Insuline injecteren en diabetes

• newEditor

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat diabetes mellitus is en veilig insuline injecteren volgens het Vilans-protocol.

Welke woorden passen volgens jou bij insuline injecteren?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen: denk aan diabetes, bloedsuiker, veiligheid, protocol, injectieplaats, hypo en hyper.

Wat is diabetes mellitus?

Diabetes mellitus is een stofwisselingsziekte waarbij het glucosegehalte in het bloed ontregeld is.

• Glucose is een belangrijke brandstof voor het lichaam

• Insuline helpt glucose uit het bloed naar de cellen

• Bij diabetes is er te weinig insuline of werkt insuline niet goed

Leg kort het verband uit tussen voeding, glucose in het bloed en de rol van insuline. Houd het functioneel voor de verpleegkundige praktijk.

Type 1 en type 2 diabetes

Type 1 diabetes

• Het lichaam maakt geen of bijna geen insuline

• Ontstaat vaak op jongere leeftijd

• Insuline is altijd nodig

Type 2 diabetes

• Het lichaam reageert minder goed op insuline

• Komt vaker op latere leeftijd voor

• Behandeling kan bestaan uit leefstijl, tabletten en soms insuline

Benadruk dat leeftijd een patroon is en geen harde grens. Sommige mensen met type 2 gebruiken ook insuline.

Waarom is deze kennis belangrijk?

Bij insuline injecteren moet je begrijpen waarom een cliënt insuline krijgt.

• De soort diabetes beïnvloedt de behandeling

• Schommelingen in glucose kunnen risico geven

• Een verzorgende moet signalen herkennen en veilig handelen

Verbind medische achtergrond direct aan observatie en handelen in de zorgpraktijk.

Insuline in de dagelijkse zorg

Insuline toedienen is een voorbehouden handeling onder voorwaarden.

Goede uitvoering vraagt:

• kennis van diabetes

• werken volgens protocol

• aandacht voor veiligheid en observatie

Deze slide vormt de overgang van achtergrondkennis naar het Vilans-protocol.

Wat is het belangrijkste verschil tussen type 1 en type 2 diabetes?

A

Type 2 geeft altijd hypo's

B

Type 1: geen insulineproductie

C

Type 1 ontstaat alleen bij ouderen

D

Type 2 heeft altijd insuline nodig

Toetst het kernverschil uit de slides over diabetes. Distractors sluiten aan bij veelgemaakte vereenvoudigingen over leeftijd en behandeling.

Waarom is kennis van diabetes belangrijk bij insuline injecteren?

A

Voor juiste observatie en handelen

B

Voor sneller rapporteren

C

Voor minder materialen gebruiken

D

Voor minder prikplaatsen kiezen

De juiste keuze verbindt achtergrondkennis aan veilig zorg handelen, zoals op slide 4 en 5.

Vilans-protocol: doel en opbouw

Het Vilans-protocol helpt om insuline veilig, hygiënisch en volgens vaste stappen toe te dienen.

Het protocol beschrijft onder andere:

• voorbereiding

• controle van cliënt en medicatie

• uitvoering van de injectie

• nazorg en rapportage

Noem dat protocollen de kwaliteit en veiligheid van zorg ondersteunen en verschillen in werkwijze verkleinen.

Voorbereiding volgens protocol

Een goede voorbereiding verkleint de kans op fouten.

• Controleer de toedienlijst of opdracht

• Identificeer de juiste cliënt

• Verzamel de benodigde materialen

• Pas handhygiëne toe

• Controleer de insuline op soort, houdbaarheid en uiterlijk

Noem dat troebele insuline soms gemengd moet worden volgens voorschrift, maar dat dit afhangt van het soort insuline en hulpmiddel.

Uitvoering van de injectie

Tijdens de uitvoering werk je stap voor stap.

• Kies een geschikte injectieplaats

• Gebruik de juiste injectietechniek

• Dien de voorgeschreven hoeveelheid insuline toe

• Verwijder de naald veilig

• Let op comfort en veiligheid van de cliënt

Bespreek dat rustig werken en uitleg geven aan de cliënt spanning kan verminderen en samenwerking bevordert.

Nazorg en rapportage

Na het injecteren stopt de handeling niet.

• Controleer hoe de cliënt zich voelt

• Ruim materialen veilig op

• Rapporteer de toediening volgens afspraak

• Meld bijzonderheden, zoals pijn, roodheid of afwijkende waarden

Benadruk dat rapportage nodig is voor continuïteit van zorg en terugkoppeling in het team.

Wat controleer je in de voorbereiding volgens het protocol?

A

Alleen de injectieplaats

B

Alleen de bloedsuiker

C

Cliënt, lijst en insuline

D

Alleen de naaldlengte

Vilans-protocol: voorbereiding omvat opdracht/toedienlijst, juiste cliënt en controle van de insuline.

Vul de juiste woorden in

Volgens het Vilans-protocol begin je met een goede . Daarna controleer je de cliënt en de medicatie. Na de injectie geef je en zorg je voor juiste .

Volgens het Vilans-protocol begin je met een goede

. Daarna controleer je de

cliënt en de medicatie. Na de injectie geef je

en zorg je voor juiste

rotatie

bovenarm

hyperglycaemie

tabletten

Correcte woorden: voorbereiding, juiste, nazorg, rapportage.

Plaatsbepaling van de injectie

De injectieplaats beïnvloedt de opname van insuline.

Veelgebruikte plaatsen zijn:

• buik

• bovenbeen

• bil

• bovenarm

Wissel injectieplaatsen af volgens schema.

Noem dat steeds op dezelfde plek prikken huidproblemen kan geven, zoals verdikkingen, en de opname kan verstoren.

Waarom injectieplaatsen afwisselen?

Afwisselen van injectieplaatsen heet roteren.

Roteren is belangrijk om:

• huidbeschadiging te voorkomen

• verdikkingen in de huid te beperken

• opname van insuline beter voorspelbaar te houden

Gebruik eventueel de term lipohypertrofie als verdieping, maar houd de uitleg praktisch en begrijpelijk.

Wet BIG en bevoegd handelen

Insuline injecteren valt onder een voorbehouden handeling.

Dat betekent:

• je moet bevoegd zijn

• je moet bekwaam zijn

• je werkt in opdracht of volgens geldende afspraken

• je kent je eigen grenzen

Leg het verschil uit tussen bevoegd en bekwaam. Bevoegd zijn betekent niet automatisch dat iemand de handeling veilig kan uitvoeren.

Veiligheid en verantwoordelijkheid

Veilig handelen betekent ook dat je stopt of hulp vraagt als iets niet klopt.

Bijvoorbeeld bij:

• onduidelijke opdracht

• twijfel over de insulinesoort

• afwijkende situatie van de cliënt

• gebrek aan eigen bekwaamheid

Maak duidelijk dat veiligheid vóór routine gaat. Laat zien dat hulp vragen professioneel handelen is.

Welke plek is een veelgebruikte injectieplaats voor insuline?

A

Buik

B

Onderarm

C

Kuit

D

Schouderblad

Toetst plaatsbepaling van de injectie. Sluit aan bij de vier genoemde plaatsen op slide 10.

Waarom moet je injectieplaatsen roteren?

A

Voor minder rapportage

B

Voor sneller prikken

C

Voor minder glucose

D

Voor minder huidschade

Roteren voorkomt huidbeschadiging en verdikkingen en houdt opname voorspelbaar.

Wat betekent de Wet BIG voor insuline injecteren?

A

Iedereen mag het uitvoeren

B

Alleen artsen mogen het

C

Bevoegd en bekwaam handelen

D

Alleen in het ziekenhuis

Koppelt voorbehouden handeling aan bevoegdheid, bekwaamheid en eigen grenzen.

Hypoglycaemie

Een hypoglycaemie is een te lage bloedsuiker.

Mogelijke signalen:

• zweten

• trillen

• honger

• verwardheid

• sufheid

Koppel symptomen aan observatie in de praktijk. Ernst en klachten kunnen per cliënt verschillen.

Hyperglycaemie

Een hyperglycaemie is een te hoge bloedsuiker.

Mogelijke signalen:

• veel dorst

• veel plassen

• moeheid

• misselijkheid

• wazig zien

Benadruk dat een hyper vaak geleidelijker ontstaat dan een hypo, maar wel serieus is.

Observeren en tijdig handelen

Bij signalen van hypo- of hyperglycaemie is observatie belangrijk.

• Kijk naar klachten en gedrag van de cliënt

• Controleer waarden als dat is afgesproken

• Volg het zorgplan en de afspraken van de organisatie

• Schakel op tijd hulp in bij bijzonderheden

Blijf binnen de rol van verzorgende: signaleren, meten als afgesproken, rapporteren en passende hulp inschakelen.

Welk signaal past het best bij een hypoglycaemie?

A

Veel dorst

B

Wazig zien

C

Trillen

D

Veel plassen

Trillen hoort bij hypo; veel dorst en veel plassen zijn typische signalen van hyper.

Wat doe je bij signalen van hypo of hyper als eerste in je rol?

A

Direct extra insuline geven

B

Observeren en afspraken volgen

C

Zelf de medicatie aanpassen

D

De injectieplaats masseren

Blijf binnen de rol van verzorgende: signaleren, meten als afgesproken, rapporteren en hulp inschakelen.

Wat is één ding dat jij uit deze les onthoudt?

Bespreek klassikaal welke kennis of vaardigheid studenten het meest meenemen, zoals verschil type 1/2, protocolstappen, injectieplaatsen, Wet BIG of hypo/hyper signalen.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Laat studenten benoemen waar nog onzekerheid zit. Mogelijke thema’s: volgorde protocol, bevoegd/bekwaam, roteren, herkennen van hypo/hyper.

Begrippenlijst

diabetes mellitus - ziekte waarbij de regeling van glucose in het bloed verstoord is

glucose - suiker in het bloed die dient als brandstof voor het lichaam

insuline - hormoon dat helpt om glucose uit het bloed in de cellen op te nemen

type 1 diabetes - vorm van diabetes waarbij het lichaam geen of bijna geen insuline maakt

type 2 diabetes - vorm van diabetes waarbij het lichaam minder gevoelig is voor insuline

hypoglycaemie - situatie met een te lage bloedsuiker

hyperglycaemie - situatie met een te hoge bloedsuiker

Begrippenlijst

Vilans-protocol - praktische richtlijn voor veilig en verantwoord zorg handelen

injectieplaats - plek op het lichaam waar de insuline wordt toegediend

roteren - het afwisselen van injectieplaatsen volgens een schema

voorbehouden handeling - handeling die volgens de wet alleen onder voorwaarden mag worden uitgevoerd

Wet BIG - wet met regels over bevoegdheid en kwaliteit in de gezondheidszorg

bevoegd - officieel toestemming hebbend om een handeling te mogen uitvoeren

bekwaam - in staat zijn om een handeling deskundig en veilig uit te voeren