Mixtape 6: Fear of a Black Planet

• newEditor
• Muziekgeschiedenis
• HBO
• Studiejaar 1-4

Introductie

Studenten volgen zwarte muziek vanaf 1945, van soul, Motown en Stax via funk, reggae en disco tot hiphop en moderne R&B, en de maatschappelijke strijd die erin doorklinkt.

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 6

Fear of a Black Planet

Zwarte muziek vanaf 1945: soul, funk, reggae, disco, hiphop en R&B, en de strijd die erin doorklinkt.

A

Nieuwe versie van dia 1 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.

Public Enemy – Fight the Power (1989), uit de film Do the Right Thing van Spike Lee. Productie The Bomb Squad: tientallen samples over elkaar, van James Brown tot burgerrechtenspeeches. Vraag na afloop: tegen wie of wat is dit lied gericht?

LINER NOTES · LEERDOEL

Na deze les kun je…

herkennen en uitleggen hoe zwarte muziek zich na 1945 ontwikkelde, en welke rol die muziek speelde bij de emancipatie van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten.

CENTRALE VRAAG

Hoe werd muziek van een onderdrukte groep de muziek die de wereld het meest beluistert?

Waar denk je aan bij “zwarte muziek”? Noem één genre, artiest of woord.

Verwacht: hiphop, soul, jazz, blues, R&B, Beyoncé. Bespreek ook het begrip zelf: is "zwarte muziek" een muzikale of een sociale categorie? (De platenindustrie gebruikte eerst "race records", daarna "rhythm & blues" en "urban".)

DE AFRIKAANSE DIASPORA

Muziek van de Afrikaanse diaspora

Van blues, jazz en gospel (Mixtape 1) naar soul, funk, reggae, disco, hiphop en R&B. Wat reist er mee? Call & response, polyritmiek, improvisatie, de nadruk op groove en op de stem.

SIDE A · TRACK 01 · VANAF 1955

Soul

• Ontstaan in de jaren 50 en 60

• Wortels: gospel (de zwarte kerk), jazz en rhythm-and-blues

• Ray Charles zet gospelmelodieën onder wereldlijke teksten: schandaal én succes

• De stem en de tekst staan centraal: melisma, rauwheid, call & response met koor of blazers

• Soundtrack van de burgerrechtenbeweging

Ray Charles

I Got a Woman (1954)

James Brown

I Got You (I Feel Good) (1965)

Aretha Franklin

Respect (1967)

Luistertips:

Ray Charles – I Got a Woman (1954): Gebaseerd op de gospel It Must Be Jesus: kerkmuziek wordt liefdeslied.James Brown – I Got You (I Feel Good) (1965): Stoten van de blazers en een schreeuw als hook.Aretha Franklin – Respect (1967): Een nummer van Otis Redding, door Aretha omgedraaid tot volkslied voor vrouwen- en burgerrechten.

SIDE A · TRACK 02 · 1959-1972 · DETROIT

Motown

• Motown = Motor Town, het label van Berry Gordy (eerst Tamla Records, 1959)

• Hoofdkwartier: Hitsville U.S.A., een huis met een studio in de kelder

• Een lopende band, zoals de autofabrieken: songwriters (Holland-Dozier-Holland), huisband (The Funk Brothers), stijlles en choreografie

• Doel: zwarte muziek die ook het witte publiek koopt, “The Sound of Young America”

Diana Ross & The Supremes

Reflections (1967)

The Jackson 5

I Want You Back (1969)

Marvin Gaye

What’s Going On (1971)

Smokey Robinson & The Miracles

The Tracks of My Tears (1965)

Luistertips:

Diana Ross & The Supremes – Reflections (1967): Een oscillator in het intro: Motown wordt psychedelisch.The Jackson 5 – I Want You Back (1969): De pianoglissando en de baslijn van de Funk Brothers.Marvin Gaye – What’s Going On (1971): Gaye vocht tegen Gordy om dit protestalbum over Vietnam en armoede uit te brengen.Smokey Robinson & The Miracles – The Tracks of My Tears (1965): Robinson als songwriter en zanger: poëtische teksten binnen het Motown-format.

SIDE A · TRACK 03 · 1957-1975 · MEMPHIS

Stax Records

• Memphis soul: het label Stax, hoofdkwartier Soulsville U.S.A.

• Opgericht door de witte broer en zus Jim Stewart en Estelle Axton

• Rauwer en zuidelijker dan Motown: live opgenomen in een oude bioscoop

• De huisband Booker T. & the MG’s was gemengd: twee zwarte en twee witte muzikanten, in het gesegregeerde zuiden

Otis Redding

(Sittin’ On) The Dock of the Bay (1968)

Booker T. & the MG’s

Green Onions (1962)

Luistertips:

Otis Redding – (Sittin’ On) The Dock of the Bay (1968): Opgenomen vlak voor Reddings dood bij een vliegtuigongeluk; het gefluit aan het eind is een geïmproviseerde plek voor een tekst die nooit kwam.Booker T. & the MG’s – Green Onions (1962): Een 12-maten blues in F op het Hammondorgel, met gitaar van Steve Cropper.

Wat is het grootste verschil tussen Motown en Stax?

A

Motown maakte alleen instrumentale muziek

B

Stax was rauwer en zuidelijker, Motown gepolijst en gericht op een wit publiek

C

Stax zat in Detroit, Motown in Memphis

D

Motown had geen eigen huisband

B. C draait de steden om. D klopt niet: The Funk Brothers speelden op vrijwel elke Motown-hit, vaak zonder op de hoes te staan.

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 6

Funk, reggae en disco

Groove als statement: van James Brown via Kingston naar de dansvloeren van New York (1965-1980).

B

Nieuwe versie van dia 10 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.

SIDE B · TRACK 01 · VANAF 1965

Funk

• Groeit uit jazz, rhythm-and-blues en soul

• On the one: de nadruk ligt op de eerste tel

• Ritme boven harmonie: vaak één akkoord, een staccato slaggitaar, een syncopische bas en strakke blazers

• James Brown, George Clinton (Parliament-Funkadelic), Sly Stone, Earth, Wind & Fire, Stevie Wonder

• Later: funkmetal (Living Colour) en funkrock (Red Hot Chili Peppers)

James Brown

Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine (1970)

Parliament

Give Up the Funk (1975)

Earth, Wind & Fire

September (1978)

Stevie Wonder

Superstition (1972)

Luistertips:

James Brown – Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine (1970): Bootsy Collins op bas: vrijwel het hele nummer op één akkoord.Parliament – Give Up the Funk (1975): P-Funk: een collectief met sciencefiction, koren en Minimoog-synthesizers.Earth, Wind & Fire – September (1978): Blazerssectie en een zonnige majeurgroove; het “ba-dee-ya” was een tijdelijke tekst die bleef.Stevie Wonder – Superstition (1972): Het riff speelt Wonder zelf op een Hohner-clavinet; hij speelde ook de drums.

SIDE B · TRACK 02 · VANAF 1968 · JAMAICA

Reggae

• Ontstaan op Jamaica uit ska en rocksteady

• Drums en basgitaar bepalen de riddim; de gitaar speelt de skank op de tweede en vierde tel

• De one drop: de bassdrum op de derde tel, de eerste tel blijft leeg

• Afrocentrisme en rastafari, een Jamaicaanse lezing van de Bijbel

• Bob Marley, Peter Tosh; later dub en dancehall, de wortels van hiphop

Bob Marley & The Wailers

Stir It Up (1973)

Peter Tosh

Johnny B. Goode (1983)

Luistertips:

Bob Marley & The Wailers – Stir It Up (1973): Luister naar het verschil tussen de bas (melodisch, zwaar) en de gitaar (kort, op de offbeat).Peter Tosh – Johnny B. Goode (1983): Chuck Berry’s rock-’n-roll klassieker als reggae: dezelfde akkoorden, een ander ritme.

SIDE B · TRACK 03 · 1970-1980

Disco

• Ontstaan eind jaren 60, begin jaren 70 in zwarte, latino en queer clubs in New York

• Four-on-the-floor: bassdrum op elke tel, open hihat op de offbeat, rond 120 bpm

• Strijkers, blazers en de 12-inch extended mix voor dj’s

• Hoogtepunt 1974-1980; daarna liever “dance” genoemd

Chic

Le Freak (1978)

Village People

Y.M.C.A. (1978)

Donna Summer

I Feel Love (1977)

Bee Gees

Stayin’ Alive (1977)

Luistertips:

Chic – Le Freak (1978): Nile Rodgers’ “chucking” gitaar en de bas van Bernard Edwards: de groove die Rapper’s Delight later leent.Village People – Y.M.C.A. (1978): Een queer knipoog die het grote publiek als feestnummer omarmt.Donna Summer – I Feel Love (1977): Giorgio Moroder: vrijwel alles is Moog-synthesizer. Het begin van de elektronische dansmuziek.Bee Gees – Stayin’ Alive (1977): Een drumloop van twee maten uit Night Fever: een vroege “sample”.

12 JULI 1979 · CHICAGO

Disco sucks

Tijdens de Disco Demolition Night worden duizenden discoplaten opgeblazen in een honkbalstadion. Veel van de platen die bezoekers meenamen waren niet eens disco, maar soul en funk van zwarte artiesten.

Bespreek de lading: de anti-discobeweging was ook tegen zwart, latino en queer. Nile Rodgers noemde het "een nazi-boekverbranding". Disco verdween niet: het leefde voort als house (Chicago!) en garage.

What Happened During the Infamous Disco Demolition Night? (11 minuten).

ESPN-reportage over de Disco Demolition Night, 12 juli 1979 (10 minuten). Kies een van beide video’s.

Welk ritmisch kenmerk hoort bij reggae?

A

De one drop: de bassdrum op de derde tel

B

Four-on-the-floor: bassdrum op elke tel

C

On the one: alles op de eerste tel

D

Swing-achtsten op de ride

A. B is disco, C is funk, D is jazz: een mooie vraag om de drie groove-begrippen uit dit deel naast elkaar te zetten.

Waarom was “Disco sucks” meer dan een muzikale smaak?

Een goed antwoord noemt dat disco uit zwarte, latino en queer clubs kwam, en dat de campagne vooral door witte rockfans werd gedragen. Misvatting: "mensen vonden het gewoon slechte muziek".

SCHOOL OF ROCK · MIXTAPE 6

Hiphop en moderne R&B

Van block parties in The Bronx tot het meest beluisterde genre van Amerika (1973-nu).

C

Nieuwe versie van dia 19 in de samengevoegde les. Kopieer deze dia naar die plek en verwijder de oude.

“

Broken glass everywhere, people pissin’ on the stairs, you know they just don’t care. I can’t take the smell, can’t take the noise, got no money to move out, I guess I got no choice.

Grandmaster Flash & The Furious Five, The Message (1982)

Voor het eerst beschrijft een rap-hit de sociale werkelijkheid van het getto. Laat studenten het verschil horen met het feestelijke Rapper’s Delight op de volgende dia.

SIDE C · TRACK 01 · 1973-1986 · THE BRONX

Hiphop: het begin

• Ontstaan in The Bronx als reactie op racisme, werkloosheid en armoede

• De Jamaicaanse dj Kool Herc verlengt op block parties de break van funkplaten met twee draaitafels

• Vier elementen: deejaying (scratching), MC-ing (rappen), breakdance, graffiti, plus beatboxing

The Sugarhill Gang

Rapper’s Delight (1979)

Grandmaster Flash & The Furious Five

The Message (1982)

Rock Steady Crew

(Hey You) The Rock Steady Crew (1983)

Run-DMC & Aerosmith

Walk This Way (1986)

Luistertips:

The Sugarhill Gang – Rapper’s Delight (1979): De eerste rap-hit, op de baslijn van Good Times van Chic.Grandmaster Flash & The Furious Five – The Message (1982): Trager, dreigender, met een synthesizerlijn: rap als reportage.Rock Steady Crew – (Hey You) The Rock Steady Crew (1983): Breakdancers met een eigen hit.Run-DMC & Aerosmith – Walk This Way (1986): Rap en rock samen: de doorbraak naar MTV.

SIDE C · TRACK 02 · 1987-2002

Hiphop wordt groot

• Golden age: samplen als kunst (Public Enemy, De La Soul, Wu-Tang Clan)

• Soms controversieel: geweld, vrouwonvriendelijkheid, de rivaliteit tussen East Coast en West Coast

• Het eerste rapalbum op nummer 1 in de VS kwam van een witte groep: de Beastie Boys (1986)

• Sinds 2017 samen met R&B het meest beluisterde genre in de VS (Nielsen), mede door streaming

Public Enemy

Night of the Living Baseheads (1988)

N.W.A.

Fuck tha Police (1988)

Wu-Tang Clan

Protect Ya Neck (1992)

De La Soul

Me Myself and I (1989)

2Pac feat. Dr. Dre

California Love (1995)

Dr. Dre feat. Snoop Dogg

Still D.R.E. (1999)

Beastie Boys

Sabotage (1994)

Eminem

Lose Yourself (2002)

Luistertips:

Public Enemy – Night of the Living Baseheads (1988): The Bomb Squad: lagen van samples, sirenes en scratches.N.W.A. – Fuck tha Police (1988): West Coast gangsta rap: een aanklacht tegen politiegeweld in Los Angeles. Expliciete tekst.Wu-Tang Clan – Protect Ya Neck (1992): Acht MC’s, lo-fi beats van RZA en kungfufilmsamples.De La Soul – Me Myself and I (1989): Speelse samples van Funkadelic: het tegenbeeld van gangsta rap.2Pac feat. Dr. Dre – California Love (1995): G-funk: trage funkgrooves met een talkbox (Roger Troutman).Dr. Dre feat. Snoop Dogg – Still D.R.E. (1999): Het pianoriff is van Scott Storch; een minimalistische beat met veel ruimte.Beastie Boys – Sabotage (1994): Een band met echte instrumenten: rap, punk en funk.Eminem – Lose Yourself (2002): Het eerste rapnummer dat een Oscar won.

SIDE C · TRACK 03 · VANAF 1980

Moderne R&B

• Groeit uit rhythm-and-blues, soul, funk, hiphop en elektronische muziek

• Productie, zang en drumcomputers staan centraal; de producer wordt ster (Jimmy Jam & Terry Lewis, Timbaland)

• Jaren 80: Michael Jackson, Janet Jackson, Whitney Houston

• Jaren 90: Mary J. Blige, Erykah Badu, TLC

• Jaren 00-10: Usher, Beyoncé, OutKast, Rihanna, Alicia Keys

Michael Jackson

Rock with You (1979)

Janet Jackson

When I Think of You (1986)

Whitney Houston

I Wanna Dance with Somebody (1987)

Mary J. Blige

Family Affair (2001)

Erykah Badu

Tyrone (1997)

TLC

Waterfalls (1994)

OutKast

Hey Ya! (2003)

Beyoncé

Halo (2008)

Alicia Keys

Girl on Fire (2012)

Luistertips:

Michael Jackson – Rock with You (1979): Productie Quincy Jones, geschreven door Rod Temperton.Janet Jackson – When I Think of You (1986): Jimmy Jam & Terry Lewis: de strakke Minneapolis-sound.Whitney Houston – I Wanna Dance with Somebody (1987): Gospelstem in een synthpop-productie.Mary J. Blige – Family Affair (2001): Productie Dr. Dre: hiphop-beat onder soulzang.Erykah Badu – Tyrone (1997): Live opgenomen: neo-soul met jazz-harmonie.TLC – Waterfalls (1994): Een R&B-hit over hiv en drugsgeweld.OutKast – Hey Ya! (2003): In elke frase één korte maat van twee tellen: door de meeste luisteraars niet opgemerkt.Beyoncé – Halo (2008): Ryan Tedder: een pianoballad die groeit naar een koorclimax.Alicia Keys – Girl on Fire (2012): Het drumpatroon komt uit The Big Beat van Billy Squier (1980).

Wat deed Kool Herc met twee draaitafels?

A

Hij mixte twee nummers tot één remix

B

Hij verlengde de break van funkplaten zodat er langer gedanst kon worden

C

Hij maakte scratches als solo-instrument

D

Hij nam rap op over een drumcomputer

B, de "merry-go-round". Scratching (C) is later uitgevonden door Grand Wizzard Theodore.

Kies één track uit deze mixtape. Hoe klinkt de emancipatie erin door?

Een goed antwoord koppelt een hoorbaar kenmerk aan een betekenis: de tekst van Respect, de samples van Fight the Power, de reportage-stijl van The Message, de gemengde band van Booker T. Misvatting: alleen de tekst noemen.

60-seconden-post-it: schrijf zoveel mogelijk dingen op die je in deze les hebt geleerd.

1

minute

00

second

add30s

Exit ticket met een timer van 60 seconden, zoals in de oorspronkelijke les.

LINER NOTES · BEGRIPPEN

Begrippen

Diaspora: verspreiding van een volk buiten het land van herkomst

Soul: gospel en rhythm-and-blues met wereldlijke teksten

On the one: de nadruk van funk op de eerste tel

Riddim: de ritmische basis van drums en bas in reggae

One drop: reggaeritme met de bassdrum op de derde tel

Four-on-the-floor: bassdrum op elke tel (disco, house)

Break: instrumentaal stuk van een funkplaat, basis van hiphop

Sample: een stukje bestaande opname, hergebruikt als bouwsteen

G-funk: West Coast-hiphop met trage funkgrooves en synthesizers