Rijmen voor je lootje: zo schrijf je een goed Sinterklaasgedicht
Rijmen
voor je lootje
Hoe schrijf je een Sinterklaasgedichtje?
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Rijmen
voor je lootje
Hoe schrijf je een Sinterklaasgedichtje?
Doel van de les: leerlingen leren wat een Sinterklaasgedicht persoonlijk en grappig maakt, herkennen drie rijmschema's en schrijven een eerste couplet voor hun lootje, met een plaag die niet kwetst. De les duurt ongeveer 45 minuten en past bij groep 7 en 8 en de onderbouw van het VO.
Voorbereiding: de les werkt het best als de lootjes al getrokken zijn. Leerlingen hebben pen en papier nodig voor de schrijfopdracht aan het eind.
Start: vraag wie er dit jaar een gedicht gaat schrijven, en wie er weleens een gedicht kreeg waar hij of zij echt om moest lachen.
Straks kun je . . .
... uitleggen wat een Sinterklaasgedicht persoonlijk en grappig maakt.
... de rijmschema's aabb, abab en abba herkennen.
... een couplet over iemand schrijven, met een plaag die niet kwetst.
Doel van de slide: de leerlingen weten wat ze aan het eind van de les kunnen.
Tijd: 1 tot 2 minuten.
Tip: lees de drie leerdoelen voor en kom er aan het eind van de les op terug. Vraag dan welk doel het best gelukt is.
Sinterklaas heeft gehoord
dat Noor is heel aardig, zo hoort.
Ze speelt graag een spel
en dat doet ze heel wel.
Dit pakje is voor jou,
van Sint, die houdt van jou.
Gedicht A
Sint keek vanaf het dak naar beneden
en zag dat Noor was uitgegleden.
Op haar skateboard, trap na trap,
die neemt ze in één grote stap.
Haar knieën zijn daardoor vaak blauw,
dus pak deze beschermers maar gauw!
Gedicht B
Doel van de slide: de leerlingen ontdekken zelf het verschil tussen een saai en een persoonlijk gedicht.
Tijd: 2 minuten.
Werkwijze: lees beide gedichten hardop voor, of laat twee leerlingen voorlezen. Vraag nog niet waarom, dat komt op de volgende slide.
Achtergrond: gedicht A kan over iedereen gaan en heeft gedwongen rijm ("is heel aardig, zo hoort"). Gedicht B gaat over één bepaald meisje, laat zien wat ze doet, plaagt een beetje (blauwe knieën) en verbindt dat met de surprise.
Wat maakt gedicht B leuker om te krijgen?
Doel van de slide: de leerlingen benoemen wat een gedicht persoonlijk en leuk maakt. Hoort bij leerdoel 1.
Tijd: 3 minuten.
Goed antwoord: gedicht B gaat over iets wat Noor echt doet (skateboarden), je ziet het voor je, er zit een kleine plaag in (blauwe knieën) en het eind past bij de surprise. Gedicht A kan over iedereen gaan en het rijm klinkt geforceerd.
Extra vraag voor snelle leerlingen: hoe zou jij gedicht A beter maken?
Het geheim van een goed gedicht
1
Persoonlijk
Het gedicht kan maar over één persoon gaan.
2
Plagerig, niet gemeen
Een knipoog,
een grappige of vriendelijke manier om iets te zeggen.
3
Lekker ritme
Hardop voorlezen gaat vanzelf.
Je struikelt niet tijdens het lezen.
4
Een warm slot
Je eindigt met iets liefs of een goede wens.
Doel van de slide: de vier kenmerken van een goed Sinterklaasgedicht op een rij zetten. Hoort bij leerdoel 1.
Tijd: 2 minuten.
Uitleg: koppel de vier kenmerken aan wat de leerlingen op de vorige slide noemden. Persoonlijk betekent dat het gedicht alleen bij deze ene persoon past. Een goed gedicht plaagt een beetje, maar de ontvanger moet zelf ook kunnen lachen. Ritme hoor je pas als je hardop leest. En een gedicht eindigt altijd met iets liefs, zodat de ontvanger met een goed gevoel zijn of haar pakje openmaakt.
Grappig plagen
Gaat te ver
Je zingt elke ochtend hardop op de fiets.
Je ziet er altijd raar uit.
Je slaapt door wel drie wekkers heen
Je faalt altijd in rekenen.
Zelfs in je slaap praat je over voetbal.
Niemand wil met jou in een groepje.
Doel van de slide: de leerlingen oefenen met het verschil tussen plagen en pesten. Hoort bij leerdoel 3.
Tijd: 3 minuten.
Goed antwoord: grappig plagen zijn het zingen op de fiets, de wekker die drie keer gaat en praten over voetbal in je slaap. Te ver gaan de zinnen over uiterlijk, over slechte cijfers en over niemand die met je in een groepje wil.
Uitleg: plagen gaat over iets wat iemand doet en waar hij of zij zelf om kan lachen. Het gaat te ver als het over uiterlijk, cijfers, thuis of vriendschappen gaat, of als het iemand alleen zet.
Extra vraag voor snelle leerlingen: hoe zou je de zin over de onvoldoendes kunnen veranderen zodat hij wel grappig is?
"Iedereen weet dat jij verliefd bent op Sem!"
Plagen
Pesten
Het hangt ervan af
Doel van de slide: de leerlingen ontdekken dat de grens tussen plagen en pesten niet altijd scherp is.
Tijd: 3 minuten.
Werkwijze: de poll is anoniem, zodat leerlingen eerlijk durven te kiezen. Laat de uitslag zien en vraag waarom mensen verschillend kiezen.
Uitleg: verliefdheid is voor veel kinderen gevoelig. Of zo'n zin plagen of pesten is, hangt af van de persoon, of het waar is en of het geheim was. Wie twijfelt, laat het weg. De vuistregel: zou je lootje er zelf om lachen als het hardop in de klas wordt voorgelezen?
De plaagsandwich
De voorleestoets
Zou jij het leuk vinden als dit hardop over jou werd voorgelezen?
NIET DOEN
- Grappen over uiterlijk
- Cijfers en toetsen
- Thuis en familie
- Geheimen die
iemand jou vertelde
Iets goeds
Een knipoog
of iets liefs
De plaag
Doel van de slide: de leerlingen leren hoe ze plagen zonder te kwetsen.
Tijd: 2 minuten.
Uitleg: de plaagsandwich verpakt een plaag tussen twee positieve dingen. Eerst iets goeds, dan de plaag, en daarna een knipoog of iets liefs. Zo weet de ontvanger dat het gedicht vriendelijk bedoeld is.
Voorbeeld: Noor is een kanjer op haar skateboard (iets goeds). Haar knieën zijn daardoor vaak blauw (de plaag). Dus pak deze beschermers maar gauw (knipoog).
Tip: de voorleestoets is de belangrijkste regel van de les. Laat leerlingen hun gedicht er straks zelf aan toetsen.
Drie rijmschema's
Uitdaging: probeer een limerick (aabba) of een slotregel die in elk couplet terugkomt.
Gepaard rijm
… in zijn boek
… in de hoek
… nog in bed
… uitgezet
Steeds twee regels achter elkaar rijmen.
Gekruist rijm
Om de regel rijmt het.
… in zijn boek
… over Daan
… in de hoek
… moet gaan
Omarmend rijm
De buitenste en de middelste regels rijmen.
… in zijn boek
… over Daan
… moet gaan
… in de hoek
Doel van de slide: drie rijmschema's uitleggen.
Tijd: 2 minuten.
Uitleg: een rijmschema laat met letters zien welke regels op elkaar rijmen. Regels met dezelfde letter rijmen. De pure chocoladeletters zijn het a-rijm, de melkchocolade het b-rijm. Gepaard rijm (aabb) is het makkelijkst en wordt het meest gebruikt in Sinterklaasgedichten. Gekruist rijm (abab) klinkt minder als een rijmpje. Bij omarmend rijm (abba) komt het rijm pas later terug, dus daar moet je vooruit denken.
Welk rijmschema
heeft dit couplet?
Mo bakt elke zaterdag een taart,
met slagroom, aardbeien en kers.
Nog nooit heeft hij een plak gespaard,
want Mo eet hem zelf op, nog vers.
aabb
abab
abba
abcb
Doel van de slide: controleren of de leerlingen een rijmschema herkennen. Hoort bij leerdoel 2.
Tijd: 3 minuten.
Goed antwoord: B, abab. Taart rijmt op gespaard (a), kers rijmt op vers (b). Om de regel rijmt het, dus gekruist rijm.
Verwachte fout: leerlingen die alleen naar de eerste twee regels kijken, kiezen aabb. Laat ze de laatste woorden van elke regel hardop zeggen.
Extra vraag voor snelle leerlingen: zet de regels in een andere volgorde, zodat het couplet gepaard rijm krijgt.
Geven
Mooi
Kijken
Wat rijmt er op . . .
Geven
Mooi
Kijken
Doel van de slide: de leerlingen oefenen met het vinden van rijmwoorden. Hoort bij leerdoel 2 en 3.
Tijd: 3 minuten.
Werkwijze: laat iedereen zoveel mogelijk rijmwoorden insturen.
Voorbeelden:
- even, leven, streven, beven, zeven
- kooi, zooi, gooi, toernooi, hooi
- lijken, blijken, strijken, wijken, vergelijken
Tip: een rijmwoordenboek op internet helpt straks bij het schrijven. Laat zien dat je daar niet alles uit hoeft te halen, de leukste rijmwoorden bedenk je vaak zelf.
Drie schrijftrucs
Een pakje voor jou ik heb uitgezocht→ Ik heb een pakje voor je uitgezocht
Eerst het rijmwoord
Kies eerst het woord aan het eind van de regel. Schrijf de regel daarna terug.
Hardop en klappen
Lees je regels hardop en klap mee. Struikel je? Dan klopt het ritme nog niet.
Nooit
omdraaien
Zet een zin nooit raar neer om het te laten rijmen. Zoek liever een ander woord.
Doel van de slide: drie trucs om rijm en ritme goed te krijgen.
Tijd: 2 minuten.
Uitleg: bij truc 1 kies je eerst de twee rijmwoorden, bijvoorbeeld bed en uitgezet, en bedenk je daarna wat ervoor komt. Bij truc 2 klap je op de klemtonen. Regels die ongeveer even veel klappen hebben, lopen lekker. Truc 3 is de bekendste valkuil: een zin omdraaien zodat het rijmwoord achteraan komt. Dat hoor je meteen.
Tip: laat de klas het foute voorbeeld onderaan hardop voorlezen. Ze horen zelf dat het niet klopt.
Welke regel loopt het lekkerst?
Naar school hij altijd te laat gaat
Hij naar school altijd te laat gaat
Hij komt te laat, hoe snel hij ook gaat
Altijd te laat hij naar school gaat
Doel van de slide: de leerlingen herkennen een natuurlijke zin en een omgedraaide zin.
Tijd: 3 minuten.
Goed antwoord: C. Dit is een gewone Nederlandse zin. Bij A, B en D is de zin omgedraaid om het rijmwoord gaat achteraan te krijgen.
Werkwijze: laat de vier regels eerst hardop voorlezen voordat de leerlingen kiezen.
Extra vraag voor snelle leerlingen: bedenk een volgende regel die rijmt op laat.
Spioneer je lootje
Wat doet je lootje graag na school?
Wat zegt of doet je lootje vaak?
Wat ging er ooit grappig mis?
Waar is je lootje heel goed in?
Wat wil je lootje later worden?
Maak het groter!
snoept graag
eet de hele snoepwinkel leeg
is vaak te laat
zag de zon nog nooit opkomen
Doel van de slide: de leerlingen verzamelen informatie over hun lootje en leren overdrijven.
Tijd: 2 minuten.
Werkwijze: laat leerlingen de vragen voor zichzelf opschrijven. Ze kunnen de antwoorden in de komende dagen stiekem verzamelen, bij klasgenoten of bij hun lootje zelf.
Uitleg: overdrijven maakt een gedicht grappig. Een kleine gewoonte wordt in het gedicht iets heel groots. Let op dat de overdrijving over gedrag gaat en niet over uiterlijk.
Schrijf je eerste couplet
Opening
Sint of Piet ontdekt iets over je lootje.
Kern
Twee typische dingen en één plaag.
Brug
Waarom past de surprise bij je lootje?
Slot
Iets liefs, en onderteken met Sint en Piet.
10
minute
00
second
Doel van de slide: de leerlingen schrijven hun eerste couplet. Hoort bij leerdoel 3.
Tijd: 10 minuten.
Werkwijze: leerlingen schrijven op papier, zodat niemand ziet voor wie het gedicht is. Start de timer. Ze gebruiken de vier stappen op de slide, de plaagsandwich en de drie schrijftrucs.
Hulp voor wie vastloopt: de beginregel staat onderaan de slide. Laat leerlingen eerst twee rijmwoorden kiezen die bij hun lootje passen.
Extra vraag voor snelle leerlingen: schrijf een tweede couplet in een ander rijmschema, of probeer een limerick.
Afsluiting: wie wil, leest een couplet voor zonder te verklappen voor wie het is. De klas raadt welk rijmschema het heeft. Kom daarna terug op de drie leerdoelen en vraag welk doel het best gelukt is.
Doel van de les: leerlingen leren wat een Sinterklaasgedicht persoonlijk en grappig maakt, herkennen drie rijmschema's en schrijven een eerste couplet voor hun lootje, met een plaag die niet kwetst. De les duurt ongeveer 45 minuten en past bij groep 7 en 8 en de onderbouw van het VO.
Voorbereiding: de les werkt het best als de lootjes al getrokken zijn. Leerlingen hebben pen en papier nodig voor de schrijfopdracht aan het eind.
Start: vraag wie er dit jaar een gedicht gaat schrijven, en wie er weleens een gedicht kreeg waar hij of zij echt om moest lachen.
