Waarom lees je fictie?
Waarom lees je fictie?
Open vanuit herkenning: leerlingen lezen niet allemaal met hetzelfde doel. Koppel kort aan fictie uit hoofdstuk 1 en aan de tegenstelling fictie/non-fictie uit de herhaling.
Huiswerk - Schrijf op in je Plenda:
Vrijdag 28 augustus
Ne
ma: H1.1 A en B
Dinsdag 1 september
Ne
ma: H1.1 C
le: H1.1 E
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan schrijfdoelen herkennen in een tekst.
Ik kan verschillende leesdoelen herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Herhaling jaar 1
Deze slide heeft geen instructies
Waarom lees jij soms een verhaal?
Gebruik de antwoorden als opstap naar leesdoelen. Verwacht woorden als spannend, leuk, leren, rust, herkenbaar of avontuur.
Schrijfdoel en leesdoel
Bij fictie kijk je naar twee kanten:
schrijfdoel: wat wil de schrijver met de tekst bereiken?
leesdoel: waarom leest iemand deze tekst?
Die twee zijn niet altijd precies hetzelfde.
Benadruk dat deze les draait om herkennen. Leerlingen hoeven nog niet diep te analyseren, maar wel signalen in en rond een tekst te zien.
Waarom lees je?
Een lezer begint vaak met een doel aan een boek.
Veelvoorkomende leesdoelen zijn:
ontspannen
kennis verwerven
herkenning vinden
Gebruik dit als overzichtsslide. De drie leesdoelen uit de theorie vormen de kern van de rest van de les.
Het schrijfdoel van een auteur
Auteurs hebben vaak een bedoeling met hun boek.
Ze willen bijvoorbeeld:
ontspanning bieden
de lezer informeren
een boodschap meegeven
Aan die bedoeling herken je het schrijfdoel.
Noem dat een boek meer dan één effect kan hebben, maar dat je in deze les vooral kijkt naar het meest opvallende doel.
Schrijfdoel herkennen
Je herkent een schrijfdoel door te letten op:
inhoud: gaat het vooral om spanning, informatie of een probleem?
personages: beleef je vooral mee of leer je iets van hen?
effect op de lezer: wil de tekst vermaken, laten nadenken of iets duidelijk maken?
Leg uit dat leerlingen hierbij nog geen ingewikkelde literaire termen nodig hebben. Het gaat om eenvoudige tekstsignalen en het effect van de tekst.
Wat is een leesdoel?
Waarom je leest
Wie het schrijft
Waar het speelt
Hoe lang het is
Controleert het verschil tussen leesdoel en andere kenmerken van een tekst.
Schrijfdoel of leesdoel
Bij fictie kijk je naar twee kanten. Het schrijfdoel is wat de schrijver wil bereiken. Het leesdoel is waarom iemand een tekst leest. Je herkent een schrijfdoel vaak aan de inhoud en het effect op de lezer.
De kernwoorden komen letterlijk uit de theorie op slides 2 t/m 5.
Leesdoel: ontspanning
Je leest om:
tot rust te komen
even in een andere wereld te zijn
spanning en avontuur te beleven
Sluit aan bij herkenbare leeservaringen van leerlingen: wegduiken in een verhaal, lachen, spanning voelen, tijd vergeten.
Ontspanning in een boek
Bij dit leesdoel past vaak een verhaal waarin veel gebeurt.
Denk aan:
spannende gebeurtenissen
onverwachte wendingen
avonturen van leeftijdsgenoten
een verhaal dat lekker doorleest
Verbind hier ook het mogelijke schrijfdoel: de auteur wil de lezer boeien en ontspanning bieden.
Voorbeeld van ontspanning
Een lezer zegt over Dode ogen van Tais Teng:
'Er zit veel spanning in en er gebeurt vaak niet wat je verwacht.'
Dat wijst op het leesdoel ontspanning.
Laat zien dat woorden als 'spanning' en 'niet wat je verwacht' sterke aanwijzingen zijn voor ontspanning.
Welk signaal past het best bij lezen voor ontspanning?
een lastig probleem
veel spanning
informatie over vroeger
een persoonlijke les
De afleiders verwijzen naar de andere leesdoelen: herkenning en kennis verwerven.
Wat past volgens jou het meest bij ontspanning?
spanning
avontuur
humor
doorlezen
Deze slide heeft geen instructies
Leesdoel: kennis verwerven
Soms lees je een boek om iets te weten te komen.
Bijvoorbeeld over:
vroeger
oorlog
hoe mensen leefden
een bepaalde tijd of situatie
Benadruk dat het hier nog steeds om fictie kan gaan. Een verhaal kan kennis geven over een tijd of leefwereld.
Kennis uit verhalen
Voor dit leesdoel kies je vaak een boek dat je iets laat begrijpen.
Voorbeelden uit de theorie:
boeken van Thea Beckman over vroeger
Winterijs van Peter van Gestel over Nederland na de Tweede Wereldoorlog
Maak duidelijk dat leerlingen via personages en gebeurtenissen iets leren over een historische of maatschappelijke context.
Voorbeeld van kennis verwerven
Een lezer zegt over Montyn:
'Onvoorstelbaar wat die Montyn heeft meegemaakt.'
De reactie laat zien dat de lezer vooral iets wil begrijpen en te weten wil komen.
Leg uit dat woorden als 'meegemaakt' en de verwijzing naar oorlogservaringen passen bij kennis verwerven.
Waarom leest iemand met het doel kennis verwerven?
Om te lachen
Om iets te weten
Om zichzelf te zien
Om te schrikken
Toetst het hoofdidee van slides 9 t/m 11.
Kennis uit een verhaal
Soms lees je fictie om kennis te verwerven. Dan wil je iets te weten komen over vroeger of over een bepaalde situatie. Ook een verhaal over oorlog kan daarbij passen.
Alle blanco woorden zijn betekenisdragend en komen uit de uitleg over kennis verwerven.
Leesdoel: herkenning vinden
Je leest soms om jezelf of je situatie te herkennen.
Dat kan gaan over:
problemen thuis
vriendschap
onzekerheid
puberteit
Noem dat herkenning ook kan betekenen: merken dat je niet de enige bent met een probleem of gevoel.
Waarom herkenning belangrijk is
Een boek kan helpen doordat je:
oplossingen ziet voor problemen
meevoelt met een hoofdpersoon
minder alleen bent met je gevoelens
nieuwsgierig bent naar hoe iemand ermee omgaat
Benadruk dat herkenning niet alleen letterlijk hetzelfde meemaken betekent. Ook gevoelens of lastige keuzes kunnen herkenbaar zijn.
Boeken met herkenning
Voorbeelden uit de theorie:
Dun – eetstoornissen
Baby – jonge zwangerschap
Weg – kindermishandeling
Kortsluiting – leven in een pleeggezin
Hoe overleef ik – tips rond de puberteit
Gebruik één of twee voorbeelden kort; niet elk boek hoeft uitgebreid besproken te worden.
Voorbeeld van herkenning
Een lezer zegt over Phileine zegt sorry:
'Ik heb geleerd dat ik later wat meer van me af moet bijten, maar toch ook lief moet blijven.'
Hier zoekt de lezer herkenning en een les voor zichzelf.
Laat zien dat zinnen als 'ik heb geleerd' en 'voor mezelf' aanwijzingen geven voor herkenning.
Welk leesdoel past bij een herkenbaar probleem thuis?
ontspanning
boodschap meegeven
herkenning vinden
kennis verwerven
Hier zit bewust ook een schrijfdoel-afleider in: boodschap meegeven.
Waarom kan een boek herkenning geven?
Bespreek dat goede antwoorden gaan over gevoelens, problemen, jezelf herkennen, minder alleen zijn, meeleven of iets leren voor jezelf.
Gefantaseerd of echt gebeurd?
Bij fictie kun je letten op het soort verhaal:
fantasieverhaal: onrealistisch, vaak spannend en avontuurlijk
realistisch verhaal: lijkt op het echte leven
soms spreekt een verhaal extra aan als het echt gebeurd is
Verbind dit aan de herhaling met fictie, realistisch, onrealistisch en non-fictie. Maak duidelijk dat 'echt gebeurd' leerlingen vaak extra boeit, ook binnen verhalende teksten.
Wat past vaak bij welk leesdoel?
ontspanning past vaak bij spanning, avontuur en veel actie
kennis verwerven past vaak bij realistische of historische verhalen
herkenning vinden past vaak bij personages met herkenbare problemen of gevoelens
Benadruk het woord 'vaak': het zijn verbanden, geen strakke regels.
Wat vinden lezers in jaar 2 vaak?
Veel jongeren vinden het aantrekkelijk als een verhaal:
spannend is
avontuurlijk is
realistisch overkomt
echt gebeurd lijkt of echt gebeurd is
personages goed beschrijft
Gebruik dit om te laten zien dat leesdoelen veranderen met leeftijd en leeservaring.
Zo trek je een conclusie
Bij het herkennen van schrijf- en leesdoelen kijk je naar signalen in de tekst of in een lezersreactie.
spanning → vaak ontspanning
informatie over tijd of situatie → vaak kennis verwerven
persoonlijke les of herkenbaar probleem → vaak herkenning vinden
Dit is de samenvattende denkslag van de les: van signaal naar doel. Houd het praktisch en herkenbaar.
Welk verhaal past vaak bij kennis verwerven?
historisch verhaal
grappig verhaal
magisch verhaal
kort verhaal
Gebaseerd op slide 17: kennis verwerven past vaak bij realistische of historische verhalen.
Van signaal naar leesdoel
Bij het trekken van een conclusie let je op signalen. Spanning wijst vaak op ontspanning. Informatie over tijd of situatie wijst vaak op kennis verwerven. Een persoonlijke les wijst vaak op herkenning.
Laat leerlingen echt koppelen van signaal naar doel, zoals in de samenvatting op slide 19.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie op de leerervaring. Mogelijke punten: verschil tussen schrijfdoel en leesdoel, drie leesdoelen, signalen herkennen.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Laat leerlingen benoemen wat lastig was, bijvoorbeeld schrijfdoel en leesdoel uit elkaar houden of signalen koppelen aan een doel.
Begrippen
fictie - verzonnen verhalen
non-fictie - teksten met feiten en echte informatie
schrijfdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken
leesdoel - waarom iemand een tekst leest
ontspanning - lezen om te genieten of tot rust te komen
kennis verwerven - lezen om iets te weten te komen
herkenning - iets van jezelf of je situatie terugzien in een verhaal
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
realistisch verhaal - een verhaal dat lijkt op het echte leven
onrealistisch verhaal - een verhaal met verzonnen of onmogelijke elementen
fantasieverhaal - een onrealistisch verhaal vol verbeelding
hoofdpersoon - het belangrijkste personage in een verhaal
lezersreactie - wat een lezer zegt of schrijft over een boek
Deze slide heeft geen instructies