Delier en dehydratie
Module C2: Reageert op onvoorziene en crisissituaties
Delier en dehydratie
Module C2: Reageert op onvoorziene en crisissituaties
Leerdoelen
een delier herkennen
oorzaken en risicofactoren benoemen
dehydratie herkennen
de relatie tussen dehydratie en delier uitleggen
passende verpleegkundige acties benoemen
Casus
Meneer De Jong (82) woont sinds een jaar in een verpleeghuis. Normaal gesproken is hij rustig, maakt graag een praatje en weet hij goed waar hij is.
Tijdens de avonddienst merk je dat hij plotseling anders reageert. Hij is onrustig, probeert steeds uit zijn stoel op te staan en zegt dat er beestjes over de vloer lopen. Ook vraagt hij meerdere keren waar hij is. Een collega vertelt dat meneer vandaag nauwelijks heeft gedronken.
Wat valt je op?
Waar zou je aan denken
Wat zou je nog meer willen weten
Wat zou je als verpleegkundige doen?
Delier --> definitie
Een acute, voorbijgaande, wisselend verlopende psycho-organische stoornis
Gekenmerkt door het falen van het cerebrale metabolisme(Stofwisseling van de hersenen)
Op basis van een somatische aandoening of intoxicatie
Acuut
Flucturerend
Lichamelijk
Verpleegkundige diagnose
het plotseling optreden van flucturerende verstoringen van bewustzijn, aandacht, waarneming, geheugen, oriëntatievermogen, denken, slaap-waakritme en psychomotorisch gedrag
Prodomen/voortekenen
Slapeloosheid
Rusteloosheid
Nachtmerries
Lichte desoriëntatie
Moeite met begrijpen
Schrikachtigheid
Achterdocht
Angst
Verlies van structuur/orde in kleding, bed, kast
Kenmerken /symptomen
Verstoring van het bewustzijn
Verstoring van oriëntatie en waarneming
Verstoring in denken en stemming
Verstoring van lichaamsfuncties
Neurologische symptomen
Stil delier(hypoactief)
Actief delier (hyperactief)
Verstoring bewustzijn
Wisselend in helderheid
Verhoogde of verlaagde waakzaamheid
Verminderd vermogen tot concentratie en de aandacht vast te kunnen houden
Verstoring van oriëntatie en waarneming
Gestoorde oriëntatie m.n. in plaats en tijd
Stoornissen in de inprenting (vergeetachtigheid)
Persoonsmiskenningen (een bekend persoon wordt voor onbekend aangezien of andersom)
Illusionaire vervalsingen en hallucinaties (Mensen/dieren/dingen zien, voelen, horen, die er niet zijn)
Achterdocht
Verstoring in denken en stemming
Versneld of vertraagd denken, onsamenhangend, ongericht
Angst
Somberheid
Agitatie
Overgevoeligheid voor licht en geluid
Boosheid
Verstoring lichaamsfuncties
Verwijde pupillen
Tachycardie
Hypertensie
Transpireren
¨plukken¨
Vaak motorische onrust, met name 's nachts
Neurologische symptomen
Oogbeving (nystagmus)
Uitspraakstoornis (dysartrie)
Coördinatiestoornissen bij het lopen (ataxie)
Spiersamentrekkingen (myoclonieën)
Trillen en beven (tremoren)
Oorzaken
Slechte voedingstoestand en deficiënties
Intoxicaties met medicijnen of alcohol
Onttrekkingsreactie: alcohol, sedativa, opiaten
Cardio-vasculaire stoornissen
Respiratoire insufficiëntie
Plotseling ontstane anemie
Wanneer sprake is van een groot trauma
Infecties
Oorzaken
Endocriene stoornissen, zoals DM, hyperthyreoïdie
Metabole stoornissen, zoals uremie, leverfunctiestoornissen
Ruimte-innemende processen in de schedel, zoals tumoren e.d.
Beschadiging van de hersenen
Het ondergaan van een grote operatie
Risicofactoren
Leeftijd boven 60 jaar
Visus- en/of gehoorstoornissen
Zelfverwaarlozing
Misbruik van alcohol, drugs of medicamenten (of in de voorgeschiedenis)
Polyfarmacie
Verandering van meer of drie geneesmiddelen op een dag
Dementie
Delier in de voorgeschiedenis
Bestaande- of vroegere psychiatrische stoornissen
Beïnvloedende factoren
Angst, stress (bijv. rond een ziekenhuisopname/ operatie)
Slaapproblemen
Slechte voedingstoestand
Te weinig of juist overprikkeling van de zintuigen
Blaasretentie of obstipatie
Hevige pijn / koorts
Immobiliteit
Wat is de taak van een verpleegkundige?
Taak van de verpleegkundige
Vroegtijdig signaleren van delirant gedrag
Zorg dragen voor bescherming van de patiënt
Familie informeren en begeleiden
Treffen van preventieve maatregelen
Zie omgangsadviezen
Meetinstrument
DOS-score (Delirium Observatie Screening
Helpt bij het objectief vast leggen, maar stelt niet zelfstandig de diagnose delier
Preventieve maatregelen
Herhaling oriëntatie
Herhaling en stimulatie cognitieve functies
Maatregelen treffen t.b.v. een goede slaap
Mobilisatie, oefeningen
Tijdig verwijderen van katheters, slangen (van bijv. O2) en fixatie
Gebruik bril, gehoorapparaat of juist oordopjes
Vocht toedienen
Verminderen herrie, licht
Hoe benader je een cliënt met een delier? Wat doe je wel en wat doe je juist niet?
Omgangsadviezen
Ondersteunen van de realiteit en de oriëntatie (Kalender, klok, krant)
Emotionele ondersteuning
Prikkeldosering
In ziekenhuis --> eenpersoonskamer
Foto´s van bekenden
Let op bril en gehoorapparaat
In contact letten op oogcontact
Bij de naam noemen
Op oogniveau gaan zitten
Leg uit wie je bent en wat je gaat doen
Omgangsadviezen
Vertel de dag en het tijdstip
Leg uit waar de patiënt is
Korte, duidelijke zinnen, wees concreet
Leg uit welke geluiden te horen zijn en wat dat is
Verklaar de verwardheid
Niet meegaan in hallucinaties
Bij agressie: rust, vriendelijkheid, neutraliteit, zo nodig beschermende maatregelen
Behandeling
Opsporen van organische oorzaak en deze behandelen
Medicatie: Psychofarmaca, zoals Haldol en Temesta
Rooming in
Je moet aan een familielid in het kort uitleggen wat een delier is. Wat zeg je?
Terug naar meneer de Jong
Een collega vertelt dat meneer vandaag nauwelijks heeft gedronken.
Wat kan te weinig drinken met zijn plotselinge gedragsvermindering te maken hebben?
Dehydratie (uitdroging)
Bij dehydratie wordt meer vocht uitgescheiden dan er in het lichaam opgenomen wordt.
Je hebt 3 vormen:
hypertone dehydratie: het waterverlies is groter dan het zoutverlies (dit komt vaak voor bij infecties of tijdens hitteperioden)
isotone dehydratie: een evenredig verlies aan water en zout (bijvoorbeeld als gevolg van braken en diarree)
hypotone dehydratie: het zoutverlies is groter dan het waterverlies (bijvoorbeeld als gevolg van diureticagebruik)
Oorzaken
Veranderingen die een oudere meer kwetsbaar maken voor uitdroging zijn:
afname van de hoeveelheid lichaamswater (hoe hoger de leeftijd, des te lager de hoeveelheid lichaamswater)
afname van het dorstgevoel, waardoor de cliënt zich minder snel uitgedroogd voelt. Hierdoor gaat de cliënt minder drinken en ook de eetlust neemt af
de nieren gaan minder goed werken. Hierdoor gaat het vermogen om water en zout vast te houden achteruit.
Symptomen
hoofdpijn
sufheid,
een lage bloeddruk,
droge tong en slijmvliezen,
een verslechterde spraak met verslikkingsgevaar,
een afgenomen huidturgor en urineproductie,
ingezonken ogen en gewichtsafname (≥1kg per dag)
spierzwakte, vermoeidheid
schilferige huid
slechte uitscheiding van afvalstoffen (medicatie hoopt zich op!)
Gevolgen
Lusteloosheid
Verwardheid
Sufheid
Flauwvallen
Bewusteloosheid
Een snelle of onregelmatige ademhaling
Een snelle of onregelmatige hartslag
Koude of klamme ledematen
Coma
Extra aandacht: Zorgvragers die lithium gebruiken
Screeninglijst dehydratie
Checklist om systematisch informatie te verzamelen wanneer je uitdroging vermoedt
Meneer de Jong: Wat doe je nu?
Meneer De Jong (82) woont sinds een jaar in een verpleeghuis. Normaal gesproken is hij rustig, maakt graag een praatje en weet hij goed waar hij is.
Tijdens de avonddienst merk je dat hij plotseling anders reageert. Hij is onrustig, probeert steeds uit zijn stoel op te staan en zegt dat er beestjes over de vloer lopen. Ook vraagt hij meerdere keren waar hij is. Een collega vertelt dat meneer vandaag nauwelijks heeft gedronken.
Maak samen een kort stappenplan:
Wat signaleer je?
Welke mogelijke oorzaken zie je?
Welke risico´s zijn er?
Wat ga je observeren?
Welke verpleegkundige acties zet je in?
Artikel
Lees dit artikel door:
https://kennisplatform.venvn.nl/richtlijn/delier/samenvatting
Quizje
Wat is een delier?
Een blijvende achteruitgang van het geheugen
Een acute verwardheid door lichamelijke ontregeling
Een psychiatrische aandoening zonder lichamelijke oorzaak
Een normale verandering bij het ouder worden
Welke drie kenmerken passen het beste bij een delier?
Chronisch, stabiel en psychisch
Langzaam, voorspelbaar en blijvend
Acuut, flucterend en een lichamelijke oorzaak
Aangeboren, stabiel en lichamelijk
Welke van de volgende uitspraken over delier (delirium) is niet waar?
Is een tijdelijke stoornis waarbij de patiënt na het verdwijnen van het delier altijd weer terugkomt op zijn oude cognitieve niveau
Delier is meestal geassocieerd met een onderliggend medisch probleem
Delier komt vaak voor, kost veel geld en meer mensen met een delier komen te overlijden
Dehydratie alleen kan het ontstaan van een delier triggeren
Welke van de volgende omgevingsfactoren zijn geassocieerd met een verhoogd delierrisico tijdens ziekenhuisopname?
Overplaatsingen (transfers tussen afdelingen of kamers)
Op een meerpersoonskamer liggen
Op een bed van een ander specialisme liggen (bijv. intern bed op de afdeling chirurgie)
Alle bovengenoemde factoren
Meneer De Jong zegt dat er beestjes over zijn bed lopen. Hoe heet dit?
Desoriëntatie
Polyfarmacie
Hallucinatie
Wanen
Welke van de volgende scenario´s omschrijft de verminderde aandacht van een patiënt?
De patiënt denkt niet logisch en gaat van het ene onderwerp naar het andere tijdens een gesprek
De patiënt barst plotseling in tranen uit wanneer de diagnose met hem wordt besproken
De patiënt volgt het gesprek niet omdat hij steeds is afgeleid en focust op andere dingen, zoals ordenen van de lakens.
De patiënt is alert, georiënteerd en zich bewust van zijn recente medische problemen, maar valt in slaap tijdens het gesprek
Welke vorm van delier wordt het vaakst over hoofd gezien?
Hyperactief
Hypoactief
Gemengd delier
Cognitief delier
Wat is een risicofactor voor een delier?
Depressie
Cognitieve beperking
Eerder doorgemaakt delier
Alle bovengenoemde factoren
Wat is het verschil tussen een oorzaak en een risicofactor?
Er is geen verschil
Een oorzaak speelt alleen bij jonge zorgvragers
Een risicofactor veroorzaakt altijd een delier
Een oorzaak veroorzaakt lichamelijke ontregeling, een risicofactor maakt iemand kwetsbaarder
Als een patiënt in de avond- of nachtdienst delirant wordt, onderneem je in ieder geval de volgende acties.
Je past prikkelreductie toe en hangt oriëntatiepunten op
Je houdt de DOSS bij
Je zet valpreventie in
Je gaat op zoek naar onderliggende oorzaken en informeert de arts
Wat is dehydratie?
Het lichaam neemt meer vocht op dan het verliest
Het lichaam verliest meer vocht dan het opneemt
Het lichaam bevat te veel zout
Het lichaam maakt te veel urine aan
Welke combinatie past het beste bij dehydratie?
Droge slijmvliezen, weinig urine en sufheid
Veel urine, gewichtstoename en een vochtige huid
Meer eetlust, een hartslag en onrust
Een rode huid, veel energie en veel drinken
Hoe kunnen dehydratie en een delier samenhangen?
Een delier veroorzaakt altijd dehydratie
Alleen ernstige dementie veroorzaakt deze combinatie
Dehydratie en een delier hebben niets met elkaar te maken
Dehydratie kan lichamelijke ontregeling veroorzaken en een delier uitlokken
Afsluiting