Dwv 2024_5V_powerpoint_H4.pptx

5V
Hoofdstuk 4 | Vraagstukken in Nederland

1 / 52
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 52 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

5V
Hoofdstuk 4 | Vraagstukken in Nederland

Paragraaf 1 Dynamische kusten

Natuurlijke kustprocessen


  • De Nederlandse kust wordt voortdurend opgebouwd en afgebroken door natuurlijke kustprocessen:

- Zeestromen en de wind zorgen via transport voor

erosie en sedimentatie

- getijdenstroming: afwisselend eb- en vloedstroom

- springtij: wanneer het verschil tussen hoog- en laagwater het grootst is (bij volle en/of nieuwe maan)

- doodtij: wanneer het verschil tussen hoog- en laagwater het kleinst is



Drie soorten kusten


  • De Nederlandse zachte kust is opgebouwd uit zacht los materiaal en bestaat uit:

- Waddenkust

- Noord-Nederland, eilanden met duinen

- gedeelte Waddenzee valt droog bij eb (wadden)

- landkant: harde kust met waterkeringen in de

vorm van zeedijken

- Duinenkust

- duinen van Den Helder tot Hoek van Holland

- Estuariumkust

- estuaria ten zuiden van Hoek van Holland

- zeestroming is krachtiger dan rivierstroming en

sedimentatie

Ingrepen om de kustlijn in stand te houden


  • Harde kustverdediging (zeedijken): effectief, maar kostbaar

  • Hoogte van de dijken wordt bepaald door te kijken naar:

- hoogte in geval van hoogwater (springvloed)

- windsterkte en windrichting

- aantal inwoners en economische waarde van het gebied

  • Veiligheidsnormen aangescherpt

  • Bolwerkvorming

- harde kusten steken uit

doordat zachte kusten

meer met erosie te maken

hebben

Je hebt hier te maken met een harde of zachte kust?

Hoe noem je deze uitdaging in het kustbeheer?

Welke exogene kracht heeft deze nieuwe landbouwgrond gemaakt?

Hoe noem je deze kust?

Paragraaf 2 De stroomgebieden van Rijn en Maas

De stroomgebieden vergeleken


  • Rijn

- stroomgebied: 4,5 × Nederland

- bronnen in de Zwitserse Alpen

- gemengde rivier (water van smeltende gletsjers en

regen-/grondwater)

- sterk vertakt stroomstelsel

  • Maas

- kleiner stroomgebied en afvoer

- bron in Noordoost-Frankrijk

- regenrivier (geen gletsjers in de bovenloop)

  • Waterscheiding: grens tussen twee stroomgebieden

Waterafvoer


  • Waterafvoer: de hoeveelheid water die door een rivier stroomt. Afhankelijk van:

- neerslag binnen stroomgebied

- verdamping

- vastgehouden water in bodem (retentie)

- vastgehouden water in stilstaand/langzaam stromend water

- verbruik door mens en natuur

  • Vertragingstijd

- natuurlijk landschap: lange vertragingstijd

- cultuurlandschap: korte vertragingstijd

  • Debiet: afvoer per seconde op een bepaald moment

  • Regiem: verdeling van het debiet over een jaar

  • Piekafvoer: maximale afvoer

Lengte- en dwarsprofielen


  • Lengteprofiel, 2 soorten:

- de hoogteligging over de hele

lengte van een rivier

- Verval en Verhang

- de waterhoogte over de hele lengte van een rivier

- Middenloop en Benedenloop

  • Dwarsprofiel

- ook landschapselementen zoals uiterwaarden, dijken en

oeverwallen


Docent tekent lengtedoorsnede

Teken mee

Docent tekent dwarsdoorsnede

Teken mee

Vóór de bedijking


  • Bovenrivierengebied (O-Ned) → stroomsnelheid hoog → zandafzettingen

- klei-afzettingen in kommen


  • Benedenrivierengebied (W-Ned) → stroomsnelheid lager → alleen klei-afzettingen (kleiige oeverwallen)

- lage ligging en slechte doorlatendheid → laagveen

Na de bedijking


  • Bevolkingsgroei → ontginning van bossen en veengebieden

- gevolg: onregelmatigere afvoer door aanleg van sloten

- dijken werden noodzakelijk


  • Winterbed: gebied met uiterwaarden tussen de winterdijken


  • Sedimentatie bij hoogwater maakte aanleg van dijken stroomopwaarts noodzakelijk


  • Zomerdijken houden de uiterwaarden in de zomer droog

Paragraaf 3 Waterproblemen in Nederland

Ingrepen in de waterstand


  • Menselijk handelen → waterafvoer Rijn/Maas veranderd

- Kanalisatie:

- afsnijden van rivierbochten

- aanleg van Kribben

- aanleg van Stuwen


  • Door deze buitendijkse ingrepen veranderde het regiem →

Verhoogde en versnelde piekafvoer

Ingrepen in het landschap


  • Ook Binnendijkse ingrepen hadden invloed op de waterafvoer:

- ontbossing

- turfwinning/ontwatering

- verstening van het oppervlak




Klimaatverandering


  • Temperatuurstijging

  • Onregelmatiger neerslagregiem

  • Absolute zeespiegelstijging

- Gletsjers en landijs smelten

- Zeewater zet uit als gevolg van hogere

temperaturen



Risicogebieden

  • Rivierengebied

- hogere piekafvoer

- stuwing door zeespiegelstijging

  • Kustgebied

- combinatie springtij, noordwesterstorm

- zeespiegelstijging verhoogt risico

- bodemdaling door Inklinking

  • - Relatieve zeespiegelstijging

  • - Oxidatie

  • IJsselmeergebied

- noordwesterstorm

- opstuwing van het IJsselwater

Droogte


  • Door klimaatverandering ook meer kans op:

- Droogte

- Verdroging door grondwateronttrekking, risico op:

- problemen met drinkwatervoorziening

- funderingen van huizenkunnen verzakken

- daling waterpeil rivieren is probleem voor scheepvaart


Overige problemen

  • Verzilting in laaggelegen gebieden aan de kust

- ontwatering van de bodem

  • Moeizame waterafvoer in steden door verstening

  • Vervuiling door industrie, landbouw en huishoudens

- leidt tot toename algengroei → verstoring ecosystemen

Op welke manier(en) is de ligging van rivieren vastgelegd?

Wat zorgt ervoor dat de relatieve zeespiegelstijging in Nederland groter is dan de absolute zeespiegelstijging?

Noem 2 van de 9 Ruimte voor de rivier maatregelen.

Noem zoveel mogelijk aspecten die worden meegenomen in het integraal waterbeheer.

Paragraaf 4 Het Nederlandse waterbeleid

Een ander rivierbeleid

  • Overstromingen ‘93 en ‘95 → wijziging (internationaal) rivierbeleid

- tot ‘95 gericht op aanleggen Primaire waterkeringen

Ruimte voor de rivier

  • Project tussen 2007 en 2019

- Zwakke plekken als eerste aangepakt

- Afvoercapaciteit rivieren vergroot



Integraal waterbeheer


  • Integraal waterbeheer

- aanpak van verschillende waterproblemen

- uitvoering: Rijkswaterstaat, waterschappen,

- aandachtspunten:

- aanvoeren zoet water

- vasthouden van water in de bodem (retentie)

- bergen of opslaan

- bevorderen van de afvoer

- sparen (beperken van verlies)

- om verdroging te voorkomen is infiltratie noodzakelijk

- watertoets


Dynamisch kustbeheer

  • Zeespiegelstijging → dynamisch kustbeheer

- kust versterken en natuurlijke dynamiek laten bestaan

- lage basiskustlijn → zandsuppletie,

bv. zandmotor en een slufter


Deltaprogramma

  • Doelstellingen, maatregelen t.a.v. waterproblemen in Nederland

- Adaptatie aan klimaatverandering:

  • Klimaatadaptief bouwen en inrichten

- retentiebekkens (bv. waterpleinen)

- wadi’s

- stimuleren van groene daken

- Mitigatie

- Hoogwaterbeschermingsprogramma

- Flexibel beheer waterpeil van het IJsselmeer

- gevolg: spuien op de Waddenzee

- Berging van overtollig rivierwater



Veiligheidsnormen


  • Veiligheidsnorm per dijkring verschillend, afhankelijk van:

- kans op een overstroming

- economische schade

- het mogelijke aantal slachtoffers


  • Verwachting: in 2050 voldoen alle waterkeringen aan nieuwe eisen


  • Overstromingsrisicobewustzijn vergroten van de bevolking


  • Acceptatie: overstromingen horen er bij in Nederland




Toekomstscenario’s


  • Belangrijk om beleid op af te stemmen

- Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)

- KNMI




Paragraaf 6 Ruimtelijke vraagstukken in de Randstad

Deltametropool de Randstad


  • Randstad is stedelijk netwerk in vier provincies

  • Metropoolvorming door intensieve samenwerking

- Noordvleugel: Amsterdam, Utrecht en mainport Schiphol

- Zuidvleugel: mainport Rotterdam en Den Haag (bestuur)

- Landelijk gebied: Groene Hart

- beperkte groei van wonen, bedrijven, recreatie is toegestaan

Motor van de Economie

  • Grote en middelgrote steden zijn belangrijk voor economie

- Veel bedrijven zorgen voor productie en werkgelegenheid

- Universiteiten, science parks dragen bij aan kenniseconomie

- Creatieve steden

- Belevingseconomie

Grootstedelijke functies


  • Hoog voorzieningenniveau

    • Grootstedelijke functies

- bv. mainports, hoofdkantoren, grote theaters, universiteiten - hoge drempelwaarde en reikwijdte is groot

- verzorgingsgebieden groter dan grenzen Nederland



Perioden van Krimp en groei


  • 75% bevolking woont in stad of ommeland

  • Ruimtelijk beleid: beperkte ruimte goed inrichten

  • Jaren ‘60: demografische krimp

- jonge gezinnen op zoek naar rust/ruimte buiten de stad

- ontstaan van groeikernen, gevolgen:

- Hogere inkomens trokken weg, stad in financiële problemen

- Veel woon-werk verkeer: files

  • Jaren ‘90: Vinex-wijken

- Stimuleren dat mensen weer in de stad gingen wonen

Vergroten van de concurrentiekracht


  • Structuurvisie: doelen van de overheid om van de Randstad een duurzame en concurrerende topregio in Europa te maken

- Zorgen voor een veilige klimaatbestendige delta

- Economisch sterke sectoren verder ontwikkelen

- Goed leefklimaat om in te kunnen wonen en werken

- Krachtige duurzame steden die goed bereikbaar zijn


Paragraaf 7 Vraagstukken van stad en platteland

Actuele vraagstukken


  • Overheid regelde lange tijd Ruimtelijke ordening maar provincies

en gemeenten krijgen tegenwoordig meer ruimte

  • Nationale omgevingsvisie, oplossingen voor vraagstukken zoals:

- Tekort aan woningen

- Krimp van bevolking aan de rand van Nederland

- Economische activiteiten vragen om meer ruimte

- Energietransitie

- Inspelen op gevolgen klimaatverandering

- Overstap naar een circulaire economie

- Milieuvervuiling

Gevolgen voor stad en platteland


  • Gevolgen van actuele vraagstukken voor stad en platteland:

- Woningtekort → migratie richting platteland

- Gevolg: minder sociale binding met nieuwe woonomgeving

- Groeiend tekort in de steden aan woonruimte voor jongeren

- Distributie- en datacentra hebben veel ruimte nodig

- Energietransitie: windmolens zorgen voor Landschapsvervuiling

- Klimaatverandering: steden moeten vergroenen

- Overgang naar circulaire economie, mogelijk meer ruimte nodig

- Milieuvervuiling (bv. stikstof)


Slimme en duurzame steden


  • Hoe ziet de stad van de toekomst eruit?

- Smart city’s

- Duurzame stad



Paragraaf 10 Leefbaarheid in Nederlandse steden

Leefbaarheid


  • Mate waarin woningen voldoen aan woonwensen

  • Mate waarin de bewoners hun woonomgeving als veilig,

  • sociaal, schoon en gezond ervaren

- fysieke leefbaarheid

- sociale leefbaarheid

- sociale (on)veiligheid

Fysieke leefbaarheid


  • Kwaliteit, inrichting openbare ruimte, aantal voorzieningen en onderhoud van de wijk

  • Woningkenmerken (bv. woningtype, ouderdom en eigendomssituatie


Sociale leefbaarheid


  • Hangt samen met sociale cohesie

- neemt toe naarmate bewonerskenmerken meer

overeenkomen (bv. inkomen, opleiding, en gezinsfase)

- hoe langer bewoners in een wijk wonen, hoe groter de

betrokkenheid


Sociale veiligheid


  • In wijken met hoge sociale cohesie vaak veel sociale veiligheid

  • Objectieve veiligheid (feitelijk onveilige situaties)

  • Subjectieve veiligheid (beleving van de veiligheid)

Paragraaf 10 Verbeteren van de leefbaarheid

Aandachtswijken


  • Wijk- en buurtprofiel: overzicht van objectieve buurtkenmerken

en subjectieve beleving ervan

  • Probleemwijken (of aandachtswijken, prachtwijken, krachtwijken)

- vooral in vooroorlogse wijken (etagebouw) en flatwijken ‘50 en ‘60

- matige fysieke leefbaarheid, sociale achterstand

  • Stadsvernieuwing

- sloop

- renovatie

- herstructurering

Stadsvernieuwing en Herstructurering


  • Stadsvernieuwing

- Sloop → nieuwbouw

- Renovatie

  • Laatste jaren meer aandacht voor herstructurering:

- Renovatie/nieuwbouw i.c.m. verbeteren sociale leefbaarheid

- Meer variatie in woningaanbod

- Transformatie: functieverandering van deel wijk

- Inrichten openbare ruimte

- Onderhoud, toegankelijkheid → overzichtelijkheid, toezicht

Gentrificatie

  • Gentrificatie heeft leefbaarheid in wijken van voor 1920

verbeterd