de Nederlandse Opstand
1568-1648
Tijd van ontdekkers en hervormers 1500-1600
Vroegmoderne tijd 1500-1800
de Nederlandse Opstand
1568-1648
Tijd van ontdekkers en hervormers 1500-1600
Vroegmoderne tijd 1500-1800
Voor de Opstand
Karel V regeert over enorm rijk: het Habsburgse Rijk
Karel V wil centraal bestuur (centraliseren) met dezelfde regels en belasting om zo alle oorlogen te betalen
Vervangt Nederlandse adel door ambtenaren
Eist een centraal geloof: katholicisme
De Nederlanden onder Filips II
Vanaf 1555 heerst Filips II over de Nederlanden.
Continuïteit: centralisatie en katholicisme
Stelt landvoogd in als plaatsvervanger om de Nederlanden te besturen: Margareta van Parma
Verder was er in elk van de 17 gewesten een stadhouder: voor Holland, Zeeland en Utrecht was dit Willem van Oranje
Filips II
Willem van Oranje
Margareta van Parma
Nederlandse onvrede
Drie redenen voor verzet
Nederlandse edelen wilden geen centraal bestuur
Nederlanders tegen vaste (hoge) belastingen
Spaanse koning is te streng katholiek en verbood het protestantse geloof
Nederlandse edelen waren voor godsdienstvrijheid en hadden vooral kritiek op de strenge vervolgingen van protestanten.
Daarom schrijven zij het Smeekschrift der Edelen (1566) waarin zij eisen dat de vervolgingen stoppen. Margareta gaat hier tijdelijk mee akkoord
Start van de Nederlandse Opstand
Na het Smeekschrift ontstaan er hagenpreken in de zuidelijke Nederlanden, dit zijn openbare protestante diensten. Protestanten hadden geen kerken dus het moest wel buiten.
Tijdens die hagenpreken lieten volgers zich ophitsen en gingen ze katholieke kerken vernielen dit is de Beeldenstorm 1566
Als reactie op de vernielingen en chaos komt de Hertog van Alva naar de Nederlanden om orde te brengen: hij vervolgt de protestanten nog harder
Start Nederlandse Opstand: 1568
De Nederlandse edelen vinden de vervolgingen te streng en komen in opstand tegen Filips II.
Hoewel dat de opstandelingen in het begin veel verliezen, nemen de watergeuzen op 1 April 1572 het stadje Den Briel in. Hierdoor sloten andere steden en gewesten buiten Holland en Zeeland zich bij de Opstand aan.
Het Spaanse leger bezet steden zoals Alkmaar en Leiden en vermoord veel Nederlandse burgers. Zij maken gebruik van huurlingen, maar doordat zij nu op meerdere fronten moeten vechten hebben zij geen geld om hun soldaten te betalen dus wint het Nederlandse leger steeds vaker.
Meer verdeeldheid in de Nederlanden
De Nederlanden raken steeds meer verdeeld, een deel blijft de Spaanse heersers steunen en een deel blijft zich verzetten. Deze deling wordt zichtbaar in 1579
Unie van Utrecht: Noordelijke Nederlanden gaan samenwerken tegen Spanje
Unie van Atrecht: Zuidelijke Nederlanden gaan samenwerken met Spanje
Hierna wordt Willem van Oranje vogelvrij verklaard.
De verdeeldheid gaat verder: in 1581 erkennen de gewesten Filips II niet meer als vorst met het Plakkaat van Verlatinghe
De gewesten gaat opzoek naar een nieuwe vorst, maar dit lukt niet.
Onafhankelijk van Spanje
Omdat het de gewesten niet lukt om een vervangende vorst te vinden roepen zij zich onafhankelijk van Spanje in 1588 als: De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Bestaande uit de gewesten Groningen, Friesland, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Holland, Zeeland en Drenthe*.
Kenmerken:
Geen vorst: wel één stadhouder Maurits van Oranje
Gewesten bepalen weer zelf wetten en bestuur
Oorlog bepalen ze samen in de Staten-Generaal
Er is geloofsvrijheid..... als je protestants bent, katholieken mogen geen openbare kerkdiensten houden
*later toegevoegd
Einde Opstand?
Na de onafhankelijkheid van de Republiek blijft de Opstand nog 60 jaar doorgaan.
In 1648 wordt uiteindelijk de Vrede van Münster getekend: hierin wordt de onafhankelijkheid van de Republiek door Spanje erkend.