Thema 2 Voeding en Vertering Basisstof 5 Voedselbederf m/h/v

Voedselbederf tegengaan

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Voedselbederf tegengaan

Open vanuit herkenbare situaties: melk die zuur wordt, brood met schimmel, vlees dat niet meer veilig is. Leg de link tussen houdbaarheid en gezondheid.

Lesdoel

Ik kan manieren noemen om voedselbederf tegen te gaan.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is voedselbederf?

Voedselbederf betekent dat voedsel ongeschikt of onveilig wordt om te eten.


Dit gebeurt vaak doordat bacteriën en schimmels zich vermeerderen of doordat voedsel is besmet geraakt.

Houd het biologisch: nadruk op micro-organismen en besmetting, niet op smaakvoorkeur. Maak duidelijk dat bedorven voedsel er soms anders uitziet of ruikt, maar niet altijd.

Voedselvergiftiging

Voedselvergiftiging is een infectie die ontstaat door het eten van voedsel dat is besmet met:

  • chemische stoffen

  • bacteriën

  • andere ziekteverwekkers


Veilig bewaren en behandelen van voedsel helpt dit voorkomen.

De brontekst gebruikt 'infectie' in de definitie; neem die over. Je kunt kort benoemen dat leerlingen in het dagelijks leven 'voedselvergiftiging' vaak als verzamelnaam gebruiken voor ziek worden door besmet voedsel.

Wat doet conserveren?

Conserveren is voedsel behandelen zodat het niet bederft.


Door conserveren worden de omstandigheden voor bacteriën en schimmels ongunstig gemaakt. Daardoor kunnen ze zich minder snel, of helemaal niet, voortplanten.

Dit is het kernmechanisme van de les: bijna alle methoden werken doordat micro-organismen minder goed kunnen leven, groeien of zich voortplanten.

Twee hoofdmanieren

Manieren om voedselbederf tegen te gaan grijpen vaak in op:

  • temperatuur

  • lucht

  • water

  • toegevoegde stoffen

  • verpakking


Al deze aanpakken maken voedsel minder gunstig voor bacteriën en schimmels.

Deze slide ordent de rest van de les. Gebruik hem als kapstok voor de afzonderlijke conserveermethoden die volgen.

Invriezen

Bij invriezen verlaag je de temperatuur tot −20 °C of lager.


Bij deze temperatuur kunnen bacteriën en schimmels zich niet voortplanten.

Benadruk dat invriezen groei remt of stopt doordat voortplanting niet doorgaat. Houd je aan de formulering uit de bron.

Pasteuriseren

Bij pasteuriseren wordt voedsel verhit tot 72 °C.


Daarbij gaan de meeste bacteriën en schimmels dood. Een voorbeeld is melk. Gepasteuriseerde melk bewaar je daarna in de koelkast.

Vergelijk later expliciet met steriliseren: hier overleven niet alle micro-organismen, daarom is koeling nog nodig.

Steriliseren

Bij steriliseren wordt voedsel verhit tot 130–140 °C.


Daarbij gaan alle bacteriën en schimmels dood. Veel voedsel wordt daarna ingeblikt: luchtdicht verpakt.

Noem als contrast met pasteuriseren dat steriliseren sterker verhit en daardoor verder gaat in het doden van micro-organismen.

Verhitten vergeleken

Pasteuriseren

  • 72 °C

  • meeste bacteriën en schimmels dood

  • daarna koel bewaren


Steriliseren

  • 130–140 °C

  • alle bacteriën en schimmels dood

  • vaak samen met luchtdicht verpakken

Deze vergelijkingsslide helpt leerlingen de twee warmtebehandelingen niet door elkaar te halen.

Vacuüm verpakken

Bij vacuüm verpakken wordt alle lucht uit de verpakking weggezogen.


Een voorbeeld is koffie die na het branden vacuüm wordt verpakt.

Houd het eenvoudig: minder lucht maakt de omstandigheden ongunstiger voor bederf. Voeg geen extra scheikundige uitleg toe.

Gasverpakken

Bij gasverpakken zit in de verpakking een juist mengsel van gassen.


Daardoor blijft een voedingsmiddel langer houdbaar en behoudt het langer zijn kleur. Een voorbeeld is vlees.

Benadruk dat verpakking niet alleen de houdbaarheid beïnvloedt, maar soms ook het uiterlijk, zoals kleurbehoud bij vlees.

Drogen

Bij drogen wordt water onttrokken aan voedsel.


Met minder water kunnen bacteriën en schimmels zich slechter ontwikkelen. Voorbeelden zijn melkpoeder en rozijnen.

Leg de koppeling structuur-functie expliciet: zonder voldoende water verloopt groei van micro-organismen moeilijker.

Doorstralen

Bij doorstralen wordt voedsel, bijvoorbeeld kip, behandeld met radioactieve stralen.


Daardoor vermenigvuldigen bacteriën en schimmels zich minder snel of worden ze gedood.

Blijf dicht bij de bronformulering. Vermijd uitweidingen over stralingsfysica; de biologisch relevante kern is het effect op micro-organismen.

Natuurlijke conserveermiddelen

Bacteriën en schimmels kunnen niet goed tegen veel:

  • suiker

  • zuur

  • zout

  • stikstof


Daarom worden deze stoffen gebruikt om voedsel langer houdbaar te maken.

Noem alleen de stoffen uit de bron. Je kunt mondeling toelichten dat 'natuurlijk' hier betekent dat zulke stoffen als conserveermiddel worden toegevoegd.

Voorbeelden met natuurlijke middelen

Voorbeelden:

  • Aan jam wordt veel suiker toegevoegd.

  • Aan nieuwe haring wordt veel zout toegevoegd.

  • Aan olijven wordt veel zout toegevoegd.

Gebruik herkenbare producten om de abstracte conserveermiddelen concreet te maken.

Kunstmatige conserveermiddelen

Soms worden kunstmatige conserveermiddelen toegevoegd.


Een voorbeeld is sulfiet in dranken. Ook zulke stoffen helpen voedsel of drank langer houdbaar te maken.

Maak onderscheid tussen natuurlijke en kunstmatige conserveermiddelen zonder waardeoordeel; beide zijn hier voorbeelden van conserveren.

Additieven

Additieven zijn stoffen die aan voedingsmiddelen worden toegevoegd om ze:

  • langer houdbaar te maken

  • aantrekkelijker te maken


Voorbeelden zijn conserveermiddelen, geurstoffen, kleurstoffen en smaakstoffen.

Laat zien dat conserveermiddelen een soort additief zijn, maar dat additieven ook andere functies kunnen hebben.

Overzicht van methoden

Manieren om voedselbederf tegen te gaan zijn onder andere:

  • invriezen

  • pasteuriseren

  • steriliseren

  • vacuüm verpakken

  • gasverpakken

  • drogen

  • doorstralen

  • conserveermiddelen toevoegen

Gebruik deze slide om de les samen te trekken: heel verschillende methoden, maar hetzelfde doel — bacteriën en schimmels remmen of doden.

Begrippenlijst

voedselbederf - het ongeschikt of onveilig worden van voedsel

voedselvergiftiging - een infectie door het eten van voedsel dat is besmet met chemische stoffen, bacteriën of andere ziekteverwekkers

conserveren - voedsel behandelen zodat het niet bederft

invriezen - voedsel afkoelen tot −20 °C of lager zodat bacteriën en schimmels zich niet voortplanten

pasteuriseren - verhitten tot 72 °C waardoor de meeste bacteriën en schimmels doodgaan

steriliseren - verhitten tot 130–140 °C waardoor alle bacteriën en schimmels doodgaan

vacuüm verpakken - alle lucht uit een verpakking wegzuigen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

gasverpakken - verpakken met een juist mengsel van gassen zodat voedsel langer houdbaar blijft

drogen - water aan voedsel onttrekken

doorstralen - voedsel behandelen met radioactieve stralen zodat bacteriën en schimmels zich minder snel vermenigvuldigen of worden gedood

natuurlijke conserveermiddelen - stoffen zoals suiker, zuur, zout of stikstof die bederf helpen tegengaan

kunstmatige conserveermiddelen - toegevoegde stoffen die voedsel langer houdbaar maken

additieven - stoffen die voedsel langer houdbaar of aantrekkelijker maken

inblikken - voedsel luchtdicht verpakken, vaak na steriliseren

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een voedselvergiftiging?

Deze slide heeft geen instructies

Hoe noem de methode die we gebruiken om voedsel langer houdbaar te maken?

Deze slide heeft geen instructies

Noem een voorbeeld van natuurlijke conserveringsmiddelen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat bedoelen we met kunstmatige conserveringsmiddelen?

Deze slide heeft geen instructies