kalksteen in Vietnam door chemische verwering wordt afgebroken, verschilt echter van de snelheid waarmee dat gebeurt in West-Europa. Geef de twee oorzaken van dit verschil.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik de bron. Zowel het Noordereiland als het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland worden regelmatig getroffen door aardbevingen. Leg uit op welk van deze twee eilanden alleen ondiepe aardbevingen voorkomen. Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Deze slide heeft geen instructies
Gebruik de bron. Hoewel chemische verwering van kalksteen in de Baai van Ha Long overheerst, vindt er ook mechanische (of fysische) verwering plaats. Hierbij speelt de vegetatie op de kalksteentorens een rol. Beschrijf de wijze waarop de vegetatie op de kalksteentorens bijdraagt aan mechanische verwering.
Deze slide heeft geen instructies
Brazilië
Deze slide heeft geen instructies
Domein C: Brazilië
De examenkandidaat kan:
Kennis over:
- Sociaalgeografische- en fysisch-geografische kenmerken van Brazilië
- Sociaaleconomische positie van Brazilië in de regio en in de wereld.
Deze slide heeft geen instructies
Brazilië is een...
Centrumland
Periferieland
Semi-periferieland
Deze slide heeft geen instructies
Brazilië heeft ...................... inwoners.
40 miljoen
20 miljoen
200 miljoen
400 miljoen
Deze slide heeft geen instructies
Het beeld van Brazilië
Deze slide heeft geen instructies
Rond 1900 groeide de export van onder andere suiker, koffie en rubber in Brazilië. 2p Beredeneer dat door de groei van deze export de sociale ongelijkheid in Brazilië toenam
Deze slide heeft geen instructies
Brazilië in kaart
Deze slide heeft geen instructies
Figuur 1.17: Klimaatgebieden in Brazilië
W9: Vier klimaatdiagrammen, Brazilië
Welke klimaat grafieken horen waar. teken een paar letters op de kaart. klassikaal bespreken.
Exportpakket Brazilië
Deze slide heeft geen instructies
Demografische transitie van Brazilië
Deze slide heeft geen instructies
De kans is groot dat de oorspronkelijke vegetatie in de cerrado en de selva de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan in de afgelopen tien jaar. 2p Geef - een oorzaak waardoor de oorspronkelijke vegetatie de komende tien jaar nog sneller zal verdwijnen dan nu het geval is; - een manier waarop het verdwijnen van de oorspronkelijke vegetatie kan worden vertraagd.
Deze slide heeft geen instructies
Examentrucjes
Neerslag
1] lage- en hoge drukgebieden
2] loef- en lijzijde
3] aanlandige- en aflandige wind
Temperatuur
1] breedteligging
2] hoogteligging
3] ligging t.o.v. zeestromen
4] albedo effect
Deze slide heeft geen instructies
Examentrucje
1. Er subductie plaatsvindt / de ... plaat wegduikt onder de ... plaat
2. waarbij de wegduikende plaat smelt / omhooggerichte magmastromen ontstaan
3. Bij het smelten van de plaat komt er gas en SIO2 in het magma
4. Deze stoffen zorgen dat het lava taai wordt
5. De taaie lava de kraterpijp(en) verstopt
6. waardoor de druk in de vulkaan zeer hoog wordt (en er een explosie volgt)
7. of taaie lava veel gas bevat
8. waardoor veel opwaartse druk ontstaat
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld examentrucje
Het eiland Krakatau maakt deel uit van een lange keten van vulkanen, waar ook de vulkanen op Java en Sumatra toe behoren.
[2p] Beschrijf de wijze waarop deze vulkanen zijn ontstaan.
stap 1 + 2
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld examentrucje
Het explosieve karakter van de Vesuvius heeft veel te maken met de taaie lava die deze vulkaan produceert.
Leg uit hoe de taaie lava een explosieve uitbarsting veroorzaakt. Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
stap 5 + 6 OF stap 7 + 8
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld goed lezen
Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld goed lezen
Gebruik de atlas.
Niet ver van de Aleoeten ligt de Emperorketen. Deze keten van onderzeese bergen in de Grote Oceaan vormt een geheel met de Hawaiirug.
2p Beschrijf het ontstaan van de Emperorketen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond je fijn aan de examentraining?
Deze slide heeft geen instructies
Wat heb je gemist in de examentraining?
Deze slide heeft geen instructies
Wat zou ik kunnen verbeteren aan de examentraining?
Deze slide heeft geen instructies