Miniproject
Zinvolle lesvrije
momenten
Van onderzoek naar een creatieve én haalbare oplossing
3 lesuren
groepen van 3–4
derde graad
Probleem → Onderzoek → Perspectieven → Ideeën → Keuze → Pitch
Miniproject
Zinvolle lesvrije
momenten
Van onderzoek naar een creatieve én haalbare oplossing
3 lesuren
groepen van 3–4
derde graad
Probleem → Onderzoek → Perspectieven → Ideeën → Keuze → Pitch
OVERZICHT
De route van het project
1
Probleem
Wat loopt er?
2
Onderzoek
Wat ontdekken we?
3
Perspectieven
Wie heeft wat nodig?
4
Ideeën
Wat kan anders?
5
Kiezen
Wat werkt echt?
6
Pitchen
Wat stellen we voor?
Belangrijk: we kiezen pas een oplossing nadat we het probleem onderzocht hebben.
2
Welke lesvrije momenten zijn er zoal op school?
PROBLEEMSTELLING
Het vertrekpunt
Niet alle leerlingen gebruiken lesvrije momenten op school op een zinvolle manier.
Studieuren
Middagpauzes
Speeltijden
Denk eraan: “Zinvol” betekent niet noodzakelijk “productief”. Rust, contact en ontspanning kunnen ook waardevol zijn.
3
Welke noden zijn er op deze vrije momenten?
SCHOOLCONTEXT
Onze centrale vraag
4 randvoorwaarden
RUIMTE
MIDDELEN
ORGANISATIE
DIVERSITEIT
4
Sleepvraag
ruimte
middelen
organisatie
diversiteit
Voeg tekst toe
Voeg tekst toe
Voeg tekst toe
Voeg tekst toe
Ruimte
De speelplaats is klein.
Niet alle lokalen zijn vrij.
De activiteit mag geen doorgangen blokkeren.
Bij slecht weer is een binnenruimte nodig.
Middelen
Nieuw materiaal kost geld.
We gebruiken liefst materiaal dat al op school aanwezig is.
Het materiaal moet ergens bewaard worden.
Niet elke leerling heeft een smartphone of eigen materiaal.
Organisatie
Er moet voldoende toezicht zijn.
Iemand moet het materiaal klaarzetten en opruimen.
Er zijn duidelijke afspraken nodig.
De activiteit moet binnen de beschikbare tijd passen.
Diversiteit
Sommige leerlingen willen bewegen.
Andere leerlingen zoeken rust.
Niet iedereen neemt graag deel aan een grote groep.
De activiteit moet toegankelijk zijn voor verschillende leerlingen.
LEERDOELEN
Wat leer je in dit project?
ONDERZOEKEN & BEGRIJPEN
een herkenbaar probleem onderzoeken
een onderzoeksmethode gebruiken
noden van betrokkenen in kaart brengen
vanuit verschillende perspectieven denken
BEDENKEN & BEOORDELEN
meerdere oplossingen bedenken
ideeën vergelijken met criteria
een haalbare keuze maken
een voorstel kort presenteren
BV3_15.02.01 ideeën genereren • BV3_15.02.02 uitvoerbaarheid beoordelen
5
LESVERLOOP
Les 1: het probleem onderzoeken
1
Verkennen
2
Deelvraag kiezen
3
Methode kiezen
4
Onderzoek uitvoeren
6
KLASGESPREK · 10 MIN
Eerst: wat betekent “zinvol”?
1
Welke lesvrije momenten zijn er?
2
Wat doen leerlingen dan?
3
Moet vrije tijd productief zijn?
4
Kunnen rust en praten ook zinvol zijn?
5
Welke problemen merken jullie?
7
IN GROEP · 5 MIN
Kies één onderzoeksvraag
Wij onderzoeken …
1.
hoe leerlingen studieuren gebruiken
2.
wat leerlingen tijdens de middagpauze missen
3.
waarom sommige leerlingen zich vervelen
4.
of er voldoende rustige ruimte is
5.
waarom leerlingen niet deelnemen
6.
welke ruimtes weinig gebruikt worden
Kies een vraag die je binnen de beschikbare tijd echt kunt onderzoeken.
8
ONDERZOEK · 5 MIN
Kies één onderzoeksmethode
BEVRAGING
Vraag 5–10 leerlingen
Wat doen ze? Wat missen ze?
OBSERVATIE
Kijk 10 minuten
Wat gebeurt waar?
INTERVIEW
Spreek een betrokkene
Wat werkt? Wat is moeilijk?
RUIMTEONDERZOEK
Bekijk de school
Welke plek biedt kansen?
Noteer geen namen. Verzamel feiten en ervaringen, geen beoordelingen van personen.
9
Wat willen we onderzoeken en hoe pakken we dat aan?
Instructie
Sleep elke onderzoeksvraag naar de meest bruikbare onderzoeksmethode.
Vier sleepdoelen
BEVRAGING
Je verzamelt snel antwoorden van meerdere leerlingen.
OBSERVATIE
Je kijkt wat er werkelijk gebeurt tijdens een lesvrij moment.
INTERVIEW
Je vraagt uitgebreide informatie aan één betrokkene.
RUIMTEONDERZOEK
Je onderzoekt welke plaatsen beschikbaar en bruikbaar zijn.
Sleepitems met correct antwoord
Naar bevraging
Wat missen leerlingen tijdens de middagpauze?
Aan welke activiteiten zouden leerlingen echt deelnemen?
Waarom nemen sommige leerlingen niet deel aan bestaande activiteiten?
Naar observatie
Wat doen leerlingen tijdens een studieuur?
Waar ontstaan drukte en lawaai tijdens de middagpauze?
Hoe gebruiken leerlingen de speelplaats tijdens een pauze?
Naar interview
Welke praktische problemen ervaren opvoeders tijdens lesvrije momenten?
Welke oplossingen vindt de leerlingenbegeleiding haalbaar?
Met welke afspraken en beperkingen moet de school rekening houden?
Naar ruimteonderzoek
Zijn er voldoende rustige plaatsen op school?
Welke ruimtes worden tijdens de middagpauze weinig gebruikt?
Waar is een activiteit mogelijk zonder doorgangen te blokkeren?
BEVRAGING OF INTERVIEW
Mogelijke vragen
AAN LEERLINGEN
Wat doe je meestal?
Ben je tevreden over de mogelijkheden?
Wat mis je?
Waaraan zou je echt deelnemen?
Wat houdt je tegen?
AAN EEN BETROKKENE
Welke problemen merkt u?
Wat werkt al goed?
Wat hebben leerlingen nodig?
Welke beperkingen zijn er?
Wat lijkt haalbaar?
10
WERKBLAD
Onderzoeksfiche
Onze onderzoeksvraag
Onze methode
Wie of wat onderzochten we?
Drie belangrijkste vaststellingen
Wat verraste ons?
Belangrijkste probleem
11
Welke vragen stelden we? (min. 5-max. 10)
Wie of wat onderzochten we?
Bevraging: Welke leerlingen hebben we bevraagd?
Bijvoorbeeld: 8 leerlingen uit de derde graad tijdens de middagpauze.
Interview: Wie hebben we geïnterviewd en wat is diens functie?
Bijvoorbeeld: een opvoeder die toezicht houdt tijdens de middagpauze.
Namen hoeven niet genoteerd te worden.
Observatie: Welk lesvrij moment, welke plaats en welke groep hebben we geobserveerd?
Bijvoorbeeld: de speelplaats tijdens de middagpauze, gedurende 10 minuten.
Ruimteonderzoek: Welke ruimte of plaats hebben we onderzocht?
Bijvoorbeeld: de speelplaats, de refter en twee vrije lokalen.
Nog duidelijker als invulvak
Ik zou op de slide zetten:
Wie of wat onderzochten we? Noteer volgens jullie methode:
Bevraging: aantal en soort leerlingen
Interview: functie van de geïnterviewde
Observatie: plaats, moment en duur
Ruimteonderzoek: onderzochte plaatsen of lokalen
LESVERLOOP
Les 2: van resultaten naar noden
1
Resultaten delen
2
Probleem kiezen
3
De Bono-hoeden
4
Ontwerpvraag maken
12
MAXIMAAL 2 MINUTEN PER GROEP
Koppel jullie onderzoek terug
1
Wat onderzochten jullie?
2
Welke methode gebruikten jullie?
3
Wat zijn de 3 belangrijkste vaststellingen?
4
Wat verraste jullie het meest?
Luister actief: welke vaststellingen komen bij verschillende groepen terug?
13
VAN GEDRAG NAAR BEHOEFTE
Orden de resultaten
WAT DOEN LEERLINGEN NU?
WAAROM DOEN LLN DIT?
WAT MAAKT DIT MOEILIJK?
14
VAN GEDRAG NAAR BEHOEFTE
Orden de resultaten
WAT DOEN LEERLINGEN NU?
WAAROM DOEN LLN DIT?
WAT MAAKT DIT MOEILIJK?
smartphone gebruiken
ontspanning
weinig alternatieven
praten met vrienden
sociaal contact
weinig zitruimte
proberen studeren
rust en concentratie
lawaai
rondhangen
activiteit of beweging
weinig plaats
alleen zitten
rust of contact
hoge drempel
14
IN GROEP · 5 MIN
Kies één probleem
Kies een probleem dat …
✓
uit het onderzoek blijkt
✓
belangrijk is voor leerlingen
✓
beïnvloedbaar is door school of leerlingen
✓
voldoende concreet is
VUL AAN
Ons gekozen probleem …
Dit blijkt uit …
Dit treft vooral …
We kunnen dit beïnvloeden door …
15
KIJK NAAR HETZELFDE PROBLEEM VANUIT ZES PERSPECTIEVEN
Zes denkhoeden
WIT
feiten
onderzoeker
ROOD
gevoelens & noden
leerlingen
ZWART
risico’s
opvoeder
GEEL
kansen
schoolorganisatie
GROEN
mogelijkheden
creatieve denker
BLAUW
samenvatting
projectleider
16
20 MINUTEN IN TOTAAL
Hoeden 1–3
WIT · Wat weten we?
Feiten, observaties, resultaten.
Welke informatie ontbreekt nog?
Noteer 3 punten
ROOD · Wat ervaren leerlingen?
Denk aan rust, beweging, contact, taal, geld, groep of alleen zijn.
Noteer 3 punten
ZWART · Wat kan moeilijk lopen?
Toezicht, veiligheid, lawaai, drukte, materiaal, uitsluiting, tijd.
Noteer 3 punten
17
VAN KANSEN NAAR CONCLUSIE
Hoeden 4–6
GEEL · Wat kan dit opleveren?
Meer rust, sfeer, verantwoordelijkheid, beter ruimtegebruik, klein proefproject.
Noteer 3 punten
GROEN · Wat kan anders?
Zonder extra lokaal? Zonder groot budget? Mobiel? Door leerlingen zelf?
Noteer 3 punten
BLAUW · Wat besluiten we?
Kernprobleem, doelgroep en 4 voorwaarden voor een goede oplossing.
Vat samen
18
IN GROEP · 10 MIN
Maak een open ontwerpvraag
Hoe kunnen we … zodat …, rekening houdend met …?
NIET GOED
Hoe kunnen we een spelletjeskast maken?
De oplossing ligt al vast.
WEL GOED
Hoe kunnen we tijdens de middagpauze meer laagdrempelige ontspanning bieden?
Check: onderzoek • behoefte • beperking • meerdere antwoorden mogelijk
19
LESVERLOOP
Les 3: oplossingen bedenken en kiezen
1
Individueel ideeën
5 min
2
Ideeën combineren
10 min
3
Top 3 kiezen
5 min
4
Uitvoerbaarheid scoren
15 min
5
Voorstel uitwerken
10 min
20
EERST ALLEEN, DAARNA SAMEN
Divergeren: veel ideeën
1 · INDIVIDUEEL · 5 MIN
Bedenk minstens 3 antwoorden op de ontwerpvraag.
Nog geen kritiek.
Kleine én grote ideeën zijn welkom.
Schrijf elk idee apart.
2 · IN GROEP · 10 MIN
Lees alle ideeën.
Zoek gelijkenissen.
Combineer voorstellen.
Voeg minstens 2 nieuwe ideeën toe.
Doel: minstens 8 oplossingen.
21
VOORSELECTIE · 5 MIN
Kies drie verschillende ideeën
AANSLUITING
past bij het onderzoek
NODEN
beantwoordt behoeften
UITVOERBAAR
lijkt mogelijk
VERSCHIL
is niet bijna hetzelfde
Onze top 3
Idee 1
Idee 2
Idee 3
22
SCORE 1–3 PER CRITERIUM
Beoordeel de uitvoerbaarheid
Oplossing
Meerwaarde
Ruimte
Middelen
Inclusie
Haalbaarheid
Totaal
Idee 1
Idee 2
Idee 3
1 = onvoldoende
2 = gedeeltelijk
3 = goed
Kies niet blind de hoogste score: bespreek ook het grootste risico.
23
VOORSTELFICHE · 10 MIN
Werk één oplossing uit
Naam van ons idee
Welk probleem lossen we op?
Wat stellen we precies voor?
Voor wie is het bedoeld?
Waar en wanneer?
Wat is nodig?
Waarom haalbaar?
Risico + oplossing
Vergeet de beperkte ruimte en de verschillende leerlingen niet.
24
MAXIMAAL 2 MINUTEN
De eindpitch
Uit ons onderzoek bleek dat …
Vanuit de hoeden ontdekten we dat …
Daarom stellen wij voor om …
Dit heeft meerwaarde omdat …
Het is haalbaar omdat …
Een mogelijk probleem is …
Dat lossen we op door …
Daarna: 1 kritische vraag uit de klas
25
TOTAAL: 20 PUNTEN
Evaluatie
ONDERZOEK
vraag, methode, vaststellingen, gegevens
5
PERSPECTIEVEN & NODEN
hoeden, diversiteit, risico’s, ontwerpvraag
5
CREATIEVE OPLOSSINGEN
meerdere ideeën, combineren, aansluiting
5
UITVOERBAARHEID & PITCH
criteria, keuze, ruimte, helderheid
5
26
NA AFLOOP
Individuele reflectie
1
Welke onderzoeksbevinding was het belangrijkst?
2
Welke hoed hielp het meest? Waarom?
3
Welk idee bracht jij zelf aan?
4
Welk criterium bepaalde jullie keuze?
5
Wat is het zwakste punt van jullie voorstel?
6
Hoe kun je het na een test verbeteren?
27
Van probleem naar voorstel
Probleem → Onderzoek → Terugkoppeling → Hoeden → Ontwerpvraag → Ideeën → Criteria → Oplossing → Pitch
Niet het snelste idee wint. Het best onderzochte en best onderbouwde voorstel telt.
Klaar? Start bij het probleem, niet bij je favoriete oplossing.