Schrijf- en leesdoelen in fictie

Waarom lees je fictie?

1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 2

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Waarom lees je fictie?

Open vanuit herkenning: leerlingen lezen niet allemaal met hetzelfde doel. Koppel kort aan fictie uit hoofdstuk 1 en aan de tegenstelling fictie/non-fictie uit de herhaling.

Huiswerk - Schrijf op in je Plenda:

Vrijdag 28 augustus

Ne

  • ma: H1.1 A en B


Dinsdag 1 september

Ne

  • ma: H1.1 C

  • le: H1.1 E

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

  • Ik kan schrijfdoelen herkennen in een tekst.

  • Ik kan verschillende leesdoelen herkennen.

Deze slide heeft geen instructies

Herhaling jaar 1


Deze slide heeft geen instructies

Waarom lees jij soms een verhaal?

Gebruik de antwoorden als opstap naar leesdoelen. Verwacht woorden als spannend, leuk, leren, rust, herkenbaar of avontuur.

Schrijfdoel en leesdoel

Bij fictie kijk je naar twee kanten:


  • schrijfdoel: wat wil de schrijver met de tekst bereiken?

  • leesdoel: waarom leest iemand deze tekst?


Die twee zijn niet altijd precies hetzelfde.

Benadruk dat deze les draait om herkennen. Leerlingen hoeven nog niet diep te analyseren, maar wel signalen in en rond een tekst te zien.

Waarom lees je?

Een lezer begint vaak met een doel aan een boek.


Veelvoorkomende leesdoelen zijn:

  • ontspannen

  • kennis verwerven

  • herkenning vinden

Gebruik dit als overzichtsslide. De drie leesdoelen uit de theorie vormen de kern van de rest van de les.

Het schrijfdoel van een auteur

Auteurs hebben vaak een bedoeling met hun boek.


Ze willen bijvoorbeeld:

  • ontspanning bieden

  • de lezer informeren

  • een boodschap meegeven


Aan die bedoeling herken je het schrijfdoel.

Noem dat een boek meer dan één effect kan hebben, maar dat je in deze les vooral kijkt naar het meest opvallende doel.

Schrijfdoel herkennen

Je herkent een schrijfdoel door te letten op:

  • inhoud: gaat het vooral om spanning, informatie of een probleem?

  • personages: beleef je vooral mee of leer je iets van hen?

  • effect op de lezer: wil de tekst vermaken, laten nadenken of iets duidelijk maken?

Leg uit dat leerlingen hierbij nog geen ingewikkelde literaire termen nodig hebben. Het gaat om eenvoudige tekstsignalen en het effect van de tekst.

Wat is een leesdoel?

A

Waarom je leest

B

Wie het schrijft

C

Waar het speelt

D

Hoe lang het is

Controleert het verschil tussen leesdoel en andere kenmerken van een tekst.

Schrijfdoel of leesdoel

Bij fictie kijk je naar twee kanten. Het schrijfdoel is wat de schrijver wil bereiken. Het leesdoel is waarom iemand een tekst leest. Je herkent een schrijfdoel vaak aan de inhoud en het effect op de lezer.

schrijfdoel
leesdoel
inhoud
personage
titel
plaatje
hoofdstuk

De kernwoorden komen letterlijk uit de theorie op slides 2 t/m 5.

Leesdoel: ontspanning

Je leest om:

  • tot rust te komen

  • even in een andere wereld te zijn

  • spanning en avontuur te beleven

Sluit aan bij herkenbare leeservaringen van leerlingen: wegduiken in een verhaal, lachen, spanning voelen, tijd vergeten.

Ontspanning in een boek

Bij dit leesdoel past vaak een verhaal waarin veel gebeurt.


Denk aan:

  • spannende gebeurtenissen

  • onverwachte wendingen

  • avonturen van leeftijdsgenoten

  • een verhaal dat lekker doorleest

Verbind hier ook het mogelijke schrijfdoel: de auteur wil de lezer boeien en ontspanning bieden.

Voorbeeld van ontspanning

Een lezer zegt over Dode ogen van Tais Teng:


'Er zit veel spanning in en er gebeurt vaak niet wat je verwacht.'


Dat wijst op het leesdoel ontspanning.

Laat zien dat woorden als 'spanning' en 'niet wat je verwacht' sterke aanwijzingen zijn voor ontspanning.

Welk signaal past het best bij lezen voor ontspanning?

A

een lastig probleem

B

veel spanning

C

informatie over vroeger

D

een persoonlijke les

De afleiders verwijzen naar de andere leesdoelen: herkenning en kennis verwerven.

Wat past volgens jou het meest bij ontspanning?

1

spanning

2

avontuur

3

humor

4

doorlezen

Deze slide heeft geen instructies

Leesdoel: kennis verwerven

Soms lees je een boek om iets te weten te komen.


Bijvoorbeeld over:

  • vroeger

  • oorlog

  • hoe mensen leefden

  • een bepaalde tijd of situatie

Benadruk dat het hier nog steeds om fictie kan gaan. Een verhaal kan kennis geven over een tijd of leefwereld.

Kennis uit verhalen

Voor dit leesdoel kies je vaak een boek dat je iets laat begrijpen.


Voorbeelden uit de theorie:

  • boeken van Thea Beckman over vroeger

  • Winterijs van Peter van Gestel over Nederland na de Tweede Wereldoorlog

Maak duidelijk dat leerlingen via personages en gebeurtenissen iets leren over een historische of maatschappelijke context.

Voorbeeld van kennis verwerven

Een lezer zegt over Montyn:


'Onvoorstelbaar wat die Montyn heeft meegemaakt.'


De reactie laat zien dat de lezer vooral iets wil begrijpen en te weten wil komen.

Leg uit dat woorden als 'meegemaakt' en de verwijzing naar oorlogservaringen passen bij kennis verwerven.

Waarom leest iemand met het doel kennis verwerven?

A

Om te lachen

B

Om iets te weten

C

Om zichzelf te zien

D

Om te schrikken

Toetst het hoofdidee van slides 9 t/m 11.

Kennis uit een verhaal

Soms lees je fictie om kennis te verwerven. Dan wil je iets te weten komen over vroeger of over een bepaalde situatie. Ook een verhaal over oorlog kan daarbij passen.

kennis
vroeger
situatie
ontspanning
vrienden
hoofdpersoon
fantasie

Alle blanco woorden zijn betekenisdragend en komen uit de uitleg over kennis verwerven.

Leesdoel: herkenning vinden

Je leest soms om jezelf of je situatie te herkennen.


Dat kan gaan over:

  • problemen thuis

  • vriendschap

  • onzekerheid

  • puberteit

Noem dat herkenning ook kan betekenen: merken dat je niet de enige bent met een probleem of gevoel.

Waarom herkenning belangrijk is

Een boek kan helpen doordat je:

  • oplossingen ziet voor problemen

  • meevoelt met een hoofdpersoon

  • minder alleen bent met je gevoelens

  • nieuwsgierig bent naar hoe iemand ermee omgaat

Benadruk dat herkenning niet alleen letterlijk hetzelfde meemaken betekent. Ook gevoelens of lastige keuzes kunnen herkenbaar zijn.

Boeken met herkenning

Voorbeelden uit de theorie:

  • Dun – eetstoornissen

  • Baby – jonge zwangerschap

  • Weg – kindermishandeling

  • Kortsluiting – leven in een pleeggezin

  • Hoe overleef ik – tips rond de puberteit

Gebruik één of twee voorbeelden kort; niet elk boek hoeft uitgebreid besproken te worden.

Voorbeeld van herkenning

Een lezer zegt over Phileine zegt sorry:


'Ik heb geleerd dat ik later wat meer van me af moet bijten, maar toch ook lief moet blijven.'


Hier zoekt de lezer herkenning en een les voor zichzelf.

Laat zien dat zinnen als 'ik heb geleerd' en 'voor mezelf' aanwijzingen geven voor herkenning.

Welk leesdoel past bij een herkenbaar probleem thuis?

A

ontspanning

B

boodschap meegeven

C

herkenning vinden

D

kennis verwerven

Hier zit bewust ook een schrijfdoel-afleider in: boodschap meegeven.

Waarom kan een boek herkenning geven?

Bespreek dat goede antwoorden gaan over gevoelens, problemen, jezelf herkennen, minder alleen zijn, meeleven of iets leren voor jezelf.

Gefantaseerd of echt gebeurd?

Bij fictie kun je letten op het soort verhaal:

  • fantasieverhaal: onrealistisch, vaak spannend en avontuurlijk

  • realistisch verhaal: lijkt op het echte leven

  • soms spreekt een verhaal extra aan als het echt gebeurd is

Verbind dit aan de herhaling met fictie, realistisch, onrealistisch en non-fictie. Maak duidelijk dat 'echt gebeurd' leerlingen vaak extra boeit, ook binnen verhalende teksten.

Wat past vaak bij welk leesdoel?

  • ontspanning past vaak bij spanning, avontuur en veel actie

  • kennis verwerven past vaak bij realistische of historische verhalen

  • herkenning vinden past vaak bij personages met herkenbare problemen of gevoelens

Benadruk het woord 'vaak': het zijn verbanden, geen strakke regels.

Wat vinden lezers in jaar 2 vaak?

Veel jongeren vinden het aantrekkelijk als een verhaal:

  • spannend is

  • avontuurlijk is

  • realistisch overkomt

  • echt gebeurd lijkt of echt gebeurd is

  • personages goed beschrijft

Gebruik dit om te laten zien dat leesdoelen veranderen met leeftijd en leeservaring.

Zo trek je een conclusie

Bij het herkennen van schrijf- en leesdoelen kijk je naar signalen in de tekst of in een lezersreactie.


spanning → vaak ontspanning

informatie over tijd of situatie → vaak kennis verwerven

persoonlijke les of herkenbaar probleem → vaak herkenning vinden

Dit is de samenvattende denkslag van de les: van signaal naar doel. Houd het praktisch en herkenbaar.

Welk verhaal past vaak bij kennis verwerven?

A

historisch verhaal

B

grappig verhaal

C

magisch verhaal

D

kort verhaal

Gebaseerd op slide 17: kennis verwerven past vaak bij realistische of historische verhalen.

Van signaal naar leesdoel

Bij het trekken van een conclusie let je op signalen. Spanning wijst vaak op ontspanning. Informatie over tijd of situatie wijst vaak op kennis verwerven. Een persoonlijke les wijst vaak op herkenning.

Spanning
kennis verwerven
herkenning
fantasie
schrijfdoel
hoofdpersoon
non-fictie

Laat leerlingen echt koppelen van signaal naar doel, zoals in de samenvatting op slide 19.

Wat heb jij vandaag geleerd?

Reflectie op de leerervaring. Mogelijke punten: verschil tussen schrijfdoel en leesdoel, drie leesdoelen, signalen herkennen.

Wat vond jij het lastigst in deze les?

Laat leerlingen benoemen wat lastig was, bijvoorbeeld schrijfdoel en leesdoel uit elkaar houden of signalen koppelen aan een doel.

Begrippen

fictie - verzonnen verhalen

non-fictie - teksten met feiten en echte informatie

schrijfdoel - wat de schrijver met een tekst wil bereiken

leesdoel - waarom iemand een tekst leest

ontspanning - lezen om te genieten of tot rust te komen

kennis verwerven - lezen om iets te weten te komen

herkenning - iets van jezelf of je situatie terugzien in een verhaal

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

realistisch verhaal - een verhaal dat lijkt op het echte leven

onrealistisch verhaal - een verhaal met verzonnen of onmogelijke elementen

fantasieverhaal - een onrealistisch verhaal vol verbeelding

hoofdpersoon - het belangrijkste personage in een verhaal

lezersreactie - wat een lezer zegt of schrijft over een boek

Deze slide heeft geen instructies