Hoofdstuk 1 · De Eerste Wereldoorlog
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Na 1918 zoeken landen een nieuwe weg. Duitsland en Italië worstelen met crisis, Nederland blijft neutraal.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Hoofdstuk 1 · De Eerste Wereldoorlog
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Na 1918 zoeken landen een nieuwe weg. Duitsland en Italië worstelen met crisis, Nederland blijft neutraal.
Gemaakt bij Memo 3 havo, 5e editie
Welkom. We kijken hoe Duitsland, Italië en Nederland er na de oorlog voor stonden. De foto toont fascisten die in 1922 Rome binnentrekken. ± 1 min. Image credit: Wide World Photos (toegeschreven), publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Dit leer je
Je kunt de politieke en economische problemen van de Republiek van Weimar beschrijven.
Je kunt uitleggen hoe Mussolini aan de macht kwam en wat fascisme is.
Je kunt de Nederlandse neutraliteitspolitiek uitleggen.
Hier zijn we: tijdvak 9, de Tijd van de wereldoorlogen (1900 – 1950)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
9
Lees de drie doelen voor. De rail onderaan laat zien dat we in tijdvak 9 zitten. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
A C T I V E R E N
Wat weet je al over de tijd na de Eerste Wereldoorlog?
Laat de klas woorden intypen: bijvoorbeeld Hitler, crisis, Versailles, vrede, armoede. Goed om te horen wat al bekend is; bouw hierop voort. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
T E R U G B L I K
Uit: §1.3 De Eerste Wereldoorlog
Wie moest na de oorlog volgens het Verdrag van Versailles schadevergoeding betalen?
Frankrijk
Duitsland
Nederland
De Verenigde Staten
Goed is B: Duitsland moest de geallieerden schadevergoeding betalen. Dat speelt zo meteen een grote rol. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Duitsland wordt een republiek
Duitsland was een keizerrijk. In 1918 trad de keizer af. Het land werd een parlementaire democratie: de macht ligt bij een gekozen parlement. De nieuwe grondwet werd in de stad Weimar aangenomen. Daarom heet dit de Republiek van Weimar.
De Republiek van Weimar was nieuw en had meteen grote politieke en economische problemen.
Parlementaire democratie: het volk kiest een parlement en dat parlement heeft de macht. Een republiek is een land zonder keizer of koning. Weimar was dus een kans, maar zonder makkelijke start. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Geld wordt waardeloos
Duitsland moest herstelbetalingen doen aan de geallieerden en zijn land weer opbouwen. De regering begon geld bij te drukken. Zo ontstond inflatie: prijzen stijgen razendsnel en geld is steeds minder waard. Veel Duitsers konden hun eten niet meer betalen.
Noodgeld · Biljet van 500.000 mark van de stad Bochum, 1923
Inflatie: gewoon voorbeeld geven: een brood dat eerst 1 mark kost en een week later veel meer. Het biljet toont hoe hoog de bedragen werden. ± 2 min. Image credit: Onbekende maker, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Herstel, maar blijvende onrust
De Verenigde Staten leenden geld aan Duitsland en de geallieerden werden milder. Vanaf 1924 herstelde de economie langzaam. Toch bleef het gespannen. Veel Duitsers waren boos over het Verdrag van Versailles en gaven de regering de schuld van de wapenstilstand. Extremistische bewegingen probeerden invloed te krijgen.
Een jonge democratie onder druk: crisis en boosheid maakten extremisten sterker.
Wapenstilstand komt uit §1.3: de regering tekende die, en kreeg daar de schuld van. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
O N T H O U D
In de Republiek van Weimar zorgden schadevergoedingen en inflatie voor armoede en boosheid. Dat bedreigde de jonge democratie.
Eén zin om vast te houden voor het eerste blok. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 1
Wat deed Duitsland om schadevergoedingen te kunnen betalen, met inflatie als gevolg?
De belastingen verhogen
Geld bijdrukken
Het leger opheffen
De grens sluiten
Goed is B. Bijgedrukt geld is minder waard, dus de prijzen stijgen: inflatie. De andere opties zijn niet wat er gebeurde. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 2
Zijn de stellingen juist?
1 De Republiek van Weimar kende politieke stabiliteit na het Verdrag van Versailles.
2 Veel Duitsers waren ontevreden met de regering vanwege het tekenen van de wapenstilstand.
Alleen stelling 1 is juist
Alleen stelling 2 is juist
Stelling 1 en 2 zijn beide juist
Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist
Goed is B. Er was juist veel onrust; veel Duitsers gaven de regering de schuld. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 3
Welke rol speelde de VS in het herstel van de Duitse economie?
Model: de VS leenden geld aan Duitsland. Ook werden de eisen van de geallieerden milder, waardoor de economie vanaf 1924 langzaam herstelde. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Italië: teleurgesteld na de oorlog
Italië vocht aan de kant van de geallieerden en hoopte op meer grondgebied. Die beloning bleef uit. Veel Italianen waren teleurgesteld en hadden economische problemen. Ze waren ontevreden over de parlementaire democratie en wilden een sterke leider.
Rome, 1922 · Een vrachtwagen vol fascisten rijdt de stad binnen
Vergelijk: Duitsland had de oorlog verloren, Italië hoorde bij de winnaars en was toch teleurgesteld. De foto komt van de gebeurtenissen van 1922. ± 2 min. Image credit: Onbekende maker, publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Mussolini en het fascisme
Benito Mussolini vormde in 1919 een klein leger en viel socialisten aan. Hij bedacht een eigen ideologie: een geheel van ideeën over hoe een land bestuurd moet worden. Die heet fascisme: nationalisme, militarisme en afkeer van democratie en persoonlijke vrijheid.
Mussolini · Fascisten bij het monument voor Victor Emmanuel in Rome, 1922
Militarisme kennen ze uit §1.2. Het bijschrift geeft geen exacte datum; de foto gaat over de machtsovername van 1922. Fascisme: sterke leider, leger, geen vrijheid. ± 3 min. Image credit: Wide World Photos (toegeschreven), publiek domein, via Wikimedia Commons
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Van republiek tot dictator
1918
De keizer treedt af; Duitsland wordt een republiek
1919
Mussolini vormt een klein leger
1922
Mussolini wordt leider van de regering
1924
De Duitse economie herstelt langzaam
1925
Mussolini wordt dictator
Een dictator is een leider met alle macht, zonder dat het volk kan kiezen of tegenspreken. Italië ging toen een autoritair bewind in. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
O N T H O U D
Mussolini gebruikte geen democratische middelen. In 1922 leidde hij de regering, in 1925 was hij dictator.
Hij kwam dus niet via vrije verkiezingen aan de macht, maar met geweld tegen socialisten. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 4
Zijn de stellingen juist?
1 Mussolini gebruikte democratische middelen om aan de macht te komen.
2 Mussolini viel socialisten aan om orde te scheppen.
Alleen stelling 1 is juist
Alleen stelling 2 is juist
Stelling 1 en 2 zijn beide juist
Stelling 1 en 2 zijn beide onjuist
Goed is B. Hij vormde een klein leger en viel socialisten aan; dat is niet democratisch. ± 1 min.
Past dit bij fascisme of bij een parlementaire democratie?
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 5
Fascisme
Parlementaire democratie
Eén sterke leider
Gekozen parlement
Leger verheerlijken
Persoonlijke vrijheid
Afkeer van democratie
Fascisme: sterke leider, militarisme, afkeer van democratie. Parlementaire democratie: gekozen parlement, persoonlijke vrijheid. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Nederland kiest neutraliteit
Nederland koos geen kant in de conflicten van die tijd. Dit heet neutraliteitspolitiek. Zo kon het handel drijven met alle partijen, met minder economische schade en onrust na 1918. Nederland was een parlementaire democratie. Twintig jaar lang waren de confessionele partijen de grootste. Zij hadden een hekel aan oorlog en militarisme. Het leger werd maar beperkt versterkt.
Neutraal blijven gaf Nederland een rustigere tijd dan de omringende landen.
Het landleger werd beperkt versterkt; Nederland mobiliseerde wel in 1914–1918, dus zeg niet dat er niets gebeurde. Confessionele partijen baseerden zich op het geloof. ± 3 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 6
Wat was een gevolg van de neutraliteitspolitiek voor Nederland na 1918?
Verhoogde politieke onrust
Een bondgenootschap met Duitsland
Minder economische schade
Een nieuwe keizer
Goed is C: Nederland dreef handel met alle partijen en had minder schade. De rest klopt niet. ± 1 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 7
Zet in de goede volgorde, van eerst naar laatst.
1918, 1919, 1922, 1924, 1925. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
V R A A G 8
Waarom koos Nederland voor neutraliteitspolitiek?
Model: Nederland wilde economische schade en politieke onrust vermijden en kon zo handel drijven met alle partijen. Confessionele partijen waren ook tegen oorlog en militarisme. ± 2 min.
§ 1 . 4
Europa na de Eerste Wereldoorlog
Begrippen
Republiek van Weimar
Het politieke systeem van Duitsland na 1918
parlementaire democratie
Regering met de macht bij een gekozen parlement
inflatie
Prijzen stijgen, geld is minder waard
ideologie
Ideeën die de basis zijn voor politiek beleid
fascisme
Nationalisme, militarisme, afkeer van democratie
Mussolini
Italiaanse fascist, leider in 1922
dictator
Leider met alle macht
neutraliteitspolitiek
Geen kant kiezen in conflicten
Loop de begrippen langs. ± 2 min.