Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland
§1 Arm in de negentiende eeuw
§2 Crisis, ellende en schaamte
§3 Nooit meer armoede!
§4 De toekomst van de verzorgingsstaat
Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland
§1 Arm in de negentiende eeuw
§2 Crisis, ellende en schaamte
§3 Nooit meer armoede!
§4 De toekomst van de verzorgingsstaat
§1 Arm in de negentiende eeuw
Mensen in de problemen (rond 1870)
Armoede onder landarbeiders en ambachtslieden
Trek naar de stad, nog steeds armoede
Slechte leef- en werkomstandigheden: ziektes
Vanaf 12 jaar in de fabriek werken
Mensen die niet konden werken hadden het zwaar, en waren afhankelijk van liefdadigheid of armenzorg
§1 Arm in de negentiende eeuw
Wat deed de regering?
Midden 19e eeuw geen sociale wetten, alleen Armenwet
Parlement bestond uit door rijke burgers gekozen mannen:
Liberalen: iedereen moet voor zichzelf zorgen
Socialisten: regering moet armen helpen
Confessionelen: armoede schuld van god, kerk biedt hulp
§1 Arm in de negentiende eeuw
Veranderingen in de armenzorg
Door slechte economie vanaf 1873 verloren arbeiders het werk dat ze hadden, liberalen grijpen tóch in met sociale wetten:
Kinderwetje van van Houten (1874)
Leerplichtwet (1901)
Ongevallenwet (1901)
Woningwet (1901)
Verder: riolering en waterleiding, vakbonden en onderlinge verzekeringen
Maakwerk
maak de opdrachten: 1-4, 9-16
Schrijf in je agenda, niet af, dan huiswerk.
§2 Crisis, ellende en schaamte
Gevolgen van de economische crisis
1929: economische crisis, gevolgen voor NL:
Ontslagen werknemers en bedrijven die failliet gingen
1 op de 4 Nederlanders werkloos 🡪 afhankelijk van armenzorg
Steunverlening vanaf 1931, met strenge controles
In de jaren ‘30 ook werkverschaffing: grote bouwprojecten voor werklozen met een uitkering
§2 Crisis, ellende en schaamte
Aanpassingspolitiek
Steunverlening erg streng en sober, en kleding en schoenen gemerkt
Regering Colijn vanaf 1933: aanpassingspolitiek
Socialisten kwamen met Plan van de Arbeid (1935), maar werd niet aangenomen
§2 Crisis, ellende en schaamte
Onrust in de samenleving
Steun & werkverschaffing gezien als vernedering door werklozen
Staking textielarbeiders in Twente (‘31), huurstaking in Amsterdam (‘32)
§3 Nooit meer armoede!
Opbouw van de verzorgingsstaat
Wederopbouw na WO2: harmoniemodel
Onder premier Willem Drees (1948-1958) opbouw verzorgingsstaat
§3 Nooit meer armoede!
Kenmerken van de verzorgingsstaat
Nieuwe wetten door de regering Drees:
1952 Werkeloosheidswet (WW)
1957 Algemene Ouderdomswet (AOW)
1959 Algemene Weduwen- en Wezenwet (AWW)
Verzorgingsstaat bood sociale zekerheid voor veel meer mensen dan in de jaren ‘30 (strenge steunverlening)
Bekostiging via premies uit werknemersverzekeringen
§3 Nooit meer armoede!
Kenmerken van de verzorgingsstaat
Andere voorzieningen die vanaf de jaren ‘50 zijn ontwikkeld:
1951 Algemene Kinderbijslagwet (AKW)
1965 Algemene Bijstandswet (ABW)
1967 Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO)
Regering nam nu alle taken van particulieren en de kerk (die voorheen voor de armen zorgden) over, iedere Nederlander had recht op een uitkering.
§4 De toekomst van de verzorgingsstaat
Problemen van de verzorgingsstaat
Crisis in de jaren ‘70: werkloosheid van 150.000 naar 800.000 bezuiniging op uitkeringen voor werklozen protesten & demonstraties
Scheiden en misbruik sociale zekerheid
Onder premier Ruud Lubbers (1982-1994) maatregelen:
strengere regels voor krijgen van een uitkering
hoogte uitkeringen omlaag
lengte van uitkering werd korter
controle tegen fraude
§4 De toekomst van de verzorgingsstaat
Problemen van de verzorgingsstaat
Protesten, maar succesvolle maatregelen: werkloosheid daalde
Nog steeds zorgen over betaalbaarheid:
geboortegolf na WO2
langere levensverwachting (AOW 65 70?)