Samenleving: regels, waarden en belangen

Samenleven in de samenleving

1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMaatschappijleerMiddelbare schoolvmbo b, k, tLeerjaar 3

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Samenleven in de samenleving

Open vanuit de herkenbare vraag hoe mensen prettig en veilig met elkaar kunnen samenleven. Verbind dit eventueel aan een alledaagse situatie waarin iemand rekening houdt met een ander of juist niet.

Lesdoelen

  • Ik kan uitleggen waarom regels nodig zijn in de samenleving.

  • Weten wat waarden en normen zijn en hiervan voorbeelden kunnen noemen.

  • Weten wat belangen zijn en wat een belangentegenstelling is en hierbij voorbeelden kunnen noemen.

De andere doelen uit de input komen terug als bouwstenen voor dit hoofddoel: waarden, normen, belangen en belangentegenstellingen helpen verklaren waarom samenleven regels nodig maakt.

Welke regels kom jij elke dag tegen?

Gebruik de uitkomsten om het begrip samenleving concreet te maken: thuis, op school, in het verkeer, online en in de bus. Vraag kort door naar verschillen tussen geschreven en ongeschreven regels, zonder dat nog helemaal uit te leggen.

De maatschappij

  • Maatschappijleer gaat over hoe mensen met elkaar samenleven

  • In een samenleving kom je elkaar steeds tegen

  • Dan is de vraag: hoe gaan we met elkaar om?

Leg kort uit dat 'maatschappij' niet iets abstracts is, maar het dagelijks samenleven van mensen thuis, op school, op straat en online.

onze droomschool

Werk in groepjes van drie. Jullie ontwerpen samen een droomschool. De school mag vernieuwend zijn, maar moet wel realistisch blijven.

Deze slide heeft geen instructies

Start - Richt jullie eigen school op

1. Hoe heet jullie school?

2. Wat voor soort school is het? Beschrijf jullie school in 2 of 3 zinnen.

3. Wat vinden jullie belangrijk op jullie school? Noem minstens drie dingen.



Tijd: 10 minuten

Deze slide heeft geen instructies

Waarom regels nodig zijn

Zonder regels wordt samenleven snel lastig. Mensen weten dan niet wat wel en niet mag, en dat kan zorgen voor chaos, ruzie of onveiligheid. Regels geven duidelijkheid en helpen mensen rekening te houden met elkaar.

Gebruik de vergelijking met een spel: zonder spelregels kun je niet eerlijk of goed samenspelen. Trek daarna de lijn naar de samenleving.

Regels maken samenleven mogelijk

  • Regels zorgen voor orde en veiligheid

  • Ze helpen conflicten te voorkomen

  • Ze maken duidelijk wat iedereen van elkaar mag verwachten

Deze slide heeft geen instructies

Geschreven regels: wetten

  • De overheid maakt regels voor het samenleven

  • Geschreven regels noemen we wetten

  • Wie een wet overtreedt, kan straf krijgen

  • Er zijn wetten over verkeer, milieu etc.

Benadruk dat wetten officieel zijn vastgelegd en voor iedereen gelden. Het verschil met ongeschreven regels komt op de volgende slide.

Ongeschreven regels

  • Niet alle regels staan in de wet

  • Ongeschreven regels noemen we fatsoensregels

  • Voorbeelden: opstaan voor ouderen, anderen niet uitschelden

  • We vinden dit normaal gedrag

Leg uit dat fatsoensregels niet altijd strafbaar zijn als je ze overtreedt, maar wel invloed hebben op hoe mensen je gedrag beoordelen.

Fatsoen


Fatsoen: Fatsoen betekent dat je je netjes en beleefd gedraagt.

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht 1 – De regels van jullie school

A. Bedenk drie geschreven regels.

B. Bedenk drie ongeschreven regels (fatsoensregels).

C. Kies één van jullie zes regels. Leg uit waarom die regel nodig is en wat er kan gebeuren als de regel niet bestaat.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom zijn regels nodig in de samenleving?

A

Voor orde en veiligheid

B

Om ervoor te zorgen dat niemand zijn eigen keuzes mag maken.

C

Voor hogere belastingen

D

Om mensen zoveel mogelijk te kunnen straffen.

De juiste kern uit dit blok is dat regels duidelijkheid geven en helpen chaos, ruzie en onveiligheid te voorkomen.

Regels in de samenleving

De overheid maakt regels voor het samenleven. Geschreven regels heten wetten. Niet alle regels staan op papier. Ongeschreven regels noemen we fatsoensregels. Die laten zien welk gedrag we normaal vinden.

wetten
fatsoensregels
waarden
normen
belangen
vrijheid

Controleer of leerlingen het verschil zien tussen officiële geschreven regels en ongeschreven regels over normaal gedrag.

Wat is een waarde?

Een waarde is iets dat je belangrijk vindt in het leven. Waarden sturen hoe je denkt over goed en fout en wat je belangrijk vindt in gedrag van jezelf en van anderen.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van waarden

  • eerlijkheid

  • vrijheid

  • gelijkheid

  • gezondheid

  • zelfstandigheid

  • behulpzaamheid

Noem eventueel extra voorbeelden uit de input, zoals liefde, netheid, moed, spontaniteit en rijkdom, maar houd de slide overzichtelijk.

Van waarde naar norm

Aan waarden koppelen we ongeschreven regels. Die regels noemen we normen. Een norm laat zien welk gedrag past bij wat mensen belangrijk vinden.

norm - Een gedragsregel die hoort bij een waarde.

Maak hier het onderscheid scherp: een waarde is het idee, een norm is het gedrag dat daaruit volgt.

Waarden en normen in voorbeelden

  • Respect → opstaan voor mensen die moeilijk lopen

  • Eerlijkheid → niet liegen

  • Vrijheid en gelijkheid → homo's en lesbiennes mogen trouwen

  • Zelfstandigheid → zelf dingen leren doen

Benadruk dat één waarde tot meerdere normen kan leiden en dat normen zichtbaar gedrag zijn.

Normen verschillen per cultuur

  • De waarde respect is op veel plekken belangrijk

  • De norm kan toch verschillen

  • In Nederland kijken mensen elkaar vaak aan tijdens een gesprek

  • In delen van Azië is iemand niet recht aankijken juist een teken van respect

Leg uit dat dezelfde waarde niet overal tot precies hetzelfde gedrag leidt. Zo voorkom je dat leerlingen denken dat verschillen meteen betekenen dat een waarde ontbreekt.

Opdracht 2- Normen en waarden

A. Kies drie waarden die jullie belangrijk vinden op jullie droomschool. Bedenk bij elke waarde een passende norm.

B. Kijk terug naar opdracht 1. Welke regel past duidelijk bij één van jullie waarden? Schrijf de regel en de waarde op en leg de koppeling uit.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een norm?

A

Iets met voordeel

B

Een gedragsregel die hoort bij een waarde.

C

Een geschreven wet

D

Dat wat voor iemand belangrijk is, zoals gezondheid of eerlijkheid.

Veel leerlingen halen waarde en norm door elkaar. Een waarde is wat je belangrijk vindt; een norm is het gedrag dat daarbij past.

Waarden en normen

Een waarde is iets dat je belangrijk vindt. De ongeschreven regel die daarbij past, noem je een norm. In Nederland kan elkaar aankijken passen bij respect, maar in andere culturen hoort daar soms ander gedrag bij.

waarde
norm
respect
wet
belang
gelijkheid
fatsoensregel

Dit item checkt zowel begrippenkennis als het inzicht dat dezelfde waarde in verschillende culturen tot andere normen kan leiden.

Hoe kan respect gelijk zijn, maar gedrag toch verschillen?

Bespreek dat een goed antwoord het onderscheid benoemt: respect als waarde blijft gelijk, maar de norm of het gedrag kan per cultuur verschillen, zoals wel of niet iemand aankijken.

Wat is een belang?

Een belang is iets waar je voordeel van hebt. Belangen beïnvloeden wat mensen willen, steunen of juist afwijzen in de samenleving.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van belangen

  • Leerlingen hebben belang bij op tijd stoppen met de les

  • Een werkgever heeft vaak andere belangen dan werknemers

Maak duidelijk dat belangen vaak praktisch zijn: tijd, geld, vrijheid, rust of zekerheid.

Belangentegenstelling

Een belangentegenstelling ontstaat wanneer mensen of groepen een verschillend belang hebben. Wat voor de één gunstig is, kan voor de ander juist nadelig zijn.

Gebruik het belastingvoorbeeld om te laten zien dat belangen niet zomaar verschillen, maar soms echt botsen.

Als belangen botsen

  • Verschillende belangen zorgen vaak voor discussie

  • Soms ontstaan er ruzies of conflicten

  • Juist daarom zijn regels nodig

  • Regels helpen om samen te leven ondanks verschillen

Hier landt de les terug bij het centrale punt: regels zijn nodig omdat mensen verschillende waarden, normen en belangen hebben.

Opdracht 3- Belangen en belangentegenstellingen

Slide tekst

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer is er een belangentegenstelling?

A

Als regels ontbreken

B

Als normen gelijk zijn

C

Als waarden botsen

D

Als belangen botsen

De afleider 'als waarden botsen' is bewust plausibel. In dit blok gaat het specifiek om verschillende belangen die voor de één gunstig en voor de ander nadelig zijn.

Belangen begrijpen

Een belang is iets waar je voordeel van hebt. Mensen met een hoog inkomen willen vaak lagere belastingen. Mensen met een laag inkomen hebben vaker belang bij extra steun van de overheid. Zo kan een belangentegenstelling ontstaan.

belang
belastingen
steun
belangentegenstelling
norm
vrijheid
wetten
respect

Laat leerlingen eventueel hardop uitleggen waarom juist deze woorden op deze plekken horen, zodat het begrip niet alleen reproductie blijft.

Waardoor snapte jij deze les het best?

1

Voorbeelden

2

Begrippen

3

Vergelijkingen

4

Klassengesprek

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één ding dat jij uit deze les onthoudt?

Laat leerlingen terugblikken op hun eigen leerproces. Mogelijke thema's: regels, verschil tussen waarde en norm, of het idee van belangentegenstelling.

Welk begrip vond jij het lastigst vandaag?

Gebruik antwoorden om te zien waar herhaling nodig is. Verwacht vaak: waarde versus norm, of belang versus belangentegenstelling.

Afsluiting

Beantwoord individueel: Zou jullie droomschool goed kunnen functioneren als iedereen alleen doet wat hij zelf wil? Leg je antwoord uit met de begrippen regels, normen, waarden en belangen.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

maatschappij - hoe mensen met elkaar samenleven

regels - afspraken over wat wel en niet mag

wetten - geschreven regels van de overheid

fatsoensregels - ongeschreven regels over normaal gedrag

waarde - iets dat je belangrijk vindt in het leven

norm - Een gedragsregel die hoort bij een waarde.

belang - iets waar je voordeel van hebt

belangentegenstelling - situatie waarin mensen of groepen een verschillend belang hebben en dat botst

Deze slide heeft geen instructies

H2. Socialisatie

Slide tekst

Deze slide heeft geen instructies