Bewegingsstel 30/4/2026 Julie boute
Chronische zorgproblematieken 1
Deze foto van Onbekende auteur is gelicentieerd onder CC BY
Bewegingsstel 30/4/2026 Julie boute
Chronische zorgproblematieken 1
Deze foto van Onbekende auteur is gelicentieerd onder CC BY
Agenda lessen
23/4/26
1
2
3
4
5
6
7
8
30/4/26: lesbezoek
7/5/26: Evaluatie de huid
21/5/26: Evaluatie het bewegingsstelsel
27/5/26 EXTRA LESDAG!!! Ipv 14/5
28/5/26: evaluatie het hormoonstelsel
4/6/26: evaluatie het spijsverteringsstelsel + indienen beide opdrachten
11/6/26: evaluatie het urinewegstelsel + overlopen opdrachten
2
INHOUD LESSEN
8 LESSEN
In deze module behandelen we volgende thema’s:
De huid
Het bewegingsstelsel
Het endocrien stelsel
Het spijsverteringsstelsel
Het urinewegstelsel
3
Betekenis sjablonen
Doelstellingen
Opdracht/
oefening
Individuele opdracht
Per twee
Videofragment
4
Groep
Opdracht
LEERDOELEN
Na dit hoofdstuk kan je van het bewegingsstelsel:
De bouw benoemen
De onderdelen opsommen
De werking toelichten
De werking bij geriatrische zorgvrager kunnen toelichten
Zorgproblemen/symptomen herkennen
Beschermingsmaatregelen om het comfort en veiligheid te waarborgen benoemen
Veranderingen kunnen observeren en rapporteren
De zorgkundige acties
Advies geven over verschillende hulpmiddelen
Zorg aanpassen aan de zorgproblemen van de cliënt
2 lessen
5
1
Anatomie: de bouw van het bewegingsstelsel
6
Even bewegen
7
Wat van het lichaam gebruikten jullie net tijdens de opwarming?
8
Bestaat uit…
Beenderen
Gewrichten
Spieren
1. Anatomie: de bouw van het bewegingsstelsel
Jullie krijgen een blanco oefenblad.
Probeer hierop al eens te noteren wat je herkent.
+/- 3min
Individuele oefening
17
18
19
20
21
22
23
.
24
25
26
27
5
6
7
8
9
10
.
11
12
13
14
15
.
16
1
.
2
3
4
Agenda lessen
23/4/26
1
2
3
4
5
6
7
8
30/4/26: lesbezoek
7/5/26: Evaluatie de huid
21/5/26: Evaluatie het bewegingsstelsel
27/5/26 EXTRA LESDAG!!! Ipv 14/5
28/5/26: evaluatie het hormoonstelsel
4/6/26: evaluatie het spijsverteringsstelsel + indienen beide opdrachten
11/6/26: evaluatie het urinewegstelsel + overlopen opdrachten
11
1.1. De beenderen
Een volwassen been bestaat uit:
Beenvlies aan de buitenzijde
Stevig beenweefsel: compact botweefsel
Sponsachtig weefsel aan de
binnenkant: spongieus botweefsel,
Holte opgevuld met beenmerg
12
1.1. De beenderen
Beenderen delen we op naar hun vorm:
Lange beenderen of pijpbeenderen
Korte beenderen
Platte beenderen
Hun vorm
13
1) Lange beenderen of pijpbeenderen
Holle, dunne en lange beenderen
Bijvoorbeeld: scheenbeen, dijbeen, opperarmbeen, middenhandsbeentjes…
Geven steun en maken beweging mogelijk.
2) Korte beenderen
Onregelmatige vorm
Bijvoorbeeld zoals knieschijven, wervels, handswortelbeentjes,…
3) Platte beenderen
Zijn plat en kunnen gebogen of recht zijn
Bijvoorbeeld ribben, schedel en schouderbladen, borstbeen of sternum
Geven bescherming aan onderliggende organen zoals hersenen, longen, hart, nieren…
Opbouw:
twee of meer botten die tegen elkaar bewegen.
Bekleed met kraakbeen. Dit zorgt voor bescherming en glijbeweging.
Een gewrichtskapsel zit rond het gewricht. Hierin zit een vloeistof die de bewegingen soepel maakt.
Gewrichtsbanden houden het gewricht op zijn plaats.
1.2. De gewrichten = Stappen, lopen, springen, tillen, aankleden, eten is enkel mogelijk met gewrichten.
1.3. De spieren
Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 600 spieren.
Spierweefsel bestaat uit cellen die kunnen samentrekken en ontspannen.
Hierdoor is beweging mogelijk.
18
1.3. De spieren – soorten
Dwarsgestreepte spieren
Onder invloed van wil
Heel veel vezels
Gehecht door pezen aan het bot
Snel vermoeid (kramp)
Bv. Skeletspieren van de armen en benen
19
1.3. De spieren
2) Gladde spieren
Niet onder invloed van wil
Werken traag (niet moe)
Bv. Maag, slokdarm
20
1.3. De spieren
3) Gemengde spier
Zowel gladde als dwarsgestreepte spieren
maar wel onwillekeurig
Bv hartspier
21
1.3. De spieren
Een beweging ontstaat door een prikkel
De prikkel start in de hersenen en gaat via het zenuwstel naar de spieren
22
2
Fysiologie: de werking van het bewegingsstelsel
23
Fysiologie: de werking
Steun
Beschermen organen
Aanhechtingsplaats voor spieren
Aanmaak van rode
bloedcellen
Bewegen
Goede lichaamstemperatuur
Vervoeren van bloed en voedsel
De beenderen
De spieren
24
Samen met de spieren = bewegelijkheid
De gewrichten
3
Meest voorkomende problemen
Aandoeningen van het bewegingsstelsel
25
1. Artritis
26
1. Artritis
Ontsteking van de gewrichten
Verminderde activiteit
Verhoogd risico op har- en vaatziekten, osteoporose en tandproblemen
Problemen bij ADL
Wat
Gevolgen
27
Veelal niet bekend
Afweersysteem is ontregeld
Letsel aan gewrichten
Overgewicht
Slijtage
Woekering gewrichtsvlies
Bacteriële infectie
Oorzaken
Pijn
Zwelling
Warmte en roodheid
Stijve ledematen
Vermoeidheid
Verminderde activiteit
Uitzicht
1. Artritis
Mobiliteit verbeteren
Hulpmiddelen aanreiken
Kinesitherapie voorstellen
Blijven bewegen door kleine afstanden zelfstandig te doen
Zorgkundige acties
28
Pijnverlichting
ijszak aanbieden
Kussens gebruiken
Tactvol werken
Geen extra belasting op gewrichten
Toezien inname medicatie
Opvolgen neveneffect van medicatie
Goede mondhygiëne
Ter preventie van tandvleesproblemen
2. Jicht
29
2. Jicht
Ontsteking van gewricht door urinezuur
Pijn
Bemoeilijkte ADL
Verhoogde kans op nierstenen
Wat
Gevolgen
30
Grote hoeveelheid urinezuur
Koude temperatuur
Familiale gevoeligheid
Oorzaken
Pijn in gewricht
Rood, gezwollen en warm
Moeilijk bewegen gewricht
Vaak één gewricht
Duurt meestal 1 tot 3 weken
Uitzicht
2. Jicht
Zorgkundige acties
Toezicht medicatie inname
31
Vermijden van voeding die urinezuur verhogen
Vlees
Vis en mosselen
Kaas en melk
Chocolade
Koffie en zwarte thee
Alcohol
Ei
Zout
Zoete snacks
2. Jicht
Zorgkundige acties
Dagelijks meer zuur verlagende voeding
Groenten: komkommer, pompoen, tomaat, aubergine, selderij
Fruit: banaan
Aardappel
32
Vermijden van voeding die urinezuur verhogen
Vlees
Vis en mosselen
Kaas en melk
Chocolade
Koffie en zwarte thee
Alcohol
Ei
Zout
Zoete snacks
2. Jicht
Zorgkundige acties
Niet snel willen vermageren
33
3. Artrose
34
3. Artrose
Slijtage van één of meerdere gewrichten
Verminderde activiteit
Chronische ziekte die niet te genezen is
Problemen bij ADL
Wat
Gevolgen
35
Oudere leeftijd
Erfelijke aanleg
Overgewicht
Overbelasting
Breuken en letsel
Regelmatig lichte ontstekingen
Te kort vit D en K
Heupdysplasie
Oorzaken
Vooral knieën, heup, voeten, handen.
Soms nek en lage rug
Gewrichtspijn
Geen nachtelijke pijn
Pijn na rust
Vervorming
Ontsteking
Uitzicht
3. Artrose
Zorgkundige acties
ADL aanpassen
Hulpmiddelen
Overbelasting vermijden
Rust bij pijn
Spierversterkende oefeningen
Toezicht medicatie inname
Gezond gewicht en voeding stimuleren
Respect hebben voor de beleving van de cliënt
36
4. Osteoporose
37
4. Osteoporose
Botontkalking
Grotere kans op breuken
Inzakking van de ruggenwervels
Uitvalverschijnselen en pijnklachten
Wat
Gevolgen
38
Verouderen
Vrouw na menopauze
Erfelijke aanleg
Te weinig lichaamsbeweging
Tekort aan calcium en vit D
Roken en te veel alcohol
Bepaalde medicatie
Bepaalde aandoeningen
Oorzaken
Geeft op zichzelf geen klachten
Pols en heupbreuken komen vaak voor
Kleiner en krommer lopen bij ingezakte ruggenwervels
Diagnose door speciale röntgenfoto
Uitzicht
4. Osteoporose
Zorgkundige acties
Zorg voor voldoende vit D, Calcium en magnesium in voeding
Melkproducten
Vis
Calciumrijke groenten zoals waterkers, Chinese kool, Broccoli
Amandelen
Vijgen
39
Voorkom vallen door omgeving veiliger te maken
Goede verlichting
Drempels en tapijten weg
Handgrepen
Zittend douchen en antislipmat
Personenalarm
Valangst bespreken
4. Osteoporose
Zorgkundige acties
Hulpmiddelen aanbieden
Stimuleer bewegen en buiten gaan
Toezien op de voorgeschreven medicatie of supplementen
Voorzichtig werken tijdens verzorging
40
4. Osteoporose
preventie
Goede eet- en leefgewoonten
Vroegtijdig opsporen via onderzoek
Arts schrijft hormonen voor die botontkalking vertragen
41
5. Breuken
42
5. Breuken
Bij een breuk vormt het bot geen geheel meer
ADL problemen
Kans op verkeerd aangroeien bot
Bij openbreuk risico op infecties
Kans op beschadiging bloedvat of zenuw
Wat
Gevolgen
43
Een ongeluk
Langdurige en herhaalde piekbelasting
Door aandoeningen of medicatie
Oorzaken
Pijn
Het lidmaat kan niet meer functioneren of werken
Zwelling
Rode huid of blauwverkleuring
Gewijzigde vorm van lidmaat
Bij een openbreuk steekt het bot uit
Uitzicht
5. Breuken
44
5. Breuken
Zorgkundige acties
Observeer en bevraag
Immobiliseren van lidmaat
Geen eten of drinken geven
Naar spoed brengen
Opvolgen en rapporteren van symptomen
Zorg aanpassen
Ondersteuningsverband correct aanbrengen
45
Tips bij jeuk en gips
Blaas met een haardroger op koude stand onder het gips
Tik met vinger op het gipsverband
Masseer de huid in de buurt van het gipsverband
Koel het gipsverband met een ijszak
6. Verstuiking en kneuzing
46
6. Verstuiking en kneuzing
Te ver uitrekking van het gewricht
Problemen ADL
Wat
Gevolgen
47
Te slappe enkelbanden
Verkeerd neerkomen op de voet/…
Oorzaken
Zwelling
Pijn
Stijf gewricht
Je kan erop steunen
Blauwe kleur
Uitzicht
6. Verstuiking en kneuzing
Zorgkundige acties
Observeren
Lidmaat in hoogstand
Schoen aanlaten
ijszak aanbrengen
Steunverband
48
7. Spierverrekking
49
7. Spierverrekking
Te ver uitrekken van een spier waardoor het beschadigd geraakt
Problemen ADL
Wat
Gevolgen
50
Zwakke pezen en spieren
Bewegings-mogelijkheid is overschreden
Niet goed opwarmen
Aanhoudende belasting
Oorzaken
Pijn bij beweging en moeilijk te lokaliseren
Zelden zwelling
Bloeduitstorting
Uitzicht
7. Spierverrekking
Zorgkundige acties
Observeer en bevraag
Breng het lidmaat in hoogstand
Drukverband geeft steun
ijs aanbieden
Lidmaat laten rusten
51
8. Spierkramp
52
8. Spierkramp
Plots en hevig samentrekken van de spier
Je kan de spier niet gebruiken
Het is zeer vervelend en pijnlijk
Slechte nachtrust
Wat
Gevolgen
53
Opstapelen van melkzuur
Tekort aan magnesium
Oorzaken
Ongecontroleerd samentrekken spier
Pijn
Spier voelt zwaar aan
Je kan de spier tijdens kramp niet gebruiken
Uitzicht
8. Spierkramp
Zorgkundige acties
Stretchen
Warm maken van de spier
Controle huisarts
Magnesium rijke voeding stimuleren
54
Effecten van bewegen
Niet alleen het lichaam, ook de hersenen blijven in betere conditie door dagelijks te bewegen.
Onderzoek toonde aan dat mensen die een fysiek heel actief leven leiden tot 50 procent minder kans hebben op Alzheimer. Dat komt doordat beweging een gunstige invloed heeft op een aantal belangrijke risicofactoren voor Alzheimer: hoge bloeddruk, hoog cholesterol en diabetes.
55
Effecten van bewegen
56
Extra muros opdracht: heupfractuur
57
Symptomen van een heupfractuur
Oorzaken
Verzorgende handelingen na operatie
21/5/2026
Toets het bewegingsstelsel
58
Deze foto van Onbekende auteur is gelicentieerd onder CC BY-SA-NC
Pictogrammen
59