4.5 Duitsland op weg naar oorlog (1933–1939)
Het voeren van twee wereldoorlogen.
De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
4.5 Duitsland op weg naar oorlog (1933–1939)
Het voeren van twee wereldoorlogen.
De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
“We zijn nu aangekomen bij hoofdstuk 4.5.
In het vorige hoofdstuk hebben we gekeken naar wat Hitler binnen Duitsland deed:
hoe hij alle macht naar zich toetrok en een dictatuur opbouwde.”
“Vandaag verplaatsen we onze blik naar buiten Duitsland.
Dus niet: wat gebeurde er in Duitsland zelf,
maar: wat deed Hitler richting andere landen in Europa?”
“Belangrijk om te onthouden tijdens deze les:
Hitler begon niet meteen met oorlog.
Hij ging stap voor stap.”
“De hoofdvraag van vandaag is daarom:
Hoe bereidde Hitler Duitsland voor op een nieuwe oorlog, zonder dat die oorlog meteen uitbrak?”
Waarom denk jij dat veel Duitsers het eens waren met Hitlers kritiek op het Verdrag van Versailles?
“Om deze vraag goed te begrijpen, moeten we terug naar het einde van de Eerste Wereldoorlog.”
“Na die oorlog kreeg Duitsland het Verdrag van Versailles opgelegd.
Dat was geen onderhandeling, maar een verdrag dat Duitsland moest accepteren.”
“In dat verdrag stond dat Duitsland:
gebieden moest afstaan
veel geld moest betalen
een klein leger mocht hebben”
“Voor veel Duitsers voelde dit alsof zij alle schuld kregen van de oorlog.”
“Dat zorgde voor boosheid, schaamte en het gevoel dat Duitsland onterecht was gestraft.”
“Hitler gebruikte dit gevoel heel slim.
Hij zei eigenlijk:
‘Duitsland is vernederd, en ik ga dat rechtzetten.’”
“Daarom waren veel Duitsers het met hem eens,
ook al betekende dat dat hij internationale afspraken wilde breken.”
Een nieuw Duits rijk
Verdrag van Versailles ongedaan
Heim ins Reich
Duitstalige gebieden
Lebensraum
Oost-Europa
“Hitler wilde het Verdrag van Versailles ongedaan maken,
maar hij had ook een groter toekomstplan voor Duitsland.”
“Na de Eerste Wereldoorlog woonden er nog miljoenen Duitstalige mensen buiten Duitsland.”
“Volgens Hitler was dat onterecht.
Hij vond dat alle Duitstalige mensen in één land moesten wonen.”
“Dat idee noemde hij Heim ins Reich:
letterlijk: terug naar het Duitse rijk.”
“Daarnaast vond Hitler dat Duitsland te weinig ruimte had om te groeien.”
“Hij dacht dat Duitsland te weinig landbouwgrond en grondstoffen had
om een sterke economie en een groot leger te onderhouden.”
“Daarom gebruikte hij het begrip Lebensraum.”
“Let goed op:
Lebensraum betekent niet vrijwillig verhuizen,
maar gebieden veroveren, vooral in Oost-Europa.”
“Belangrijk: Lebensraum betekende niet verhuizen,
maar gebieden veroveren, vooral in Oost-Europa.”
Wat bedoelde Hitler met Lebensraum
Meer vrijheid voor burgers
Meer ruimte en grondstoffen voor Duitsland
Meer handel met andere landen
Meer democratie
“Lebensraum is een kernbegrip voor de toets.”
“Het gaat om:
grondstoffen
voedsel
militaire macht”
“Dit laat zien dat Hitlers plannen al vroeg op oorlog waren gericht.”
Uitbreiding van de macht
– Duitsland verlaat volkenbond 1933
-Opbouw leger 1934
-Saarland terug bij Duitlsand 1935
- Dienstplicht (1935)
– Herbewapening
– Rijnland (1936)
“Hitler wist dat hij voorzichtig moest zijn.”
“Als hij te snel te veel zou veranderen,
konden andere landen ingrijpen en kon er meteen oorlog ontstaan.”
“Daarom ging hij stap voor stap te werk.”
“In 1935 voerde hij opnieuw de dienstplicht in.”
“Dat was eigenlijk verboden volgens het Verdrag van Versailles.”
“Daarna begon hij met het bouwen van wapens, vliegtuigen en tanks.”
“In 1936 zette hij een spannende stap:
hij stuurde Duitse soldaten het Rijnland in.”
“Dat gebied mocht eigenlijk niet gemilitariseerd worden.”
“Engeland en Frankrijk waren boos,
maar ze grepen niet militair in.”
“Voor Hitler was dit een cruciaal moment.”
Waarom was het belangrijk voor Hitler dat Engeland en Frankrijk niet ingrepen in het Rijnland?
“Doordat Engeland en Frankrijk niets deden,
wist Hitler dat zij bang waren voor een nieuwe oorlog.”
“Hij concludeerde:
‘Ze durven niet in te grijpen.’”
“Dit gaf hem meer zelfvertrouwen
en moedigde hem aan om verder te gaan.”
Anschluss met Oostenrijk
– Oostenrijk
– Anschluss (1938)
-Duitse inval
– Nauwelijks verzet
-Aansluiting bij Duitsland
“Na het Rijnland durfde Hitler een volgende, grotere stap te zetten.”
“In 1938 richtte hij zich op Oostenrijk. Dat was geen toeval.”
“Oostenrijk was Hitlers geboorteland en daar woonden veel Duitstalige mensen.”
“Volgens Hitler hoorde Oostenrijk daarom eigenlijk bij Duitsland.”
“Het Duitse leger trok Oostenrijk binnen.”
“Er was nauwelijks verzet.
Sterker nog: veel Oostenrijkers juichten het Duitse leger toe.”
“Oostenrijk werd onderdeel van Duitsland.”
“Deze gebeurtenis noemen we de Anschluss.”
“Belangrijk om te onthouden:
ook hier grepen Engeland en Frankrijk niet in.”
“Voor Hitler was dit opnieuw een succes zonder oorlog.”
Wat betekent de Anschluss
De aanval op polen
De aansluiting van Oostenrijk bij Duitsland
De bezetting van het Rijnland
Het niet-aanvalsverdrag met Rusland
“De Anschluss is een belangrijk begrip voor de toets.”
“Het laat zien hoe Duitsland groter werd
zonder dat er gevochten werd.”
“Dit maakte Hitler alleen maar zekerder van zijn aanpak.”
Waarom was de Anschluss met Oostenrijk een belangrijke stap in Hitlers weg naar oorlog?
“Denk niet alleen aan wat er gebeurde,
maar vooral aan waarom dit belangrijk was.”
“De Anschluss was belangrijk om meerdere redenen.”
“Ten eerste:
Hitler breidde Duitsland uit zonder oorlog.”
“Ten tweede:
hij merkte opnieuw dat Engeland en Frankrijk niet ingrepen.”
“Ten derde:
voor veel Duitsers voelde dit als een succes en als herstel van trots.”
“Dit gaf Hitler meer zelfvertrouwen
en maakte de stap naar het volgende gebied kleiner.”
“De Anschluss was belangrijk omdat Hitler zonder oorlog Duitsland kon uitbreiden en zag dat andere landen niet ingrepen, waardoor hij durfde door te gaan.”
Opnieuw oorlog?
– Tsjecho-Slowakije
-Sudetenland (Duitstalig
gebied)
– Dreiging met oorlog
– Conferentie van München
“Na de Anschluss voelde Hitler zich steeds zekerder.”
“Hij had nu gezien dat hij gebieden kon innemen
zonder dat Engeland en Frankrijk militair ingrepen.”
“Zijn volgende doel werd Tsjecho-Slowakije.”
“In het Sudetenland, een grensgebied van Tsjecho-Slowakije,
woonden veel Duitstalige mensen.”
“Hitler gebruikte opnieuw hetzelfde argument als eerder:
Deze mensen horen bij Duitsland.’”
“Maar dit keer ging hij verder.”
“Hij eiste het gebied op
en dreigde openlijk met oorlog als hij het niet zou krijgen.”
“Voor Engeland en Frankrijk was dit een heel spannend moment.”
“Zij zagen het gevaar,
maar ze waren vooral bang voor een nieuwe wereldoorlog.”
“Die angst ging hun beslissingen sterk beïnvloeden.”
Conferentie van Munchen & Appeasement
– Conferentie van München (1938)
-Engeland & frankrijk VS Duitsland (Italie
– Toegeven aan Hitler
-Appeasement
– ‘Peace for our time’
“In september 1938 kwamen de leiders van Engeland, Frankrijk, Duitsland en Italië bij elkaar.”
“Deze bijeenkomst noemen we de Conferentie van München.”
“Belangrijk om te weten:
Tsjecho-Slowakije zelf mocht niet meepraten.”
“Engeland en Frankrijk stonden voor een moeilijke keuze.”
“Ze konden:
Hitler tegenhouden en risico lopen op oorlog
of toegeven en hopen dat hij zou stoppen”
“Ze kozen voor toegeven.”
“Hitler kreeg het Sudetenland.”
“In ruil daarvoor beloofde hij geen verdere oorlog te beginnen.”
“Deze manier van omgaan met Hitler noemen we appeasementpolitiek.”
“Appeasement betekent:
toegeven aan een agressieve leider om oorlog te voorkomen.”
“De Britse premier Chamberlain zei zelfs bij terugkomst:
‘Peace for our time’.”
“Hij dacht echt dat de vrede was gered.”
Duitsland in 1938 zonder oorlog overgenomen!
Deze slide heeft geen instructies
Hitler Breekt zijn beloftes
Hitler houdt zich niet aan de afspraken
– Maart 1939
– Bezetting van de rest van Tsjecho-Slowakije
“Maar Hitler hield zich niet aan zijn belofte.”
“Nog geen half jaar later, in maart 1939,
bezette hij ook de rest van Tsjecho-Slowakije.”
“Dit was een belangrijk keerpunt.”
“Hier werd duidelijk dat Hitler niet alleen
Duitstalige gebieden wilde.”
“Hij wilde macht en uitbreiding,
ongeacht afspraken met andere landen.”
“Op dit moment beseften Engeland en Frankrijk
dat appeasement niet werkte.”
“De kans op oorlog werd nu heel groot.”
Polen & Begin Tweede Wereldoorlog
– Niet-aanvalsverdrag met Rusland
– 1 september 1939
– Aanval op Polen
-Oorlogsverklaring Frankrijk en Engeland aan Duitsland
“Na Tsjecho-Slowakije richtte Hitler zich op Polen.”
“Hitler wist dat Polen waarschijnlijk niet zonder gevolgen zou zijn.”
“Daarom wilde hij eerst zeker weten
dat Rusland zich niet met de oorlog zou bemoeien.”
“Hij sloot daarom een niet-aanvalsverdrag met de Russische leider Stalin.”
“Daarin spraken Duitsland en Rusland af
elkaar niet aan te vallen.”
“Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen.”
“Dit was voor Engeland en Frankrijk de grens.”
“Zij verklaarden Duitsland de oorlog.”
“Met deze aanval begon de Tweede Wereldoorlog.”
Waarom kon Hitler zo lang doorgaan zonder oorlog ?
Omdat hij zwak was
Omdat andere landen bleven toegeven
Omdat niemand het zag
Omdat hij beloften nakwam
Deze slide heeft geen instructies
Hoe duidelijk vind jij nu waarom de Tweede Wereldoorlog begon?
“Dit is even een check voor mij én voor jullie.”
“Het gaat niet om goed of fout,
maar om hoe zeker jij je voelt over dit onderwerp.”
“Als je nu kiest voor 😵 of 😕,
dan weet ik dat ik hier volgende les nog even op terug moet komen.”
“Als je 🙂 of 😄 kiest,
dan betekent dat dat je het verband snapt tussen:
Hitlers stappen
het toegeven van andere landen
en het uitbreken van de oorlog.”
“Wat belangrijk is om te onthouden voor de toets:
de Tweede Wereldoorlog begon niet ineens.”
“Hij ontstond stap voor stap,
doordat Hitler steeds verder ging
en andere landen hoopten dat het daarbij zou blijven.”
Deze slide heeft geen instructies
4.5 Duitsland op weg naar oorlog (1933–1939)
Het voeren van twee wereldoorlogen.
De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
“We zijn nu aangekomen bij hoofdstuk 4.5.
In het vorige hoofdstuk hebben we gekeken naar wat Hitler binnen Duitsland deed:
hoe hij alle macht naar zich toetrok en een dictatuur opbouwde.”
“Vandaag verplaatsen we onze blik naar buiten Duitsland.
Dus niet: wat gebeurde er in Duitsland zelf,
maar: wat deed Hitler richting andere landen in Europa?”
“Belangrijk om te onthouden tijdens deze les:
Hitler begon niet meteen met oorlog.
Hij ging stap voor stap.”
“De hoofdvraag van vandaag is daarom:
Hoe bereidde Hitler Duitsland voor op een nieuwe oorlog, zonder dat die oorlog meteen uitbrak?”
Conferentie van Munchen & Appeasement
– Conferentie van München (1938)
-Engeland & frankrijk VS Duitsland (Italie
– Toegeven aan Hitler
-Appeasement
– ‘Peace for our time’
“In september 1938 kwamen de leiders van Engeland, Frankrijk, Duitsland en Italië bij elkaar.”
“Deze bijeenkomst noemen we de Conferentie van München.”
“Belangrijk om te weten:
Tsjecho-Slowakije zelf mocht niet meepraten.”
“Engeland en Frankrijk stonden voor een moeilijke keuze.”
“Ze konden:
Hitler tegenhouden en risico lopen op oorlog
of toegeven en hopen dat hij zou stoppen”
“Ze kozen voor toegeven.”
“Hitler kreeg het Sudetenland.”
“In ruil daarvoor beloofde hij geen verdere oorlog te beginnen.”
“Deze manier van omgaan met Hitler noemen we appeasementpolitiek.”
“Appeasement betekent:
toegeven aan een agressieve leider om oorlog te voorkomen.”
“De Britse premier Chamberlain zei zelfs bij terugkomst:
‘Peace for our time’.”
“Hij dacht echt dat de vrede was gered.”
Hitler Breekt zijn beloftes
Hitler houdt zich niet aan de afspraken
– Maart 1939
– Bezetting van de rest van Tsjecho-Slowakije
“Maar Hitler hield zich niet aan zijn belofte.”
“Nog geen half jaar later, in maart 1939,
bezette hij ook de rest van Tsjecho-Slowakije.”
“Dit was een belangrijk keerpunt.”
“Hier werd duidelijk dat Hitler niet alleen
Duitstalige gebieden wilde.”
“Hij wilde macht en uitbreiding,
ongeacht afspraken met andere landen.”
“Op dit moment beseften Engeland en Frankrijk
dat appeasement niet werkte.”
“De kans op oorlog werd nu heel groot.”
Hoe zouden Frankrijk en GB zich voelen nadat Hitler toch meer ging veroveren?
Deze slide heeft geen instructies
Polen & Begin Tweede Wereldoorlog
– Niet-aanvalsverdrag met Rusland
– 1 september 1939
– Aanval op Polen
-Oorlogsverklaring Frankrijk en Engeland aan Duitsland
“Na Tsjecho-Slowakije richtte Hitler zich op Polen.”
“Hitler wist dat Polen waarschijnlijk niet zonder gevolgen zou zijn.”
“Daarom wilde hij eerst zeker weten
dat Rusland zich niet met de oorlog zou bemoeien.”
“Hij sloot daarom een niet-aanvalsverdrag met de Russische leider Stalin.”
“Daarin spraken Duitsland en Rusland af
elkaar niet aan te vallen.”
“Op 1 september 1939 viel Duitsland Polen binnen.”
“Dit was voor Engeland en Frankrijk de grens.”
“Zij verklaarden Duitsland de oorlog.”
“Met deze aanval begon de Tweede Wereldoorlog.”
4.6. Nederland in de Tweede Wereldoorlog
Bezetting en Bevrijding, 1940-1945
Tijdvak 9, de tijd van wereldoorlogen (1900-1950)
De Duitse bezetting van Nederland.
Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de Joden
Het voeren van twee wereldoorlogen.
“Vandaag gaan we het hebben over Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Maar deze les gaat niet alleen over oorlog, tanks of soldaten. Deze les gaat vooral over mensen. Over wat er gebeurt als vrijheid verdwijnt en je keuzes moet maken die je normaal nooit zou hoeven maken.
Het is belangrijk om te onthouden dat wij vandaag iets weten wat mensen toen niet wisten: wij weten hoe de oorlog afloopt. Mensen in 1940 wisten dat niet. Zij leefden in onzekerheid, angst en verwarring.
Probeer daarom vandaag niet meteen te denken in goed of fout, maar in begrijpen. Waarom maakten mensen bepaalde keuzes? Wat zou jij doen als je vrijheid stap voor stap werd afgenomen?”
Ik kan uitleggen hoe Nederland werd bezet en welke keuzes mensen maakten tijdens de bezetting (accommodatie, collaboratie en verzet).
“Vandaag gaan we het hebben over Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Maar deze les gaat niet alleen over oorlog, tanks of soldaten. Deze les gaat vooral over mensen. Over wat er gebeurt als vrijheid verdwijnt en je keuzes moet maken die je normaal nooit zou hoeven maken.
Het is belangrijk om te onthouden dat wij vandaag iets weten wat mensen toen niet wisten: wij weten hoe de oorlog afloopt. Mensen in 1940 wisten dat niet. Zij leefden in onzekerheid, angst en verwarring.
Probeer daarom vandaag niet meteen te denken in goed of fout, maar in begrijpen. Waarom maakten mensen bepaalde keuzes? Wat zou jij doen als je vrijheid stap voor stap werd afgenomen?”
Lesopbouw
Start & voorkennis
Inval & bombardement
Bezetting & dagelijks leven
Keuzes van Nederlanders
Standplaatsgebondenheid
Deze slide heeft geen instructies
Als je in 1940 in Nederland woonde, wat zou je dan het meest vrezen bij een oorlog?
Deze slide heeft geen instructies
Noem 3 woorden die jij koppelt aan Nederland in de Tweede Wereldoorlog.
Deze slide heeft geen instructies
Neutraliteit van Nederland
Nederland was neutraal
Net als in de Eerste Wereldoorlog
Doel: buiten de oorlog blijven
“Voor 1940 koos Nederland bewust voor neutraliteit. Dat betekent dat een land geen kant kiest in een conflict en geen bondgenootschappen aangaat. Dit was geen toeval en ook geen naïviteit.
In de Eerste Wereldoorlog had Nederland dezelfde strategie gevolgd en dat werkte toen. Nederland bleef buiten de oorlog, terwijl grote delen van Europa werden verwoest. Dat succes zorgde voor vertrouwen bij de regering én bij de bevolking.
Nederland had bovendien geen sterk leger en was economisch afhankelijk van handel. Door neutraal te blijven hoopte het land veilig te blijven. Vanuit het perspectief van die tijd was dat een logische keuze.
Maar oorlog was veranderd. In 1940 voerde Duitsland een totaaloorlog. Dat betekent dat niet alleen legers, maar ook burgers, economie en infrastructuur onderdeel werden van de oorlog. In zo’n oorlog wordt neutraliteit niet meer gerespecteerd.”
Wat wordt bedoeld met ‘neutraal blijven’ in deze bron?
Waarom dachten veel Nederlanders dat deze strategie opnieuw zou werken?
bron is voor 1940
laat zien hoe overheid en bevolking dachten
mensen hadden geen idee hoe de oorlog zou verlopen
neutraliteit was een bewuste strategie
werkte in WOI
oorlog in 1940 was fundamenteel anders (totaaloorlog)
Duitse inval
10 mei 1940
Duitse inval
Einde neutraliteit
Onderdeel van groter plan
“Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen. Dat gebeurde niet omdat Duitsland een speciaal probleem had met Nederland, maar omdat Nederland onderdeel was van een groter militair plan.
Duitsland wilde Frankrijk zo snel mogelijk verslaan. Een aanval via Nederland en België was strategisch slim. Nederland had vliegvelden, belangrijke rivieren en de haven van Rotterdam.
Dat betekent dat Nederland geen doel op zich was, maar een doorgang. Een middel om een groter doel te bereiken. Dit laat zien hoe kwetsbaar kleine landen zijn wanneer grootmachten oorlog voeren.
Neutraliteit biedt dan geen bescherming meer. Macht en militaire strategie zijn doorslaggevend.”
Via welke landen trok het Duitse leger richting Frankrijk?
Wat laat deze kaart zien over de positie van Nederland in de oorlog?
Deze slide heeft geen instructies
Nederland verdedigt zich
Afsluitdijk
Grebbeberg
De Peel
“Er bestaat vaak het beeld dat Nederland zich meteen overgaf. Dat klopt niet. Het Nederlandse leger was klein, slecht uitgerust en deels verouderd, maar er werd wel degelijk gevochten.
Vooral bij de Grebbeberg vielen veel slachtoffers. Nederlandse soldaten wisten vaak dat ze militair weinig kans maakten, maar verdedigden hun land toch.
Militair gezien was de verdediging kansloos, maar moreel en politiek was het belangrijk. Duitsland moest geweld gebruiken om Nederland te verslaan. Nederland gaf zich niet vrijwillig over.”
Vechten bij de Grebbeberg
Nederlandse soldaten op de fiets
Deze slide heeft geen instructies
Wat zeggen de vorige bronnen over de inzet van Nederlandse soldaten en Nationalisme?
Deze slide heeft geen instructies
Bombardement op Rotterdam
14-mei 1940
Rotterdam
“Op 14 mei 1940 bombardeerde Duitsland Rotterdam. Dit bombardement was geen vergissing en geen ongeluk. Het was een bewuste strategie.
Het doel was niet alleen militaire schade aanrichten, maar vooral angst zaaien onder de bevolking en de Nederlandse regering dwingen tot overgave. De historische binnenstad werd verwoest en honderden burgers kwamen om.
Duitsland liet hiermee zien: dit kan met elke stad gebeuren. Er werd zelfs gedreigd met een bombardement op Utrecht.
De Nederlandse regering stond voor een onmogelijke keuze: doorgaan met vechten, wetend dat duizenden burgers zouden sterven, of zich overgeven om levens te redden. Dit noemen we psychologische oorlogsvoering: oorlog voeren via angst.”
Links Rotterdam voor het bombardement rechts erna!!
Deze slide heeft geen instructies
Waarom had dit bombardement zo’n grote invloed op de beslissing om Nederland over te geven?
Deze slide heeft geen instructies
Overgave & radio Oranje
15 mei 1940
Overgave
Regering in ballingschap
Koningin Wilhelmina
Londenregering
“Op 15 mei 1940 gaf Nederland zich over. Kort daarna vertrokken koningin Wilhelmina en de regering naar Engeland.
Veel mensen zagen dit als vluchten, maar historisch gezien was dit een strategische keuze. Als de regering was gebleven en gevangen was genomen, had Duitsland wettige macht over Nederland gekregen.
Vanuit Londen bleef Nederland officieel in oorlog met Duitsland. Via Radio Oranje sprak de regering de bevolking toe. Dat gaf hoop, informatie en het gevoel dat Nederland niet volledig was verslagen.
Macht zit niet alleen in wapens, maar ook in legitimiteit en woorden.”
Tegelijkertijd gebruikte Duitsland propaganda om de bevolking rustig te houden en steun te winnen. Propaganda betekent dat informatie wordt gestuurd om mensen te beïnvloeden.
In een bezet land wordt macht niet alleen uitgeoefend met geweld, maar ook met woorden en beelden.”
Deze slide heeft geen instructies
Wat probeert deze boodschap bij Nederlanders te bereiken?
Waarom was dit belangrijk in een bezet land?
Deze slide heeft geen instructies
Bezetting en bestuur
Bezetting
Rijkscommissaris
Arthur Seyss-Inquart (NSB)
“Nederland werd geen Duitse provincie, maar een bezet gebied. Dat betekende dat Duitsland het bestuur overnam.
Adolf Hitler stelde Arthur Seyss-Inquart aan als rijkscommissaris. Een rijkscommissaris was de hoogste Duitse bestuurder in een bezet gebied.
Seyss-Inquart had de taak om Nederland te besturen in het belang van nazi-Duitsland. De Nederlandse democratie werd buiten werking gesteld.”
Dagelijks leven: Bonnen & schaarste
Distributiebonnen
Schaarste
“Tijdens de bezetting ontstond schaarste. Voedsel en goederen werden verdeeld via distributiebonnen. Dit noemen we rantsoenering.
In theorie moest dit eerlijk zijn, maar in de praktijk leidde het tot grote verschillen. Vooral later in de oorlog hadden veel mensen te weinig.”
Zwarte handel
Zwarte handel
Illegale handel
Gevolg van schaarste
“Door de schaarste ontstond zwarte handel. Dat is illegale handel buiten de regels om.
Zwarte handel was meestal geen verzet, maar een manier om te overleven. Mensen probeerden via omwegen aan voedsel of kleding te komen.”
Keuzes van Nederlanders
Reacties op de bezetting
Accommodatie
Collaboratie (NSB)
Verzet
“Tijdens de bezetting maakten Nederlanders verschillende keuzes.
De meeste mensen kozen voor accommodatie: zich aanpassen om te overleven.
Een kleinere groep koos voor collaboratie en werkte bewust samen met de bezetter, bijvoorbeeld via de NSB.
Een nog kleinere groep koos voor verzet, zoals het verspreiden van illegale kranten of het helpen van onderduikers. Dit was extreem gevaarlijk.”
Als jij moest kiezen welke optie zou jij kiezen en waarom?
Deze slide heeft geen instructies
Standplaatsgebondenheid
Standplaatsgebondenheid betekent niet dat iemand ongelijk heeft,
maar dat iemands mening beïnvloed wordt door achtergrond en context.
Deze slide heeft geen instructies
Mening van Johan Derksen, gekleurd door.....
Sekse
Leeftijd
Tijd waarin je leeft
Etnische achtergrond
Spec
Sociaal
Politieke overtuiging
Economische situatie (Rijk/arm)
Cultuur (godsdienstige overtuiging
Deze slide heeft geen instructies
Hoe objectief is de mening van Johan, rekening houdend met standplaatsgebondenheid?
Sekse = Mannetje, Zeurende zijksnor/ Man → mogelijk traditioneler perspectief op sport & rolpatronen
Leeftijd = Oud/ oudere generatie → opgegroeid met andere normen binnen sport
Tijd waarin je leeft = Kritisch op turnwereld
Etnische achtergrond = Blank
Spec =
Sociaal
Politieke overtuiging = Conservatief/ ouderwets
Economische situatie (Rijk/arm) = Rijk
Cultuur (godsdienstige overtuiging)
Deze slide heeft geen instructies
Johan, gaat iets zeggen over Turnen
Altijd bij een bron bedenken:
Wie zegt dit?
Wat is de standplaats/achtergrond van de maker.
Deze slide heeft geen instructies