Samenstellingen
Lezen uit je leesboek
10 minuten
in stilte
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Lezen uit je leesboek
10 minuten
in stilte
Dagopening + bordjes uitdelen
Wat gaan we vandaag doen?
Samenstellingen
Uitleg
Snap je het?
Opdrachten maken
Afsluiter
Wat is een samenstelling?
Lesdoel
Aan het eind van deze les
ken je de regels voor de spelling van samengestelde woorden.
Samenstellingen
Twee woorden vormen samen een nieuw woord .
Vaak twee zelfstandige naamwoorden->school + boek = schoolboek.
Soms ook een combinatie van zelfstandig naamwoord met een bijvoeglijk naamwoord->rode+kool=rodekool of een werkwoord-> les+geven=lesgeven.
Weet je nog? znw & bijv. nw
-> Denk aan grammatica, taalkundig ontleden!
De woordsoort van een woord is belangrijk voor de spellingsregels!
Samenstellingen
De bijwoorden er, hier, daar en waar vormen vaak een samenstelling met een of twee voorzetsels (eraf, hierheen, daarvandaan, waarnaartoe.)
Bij samenstelling moet je soms een tussenklank -en, -er, -s of -e tussen de woorden schrijven.
Regels:
Je schrijft de tussen -en als:
Het eerste deel van het woord een znw is.
En het znw alleen een meervoudsvorm op -en heeft-> vissenkom
En het znw alleen een meervoudsvorm op -n of -en heeft.
vissenkom, bloemenvaas
Je schrijft een tussen -e als het eerste deel van een samenstelling:
Een mv heeft op -s (lentes) of -s én -en (gedachte). -> Lentekriebels, gedachtegang.
Geen meervoud heeft -> plattegrond, maneschijn
Een bijv. naamwoord versterkt. -> pikkedonker, reuzehandig
Je schrijft een tussen -e als:
Als het eerste deel iets unieks is -> zonnebril - maneschijn
Als het eerste deel geen meervoud heeft ->rijstepap
Als het eerste deel een meervoud op -s heeft->lentekriebels, aspergesoep
Als het eerste deel een meervoud op -s en -en heeft->geboortedag
Als het eerste deel een bnw versterkt-> apetrots, pikkedonker
Je schrijft een tussen -er als :
Woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen. Dus kind+fiets =kinderfiets
Je schrijft een tussen -s als je een s hoort:
De tussen-s levert problemen op als het tweede deel van de samenstelling begint met een -s
Om een foute spelwijze te voorkomen, kun je het tweede deel van de samenstelling vervangen voor een znw dat niet met een -s begint.
Hoor je bij de nieuwe samenstelling geen tussen-s, dan schrijf je die bij de andere samenstelling dus ook niet-> dorpsstraat (want :dorpshuis)
Snap je het?
1. lieveling + schrijver
2. valentijn + dag
3. privé + les
4. zon + brand + crème
5. beer + sterk
Snap je het? (Je mag spieken op p. 54)
Schrijf op jouw bordje met je buur.
antwoorden:
1. lievelingsschrijver
2. Valentijnsdag
3. privéles
4. zonnebrandcrème
5. beresterk
lieveling + schrijver
Valentijn + dag
telefoon + storing
privé + les
zon + brand + crème
beer + sterk
Ik ken de regels van samenstellingen nu.
Aan de slag!
Maken: opdrachten 2, 3, 4
Bladzijdes 54-55
Fluisteren
Klaar? Lees blz. 56
Vragen? Lees eerst de theorie op blz. van je handboek, daarna kan je je vraag aan mij stellen.
Antwoorden opdracht 1:
a brandweerladder
b verrassingseffect
c daartegenover
d klantenservice
e kinderboekenschrijver
f groene thee
g apetrots
h stedentrip
i cybercrime
j weersvooruitzicht
Aan de slag!
Maken: opdrachten 2, 3, 4
Bladzijdes 54-55
Fluisteren
Klaar? Lees blz. 56
Vragen? Lees eerst de theorie op blz. van je handboek, daarna kan je je vraag aan mij stellen.
Volgende les:
koppelteken + cijfers en getallen.
Deze week: oefenblad.
Volgende week: SO
--> Hoe gaan jullie leren?
Volgende les:
koppelteken + cijfers en getallen.
Deze week: oefenblad.
Volgende week: SO
--> Hoe gaan jullie leren?
Tips:
1. Leer de theorie én de spelling van moeilijke woorden uit de opgaven.
2. Leer met flashcards.
3. Maak extra oefenopgaven op de website van Boom óf via Teams.
Aan de slag!
Maken: opdrachten 2, 3 en 4
Bladzijdes 116 + 117
Fluisteren
Klaar? Lees verder in je leesboek / werk aan de fictieopdracht / verder werken aan ander huiswerk
Vragen? Lees eerst de theorie op blz. 198 en 199 van je handboek, daarna kan je de vraag aan mij stlelen
15
minute
00
second
Lezen uit je leesboek
10 minuten
in stilte
Wat gaan we vandaag doen?
Lezen uit je leesboek
Samenstellingen
Wat weet je nog?
Opdrachten nakijken
Opdrachten maken
Nakijken
Afsluiter
Opstarter/ opfrisser
Maak een zin waar minstens twee samenstellingen in voorkomen. Schrijf op je bordje met je buur één zin.
1
minute
00
second
Nakijken
opdrachten 2, 3 en 4
Bladzijdes 118 + 119
Nakijken
opdrachten 2, 3 en 4
Bladzijdes 116 + 117
Aan de slag!
Maken: opdrachten 5, 6 en 7
Bladzijdes 117
Fluisteren
Klaar? Lees verder in je leesboek / werk aan de fictieopdracht / ander huiswerk
Vragen? Lees eerst de theorie op blz. 184 en 185 van je handboek, daarna kan je je vraag aan mij stellen.
3
minute
00
second
Kahoot
Check-out
Maak van de woorden bloem+ vaas een samengesteld woord
bloemenvaas
Maak van de woorden ei+dop een samengesteld woord
eierdop
Afsluiting
Lesdoel:
Je kunt nieuwe woorden vormen door twee bestaande woorden samen te voegen. Als je zo'n samenstelling maakt van twee zelfstandige naamwoorden, moet je soms -en, -er schrijven tussen de twee woorden.
De volgende les gaan we verder met de tussenklank -e en het koppelteken
Aan de slag
Wat? Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB, je maakt ze tijdens de les
Hoe? Zelfstandig en stil.
Tijd? 10 minuten.
Vragen? Steek je hand op en ik kom bij je langs.
Klaar? Kom bij me langs om een antwoordblad te halen en kijk de opdrachten na.
15
minute
00
second
Huiswerk 7/6/24
Lees de theorie op pp. 184-186.
Maak opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet af tijdens de les. Verder maak je opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB.
Neem je leesboek mee!!
Lezen
20
minute
00
second
Vandaag
- korte herhaling
- nakijken
- koppelteken, cijfers en getallen
- Opdrachten maken
- Klaar? alvast leren/ oefenblad
Text
Een vraag
koppelteken + cijfers en getallen.
Deze week: oefenblad.
Volgende week: SO
--> Hoe gaan jullie leren?
Tips:
1. Leer de theorie én de spelling van moeilijke woorden uit de opgaven.
2. Leer met flashcards.
3. Maak extra oefenopgaven op de website van Boom óf via Teams.
Wat weet je nog?
Staan
zonnebrandcrème zonnenbrandcrème
gezinsituatie gezinssituatie
rijstenpap rijstepap
kaasstengels kaastengels
Samenstellingen les 2
Maarrrr
Soms laat de uitspraak of de spelling het niet toe om woorden aan elkaar te schrijven, terwijl we het wel als één begrip bedoelen.
We maken dan gebruik van een koppelteken (-)
Het koppelteken
Gebruik je bij een samenstelling ALS er sprake is van:
een klinkerbotsing (bijvoorbeeld: eu, ie, ee, au, ou, oo enz.)-> diploma-uitreiking
een afkorting, teken, letter (#-teken, t-splitsing, vwo-leerling)
een tweede deel met een hoofdletter; aardrijkskundige namen (Noord-Holland)
Combinaties van titels en beroepen (je bent chef EN kok = chef-kok)
een voorvoegsel uit de lijst( p.57 ) (kandidaat-astronauten).
Het koppelteken
van woorden van een vaste woordgroep (kant-en-klaarmaaltijd)
Cijfers en getallen
Jaartal, datum, temperatuur, gewicht, maat, bedrag en snelheid schrijf je in cijfers.
- Andere getallen en cijfers schrijf je aan elkaar
---> Behalve na 'duizend', voor en na 'miljoen' en na 'miljard'.
vierenvijftigduizend zevenenzestig
twee miljard
drie miljoen
Cijfers en getallen
- Bij klinkerbotsing krijg je een trema ipv. een koppelteken
drieëndertigduizend
- Na een getal in cijfers schrijf je een koppelteken, behalve als het woord daarna een samenstelling is.
65-plusser
11 septemberaanslagen
Huiswerk nakijken
Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les.
Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB.
Kom bij me langs voor een antwoordblad
5
minute
00
second
Wat is niet goed geschreven?
100-jarige/minister-president/piano-muziek
piano-muziek->pianomuziek
x-as/astma-aanval/gymnastiek-les
gymnastiek-les
Afsluiting
Lesdoel:
je kunt de tussen -e en het koppelteken gebruiken in samenstellingen.
Huiswerk nakijken
Opdracht 1 t/m 5 pp. 124-125 OB voor zover nog niet nagekeken tijdens de vorige les.
Opdracht 6 t/m 8 pp. 124-125 OB.
Kom bij me langs voor een antwoordblad
5
minute
00
second
Huiswerk 10/6/24
Lees de theorie op pp. 187.
Maak opdracht 1 t/m 5 pp. 126-127 OB
Lesdoel
Aan het eind van deze les...
...kun je de tussen -e en het koppelteken gebruiken in samenstellingen.
Terugblik
Vorige les heb je geleerd welke regels je toepast bij het vormen van samenstellingen
Hoe schrijf je dit woord?
Hoe schrijf je dit woord vis+kom=vissenkom, omdat het linkerdeel van het woord een zelfstandig naamwoord is en de meervoudsvorm eindigt op -en.
Kindenfiets of kinderfiets?
Als woorden in het meervoud eindigen op -eren-> kind-kinderen-> kind+fiets =kinderfiets.
Maak van bruid+sluier een goede samenstelling
Bruidssluier
Vervang sluier door het woord taart. Bruidstaart
Je hoort bij de nieuwe samenstelling een tussen-s, dus schrijf je een tussen -s
Lees voor de andere 4 uitzonderingen pp. 199 van je handboek nogmaals goed door!!!
