DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Weimar en nazi-Duitsland
Examenstof geschiedenis vwo
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Weimar en nazi-Duitsland
Examenstof geschiedenis vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Duitsland in Europa 1918-1991, leidende vraag 1; KA 37-42. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe de Republiek van Weimar eindigde in nazi-Duitsland, welke gevolgen dat voor Duitsland en Europa had en hoe je dat historisch beredeneert.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden en beelden horen bij Duitsland tussen 1918 en 1945?
Verwacht: Hitler, Eerste Wereldoorlog, crisis, nazi's, oorlog, jodenvervolging. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de wankele republiek, dan de machtsovername, dan het regime en de oorlog.
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Een republiek met een slechte start
In de laatste dagen van de Eerste Wereldoorlog werd in Duitsland de republiek uitgeroepen
De sociaaldemocratische regering tekende de wapenstilstand en bouwde een parlementaire democratie op
Conservatieve elite en extremisten van links en rechts werkten de Republiek van Weimar tegen
KA 37-40. Veelgemaakte fout: denken dat Hitler direct na de oorlog aan de macht kwam. De democratie bestond vanaf 1918 en was vanaf het begin wankel. De regering was sociaaldemocratisch en tekende zelf de wapenstilstand.
De ondertekening van het Verdrag van Versailles, schilderij van William Orpen, 1919
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Dolkstootlegende en Versailles
Het Verdrag van Versailles (1919) werd door veel Duitsers gezien als een opgelegd verdrag
De dolkstootlegende gaf de leiders van de republiek de schuld van de nederlaag
Veel Duitsers hadden daardoor weinig vertrouwen in de leiders van Weimar
De dolkstootlegende is een mythe: de republikeinse leiders hadden de oorlog niet verloren, maar tekenden de wapenstilstand. Extreemrechts gebruikte het verhaal. Orpen schilderde de ondertekening op 28 juni 1919. Image credit: William Orpen / Wikimedia Commons, publiek domein
Een man plakt behang met waardeloze bankbiljetten, Duitsland, 1923
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Economie onder druk
Duitsland moest hoge herstelbetalingen doen en verloor grondstofrijke gebieden
De economie leed zwaar: de waarde van het geld stortte in en spaargeld verdween
Het Dawesplan en verzoening met Frankrijk brachten herstel
KA 39. De foto van het behang van bankbiljetten (1923) laat zien dat geld bijna niets meer waard was. Het Dawesplan regelde de herstelbetalingen en bracht Amerikaanse leningen. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland nooit herstelde: in de jaren twintig kwam er juist herstel. Image credit: Georg Pahl, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Wat is de dolkstootlegende?
Het idee dat Frankrijk de oorlog begon
Het idee dat Hitler door generaals werd verraden
Het idee dat politici het leger in de rug hadden gestoken
Het idee dat het leger in 1918 won
De legende zocht een zondebok voor de nederlaag en trof de republikeinse politici. Verwachte fout: het idee dat Hitler werd verraden, maar dat gaat over een andere tijd.
Vul in
Door de hoge herstelbetalingen had Duitsland het zwaar; het Dawesplan bracht daarna herstel.
Herstelbetalingen en Dawesplan. Verwachte fout: Marshallplan, dat is van na 1945.
Rijkspartijdag van de NSDAP in Neurenberg met de Lichtdom, jaren 1930
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Beurskrach en opkomst van de NSDAP
De beurskrach van 1929 trok Duitsland in een diepe economische crisis
Van de politieke instabiliteit profiteerde de NSDAP onder Adolf Hitler
Grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon maakten er een massaorganisatie van
KA 37 en 39. Massaorganisatie en moderne propaganda- en communicatiemiddelen. De NSDAP was ultrarechts en antisemitisch. De verzoeningspolitiek met Frankrijk (Locarno, 1925) hoort bij de herstelperiode voor de crisis. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Hitler schudt Hindenburg de hand tijdens de Dag van Potsdam, 21 maart 1933
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
1933: Hitler wordt rijkskanselier
Hitler beloofde dat hij alleen het land naar welvaart en eenheid zou leiden en Versailles ongedaan zou maken
Nadat de NSDAP de grootste partij was geworden, werd hij in 1933 benoemd tot rijkskanselier
De Dag van Potsdam toonde het regime als bondgenoot van de oude elite
Hitler werd benoemd, niet rechtstreeks gekozen tot kanselier. De NSDAP was wel de grootste partij. De handdruk met president Hindenburg was propaganda om conservatieven gerust te stellen. Let op de syllabustekst: Hitler beloofde dat hij alleen het land zou leiden. Dat past bij het leiderschapsdenken van de NSDAP. Image credit: Onbekende fotograaf / Wikimedia Commons, publiek domein
De brandende Rijksdag in Berlijn, 27 februari 1933
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Het einde van de Republiek van Weimar
De Rijksdagbrand gaf de nazi's een aanleiding om hard op te treden
Met de machtigingswet zette het parlement zichzelf buitenspel
Zo kwam de Republiek van Weimar ten einde
KA 38. Het parlement stemde zelf in met de machtigingswet, onder druk van terreur. Veelgemaakte fout: denken dat Hitler de democratie met een staatsgreep afschafte; het ging via wetten en geweld samen. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Wat maakte de NSDAP volgens de syllabus tot een massaorganisatie?
Het winnen van de Eerste Wereldoorlog
Grootscheepse propaganda en paramilitair vertoon
Directe steun van de Verenigde Staten
Het afschaffen van het parlement in 1919
Propaganda en paramilitair vertoon. Verwachte fout: steun van de Verenigde Staten, terwijl de beurskrach juist de crisis veroorzaakte.
Hoe kwam de Republiek van Weimar formeel ten einde?
Goed: het parlement nam de machtigingswet aan en zette zichzelf buitenspel, na de Rijksdagbrand. Verwachte fout: 'Hitler schafte het parlement af met een coup'.
SA-mannen bij een boycot van een joodse winkel, Berlijn, 1 april 1933
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Totalitair regime en Volksgemeinschaft
Met terreur en propaganda nazificeerden de nazi's de samenleving: een totalitair regime
Eerst waren politieke tegenstanders slachtoffer, daarna wie niet tot de Volksgemeinschaft hoorde
Het regime leek de economie snel te herstellen en kreeg lang steun
KA 38 en 41. Racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden. De boycot van 1 april 1933 is een vroeg voorbeeld van uitsluiting. Veelgemaakte fout: denken dat alleen joden slachtoffer waren; eerst waren ook politieke tegenstanders aan de beurt. Image credit: Georg Pahl, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
De staatsleiders bij de Conferentie van München, 1938
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
München, appeasement en oorlog
De eis tot aansluiting van Duitstalige gebieden leidde tot de Conferentie van München (1938)
Groot-Brittannië probeerde met appeasement oorlog te voorkomen
Na de inval in Polen in 1939 verklaarden Groot-Brittannië en Frankrijk de oorlog
KA 40. Appeasement betekent sussen: toegeven om oorlog te voorkomen. Britse leiders wilden na de Eerste Wereldoorlog geen nieuwe oorlog. Veelgemaakte fout: denken dat de oorlog in 1938 begon. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Het verwoeste centrum van Rotterdam na het bombardement van mei 1940
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Bezetting en vernietiging
Duitsland veroverde snel grote delen van Europa, waaronder Nederland
De rechtsstaat werd buiten werking gesteld en de arbeidsdienst ingevoerd
Joden werden systematisch uitgesloten en getransporteerd naar vernietigingskampen
KA 41 en 42. Het bombardement van Rotterdam (mei 1940) ging vooraf aan de Nederlandse capitulatie. Joden werden eerst uitgesloten van het openbare leven en daarna getransporteerd. Image credit: Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
Januari 1933, februari en maart 1933, 1938, 1939. Eerst werd Hitler kanselier, daarna volgden de Rijksdagbrand en de machtigingswet.
Wat betekent appeasement?
Een bondgenootschap tegen Duitsland sluiten
Het leger snel uitbreiden
Duitsland militair bezetten
Toegeven aan eisen om oorlog te voorkomen
Appeasement is sussen. Verwachte fout: een bondgenootschap sluiten, dat was juist niet de aanpak van Groot-Brittannië.
Welk deel vond je het lastigst?
De wankele republiek
De machtsovername van 1933
Het totalitaire regime
Oorlog en bezetting
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Leg in één zin uit waarom Hitler in 1933 kanselier kon worden.
Goed: crisis na de beurskrach, instabiele politiek, de NSDAP als grootste partij en een massaorganisatie door propaganda. Verwachte fout: alleen 'door geweld'.
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Begrippen (1/2)
dolkstootlegende: Mythe dat de leiders van de republiek de nederlaag veroorzaakten
Verdrag van Versailles: Vredesverdrag van 1919 dat Duitsland werd opgelegd
herstelbetalingen: Geld dat Duitsland na de oorlog moest betalen
Dawesplan: Regeling die de herstelbetalingen verlichtte en herstel bracht
beurskrach: Instorting van de beurs in 1929 die een wereldwijde crisis veroorzaakte
Deze slide heeft geen instructies
DUITSLAND IN EUROPA · 1918-1945
Begrippen (2/2)
massaorganisatie: Beweging met een groot aantal aanhangers, hier de NSDAP
machtigingswet: Wet waarmee het parlement zijn macht overdroeg aan de regering van Hitler
totalitair regime: Regime dat alle delen van het leven wil beheersen
Volksgemeinschaft: Nazi-idee van een raciaal zuivere volksgemeenschap
appeasement: Toegeven aan een agressor om oorlog te voorkomen
Deze slide heeft geen instructies