Poplijn: country tot dance (Muziek vwo), les 1: Uitleg
MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
POPLIJN: COUNTRY TOT DANCE
Examenstof muziek vwo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
POPLIJN: COUNTRY TOT DANCE
Examenstof muziek vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: A3, bijlage 3 (III poplijn). Image credit: Robbie Drexhage / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
WAT GA JE KUNNEN?
Ik kan een onbekend popfragment plaatsen in de poplijn met stilistische, vormtechnische en muziekhistorische argumenten.
Deze slide heeft geen instructies
Welke popstijlen ken je, van oud tot nieuw?
Verwachte woorden: rock and roll, disco, punk, reggae, hiphop, dance, R&B, metal, soul. Zet ze op een tijdlijn op het bord, van oud naar nieuw. Vraag wat ze bij elke stijl als eerste horen: dat zijn de kenmerken die we in deze les een naam geven. Het examen vraagt een onbekend fragment te plaatsen op stilistische, vormtechnische en muziekhistorische argumenten. Culturele argumenten zijn SE en komen niet in deze examenvragen.
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
KENMERKEN VAN POP
Pop heeft een herkenbare melodie en herhalende patronen in de begeleiding: de groove.
De maat is voornamelijk tweedelig, met een backbeat: de nadruk valt op de tweede en vierde tel.
Harmonie: basis is I-IV-V met majeur- en mineurakkoorden. Weinig dynamiek, sterk volume, eenheid in tempo.
Klank: leadzang met backing vocals en een herkenbaar timbre, met (elektrische) gitaar, basgitaar, toetsen en drums.
Structuur: couplet, prechorus, refrein en bridge in blokken van vier of acht maten, met riffs.
Syllabus vwo A3, III poplijn, generieke kenmerken pop. Daarnaast: elektronische en elektrisch versterkte instrumenten, en sinds 1950 regelt een geluidstechnicus het volume extern (kennisaspect). Veelgemaakte fout: de backbeat op de eerste en derde tel zetten. De backbeat ligt op de tweede en vierde tel van een tweedelige maat.
Chuck Berry met zijn gitaar, rond 1958
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
COUNTRY, RHYTHM & BLUES EN ROCK AND ROLL
Country (eind 19e eeuw tot nu): melodieën op volksmuziek, met viool, gitaar, banjo of accordeon.
Rhythm & blues (ca. 1945-1965): rauwe, ongepolijste blues met bluestoonladder en bluesschema's.
Het is de eerste elektrisch versterkte popmuziek en van oorsprong Afro-Amerikaanse muziek.
Rock and roll (ca. 1954-1970): vertaling van rhythm & blues, met bluesschema's, walking bass en solo's.
Syllabus: country (volksmuziek, Angelsaksische volksmuziek), rhythm & blues (bluestoonladder, bluesschema), rock-'n-roll (bluestoonladder, walking bass, bluesschema, instrumentale solo's). Culturele achtergrond (jongerencultuur, dansstijl) is SE. Veelgemaakte fout: rhythm & blues en rock and roll verwarren. Ze delen bluesschema en bluestoonladder; rock and roll komt later en heeft de gitaar en instrumentale solo's centraal. Image credit: Pickwick Records / Wikimedia Commons, publiek domein
Video: Dolly Parton: Jolene (Official Audio), kanaal DollyPartonVEVO. Leerlingen horen een gitaar met een herhalend patroon, daarna een zangeres. Let op de gitaar en de melodie, die aan volksmuziek doet denken. Viool, banjo of accordeon horen bij country, maar niet elk countrynummer gebruikt ze. Vraag na: welke instrumenten hoor je, en wat zegt dat over de stijl? Goede antwoord: gitaar en een volksmuziekachtige melodie wijzen op country.
De Beatles tijdens een persconferentie op Schiphol, 1964
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
SOUL EN BRITISH INVASION
Soul (vanaf ca. 1962): ontstaan uit gospel en rhythm & blues, met syncopen en een staccato begeleiding.
Stax: improvisatie, ruige, expressieve zang, blazers en (hammond)orgel.
Motown: gepolijst, volledig uitgeschreven arrangementen, strijkers en meerstemmige zang.
British Invasion (ca. 1964-1968): rock and roll en soul uit Engeland, met distortion gitaar en rauwe zang.
Syllabus: soul met twee hoofdstijlen, Stax en Motown. British Invasion is een doorontwikkeling van rock and roll en soul in het Verenigd Koninkrijk (Mersey-beat en London rhythm & blues), met meerstemmig gezongen melodie, distortion gitaar, sologitaar en slaggitaar. Veelgemaakte fout: Stax en Motown door elkaar halen. Onthoud: Stax is ruw en geïmproviseerd, Motown gepolijst en uitgeschreven. Image credit: Harry Pot / Anefo, Nationaal Archief / Wikimedia Commons, CC0
Video: The Temptations: My Girl, kanaal The Temptations - Topic. Leerlingen horen een gepolijst opgenomen nummer met een basloop, gitaar en een leadzanger met meerstemmige achtergrondzang. Het arrangement is volledig uitgeschreven, zoals bij Motown. Vraag na: waaraan hoor je dat dit geen ruige Stax-productie is? Goede antwoord: gepolijst geluid met meerstemmige zang en een uitgeschreven arrangement.
Waar valt bij een backbeat de nadruk op?
Op elke tel van de maat
Op de eerste tel van de maat
Op de tweede helft van elke tel
Op de tweede en vierde tel
Goed: tweede en vierde tel. Elke tel is four on the floor (disco), de tweede helft van de tel is reggae.
Vul in: soul
Soul heeft twee hoofdstijlen: Stax met ruige, expressieve zang en Motown met gepolijste producties.
Veelgemaakte fout: Stax en Motown omwisselen. Stax is de ruige stijl, Motown de gepolijste.
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
FUNK EN DE GOLDEN AGE OF ROCK
Funk (vanaf ca. 1968): fragmentarische melodieën en korte, stotende riffs met accenten door de blazers.
De zestiendengroove staat centraal en de basgitaar benadrukt de eerste tel, met slapping.
Golden age of rock (vanaf 1967): de elektrische gitaar staat centraal en de sound wordt experimenteel.
Er zijn uitgebreide harmonische ontwikkelingen en multitrack recordings veranderen het musiceren.
Er komt een explosie van stijlen: bluesrock, folkrock, hardrock en metal, en symfonische rock.
Syllabus: funk (blazers, slapping op de basgitaar, zestiendengroove, eerste tel) en de generieke kenmerken van de golden age of rock. Veelgemaakte fout: de golden age of rock als een stijl zien. Het is een periode waarin verschillende stijlen ontstaan.
Jimi Hendrix met zijn elektrische gitaar, 1967
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
ROCKSTIJLEN VAN DE GOLDEN AGE
Bluesrock (vanaf ca. 1960): rauwe gitaarriffs met distortion, invloed van de blues, ontstaan in Engeland.
Folkrock (vanaf ca. 1965): van oorsprong akoestische gitaar en mondharmonica, vaak singer-songwriters.
Hardrock en metal (vanaf ca. 1970): strakke riffs met powerchords, virtuoze solo's en schreeuwende zang.
Symfonische rock (vanaf jaren 70): maatwisselingen of onregelmatige maatsoorten en orkestinstrumenten.
Syllabus: bluesrock (rauwe gitaarriffs, distortion), folkrock (akoestische gitaar, mondharmonica; maatschappijkritische teksten zijn SE), hardrock/metal (gitaarsolo's, drukke en strakke drumritmes, powerchords, schreeuwende en/of hoge zangstem, strakke riffs), symfonische rock (maatwisselingen en/of onregelmatige maatsoorten, instrumenten uit het symfonieorkest, synthesizers en keyboards, vorm en elementen uit de klassieke muziek). Veelgemaakte fout: bluesrock en hardrock verwarren. Bluesrock draait om de rauwe riff met bluesinvloed, hardrock om powerchords, virtuoze solo's en schreeuwende zang. Image credit: A. Vente (VPRO) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
De Ramones op het podium, Toronto 1976
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
PUNK EN DISCO
Punk (vanaf 1976): eenvoudige melodie, powerchords en schreeuwerige zang.
De bezetting is klein: drums, bas, elektrische gitaar en zang.
Disco (ca. 1975-1985): makkelijk in het gehoor liggende songs met four on the floor: nadruk op elke tel.
De sound is gepolijst, met blazers, strijkers en synthesizers, en de melodie wordt vaak meerstemmig gezongen.
Syllabus: punk (eenvoudige melodie, powerchords, kleine bezetting, schreeuwerige zang; thematiek en DIY zijn SE) en disco (four on the floor, gepolijste sound, blazers en strijkers, opkomst synthesizer, meerstemmig gezongen; voortbordurend op soul en funk, in de studio geproduceerd om op te dansen). Veelgemaakte fout: punk en hardrock verwarren vanwege de powerchords. Punk heeft een kleine bezetting en eenvoudige melodie, hardrock virtuoze solo's. Image credit: Plismo / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Welk kenmerk hoort bij hardrock?
Akoestische gitaar en mondharmonica
Strakke gitaarriffs met powerchords
Maatwisselingen en orkestinstrumenten
Een gepolijste sound met strijkers
Goed: strakke gitaarriffs met powerchords. Akoestische gitaar en mondharmonica horen bij folkrock, maatwisselingen en orkestinstrumenten bij symfonische rock, de gepolijste sound met strijkers bij disco.
De I-Threes, achtergrondzangeressen van Bob Marley
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
REGGAE
Reggae (vanaf ca. 1968): de nadruk ligt op de tweede helft van de tel, in een rustig tempo.
De melodielijnen zijn fragmentarisch (geïmproviseerd) en bewegen vrij ten opzichte van de begeleiding.
Je hoort herkenbare riffs in de bas en blazers.
Reggae ontstond op Jamaica als mengvorm van rhythm & blues en eigen muziek van Jamaica.
Syllabus: reggae (fragmentarische melodielijnen, nadruk op de tweede helft van de tel, rustig tempo, blazers, riffs in de bas, vrij bewegende melodie). De koppeling aan de Rastafari-beweging is een cultureel argument (SE). Veelgemaakte fout: de nadruk op de tweede helft van de tel verwarren met de backbeat. De backbeat ligt op tel twee en vier, reggae op de tweede helft van elke tel. Image credit: Eddie Mallin / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Video: Bob Marley & The Wailers: Three Little Birds (1977), kanaal Bob Marley. Leerlingen horen een rustig tempo en een begeleiding die de tweede helft van de tel benadrukt, met daarbovenop een vrij bewegende zangmelodie. Vraag na: op welk moment van de tel speelt de begeleiding? Goede antwoord: op de tweede helft van de tel, in een rustig tempo: reggae.
Een dj scratcht op een draaitafel
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
HIPHOP
Hiphop (vanaf ca. 1975): rap in plaats van zang, met een zware bas.
De breakbeat hergebruikt drumgrooves uit funk en disco.
Turntablism is spelen met draaitafels, bijvoorbeeld scratchen.
Een nummer is vaak gebaseerd op samples (stukjes van bestaande opnames) en loops (herhaalde stukjes).
Syllabus: hiphop (rap in plaats van zang, breakbeat, hergebruik van drumgrooves uit funk en disco, turntablism, zware bas, samples en loops). De jongerencultuur, de maatschappelijke thematiek en het taalgebruik zijn SE. Veelgemaakte fout: breakbeat en turntablism door elkaar halen. De breakbeat is een drumgroove, turntablism het spelen op draaitafels. Image credit: Zero / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0
Video: Grandmaster Flash & The Furious Five: The Message (7" Version), kanaal Grandmaster Flash - Topic. Leerlingen horen een elektronische beat met daarbovenop rap: geen gezongen melodie, maar een ritmisch gesproken tekst. Vraag na: wat is er anders dan bij zang? Goede antwoord: rap in plaats van zang, op een beat: hiphop.
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
R&B EN EDM
R&B (vanaf ca. 1995): ontstaan uit soul, funk en hiphop, met rap, adlibs en gestileerde achtergrondzang.
Je hoort uitgebreide harmonie (drieklanken met toegevoegde noten), een stevige, zware bas en samples in een gearrangeerd nummer.
EDM (dance, vanaf ca. 1985): een hook en een kickbeat, veelal vanaf 120 bpm en vaak instrumentaal.
De klanken komen van synthesizers en samples; het nummer bestaat uit muzikale lagen en loops.
Een build up en een riser bouwen de spanning op naar de drop.
Syllabus: R&B vanaf ca. 1995 (rap, adlibs, uitgebreide harmonie, gestileerde achtergrondzang, zware bas, samples, gearrangeerd) en dance/EDM vanaf ca. 1985 (hook, kickbeat, tempo vanaf 120 bpm, veelal instrumentaal, synthesizers en samples, lagen en loops, build up, drop, riser). Veelgemaakte fout: R&B (vanaf ca. 1995) verwarren met rhythm & blues (ca. 1945-1965). Het zijn twee verschillende stijlen uit verschillende tijden. EDM is een verzamelnaam voor onder meer house, techno en trance, en ook de benaming voor meer commerciële dancemuziek. Verspreiding via streaming en globalisering zijn SE.
Noem twee kenmerken van reggae.
Goed antwoord bevat twee van: nadruk op de tweede helft van de tel, rustig tempo, fragmentarische of geïmproviseerde melodielijnen, riffs in de bas, blazers. Veelgemaakte fout: de backbeat noemen of four on the floor.
Welke stijlen vond je het lastigst te plaatsen?
Soul, funk en disco
De rockstijlen van de golden age
Reggae, hiphop en R&B
EDM en de verschillen met R&B
Gebruik de uitslag om te bepalen welke stijlen je in de examentraining extra laat horen.
Welke twee stijlen verwar je het snelst?
Laat leerlingen hun twee stijlen met een argument uit melodie, ritme, klankkleur of structuur uit elkaar halen. Typische paren: Stax en Motown, bluesrock en hardrock, punk en hardrock, disco en funk.
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
BEGRIPPEN (1/2)
groove en backbeat: herhalend begeleidingspatroon en de nadruk op de tweede en vierde tel van een tweedelige maat
rhythm & blues en rock and roll: rauwe, elektrisch versterkte blues (ca. 1945-1965) en de vertaling daarvan met solo's en walking bass (ca. 1954-1970)
soul: Stax en Motown: soul uit gospel en rhythm & blues: Stax ruig en geïmproviseerd, Motown gepolijst en uitgeschreven
funk: korte, stotende riffs met blazers, zestiendengroove, de eerste tel in de bas
bluesrock, folkrock en hardrock: rauwe gitaarriffs met distortion, akoestische gitaar met mondharmonica, strakke riffs met powerchords
Deze slide heeft geen instructies
♪ MUZIEK EN CULTUUR · POPLIJN
BEGRIPPEN (2/2)
punk en disco: eenvoudige melodie met schreeuwerige zang in een kleine bezetting, en four on the floor met gepolijste sound
reggae: nadruk op de tweede helft van de tel in een rustig tempo
hiphop, breakbeat en turntablism: rap op een beat van hergebruikte drumgrooves, met scratchen op draaitafels
R&B: vanaf ca. 1995, met rap, adlibs, gestileerde achtergrondzang en samples
EDM, hook en drop: elektronische dance met een hook en een kickbeat; de drop volgt op de build up
Deze slide heeft geen instructies
