5.3 Liberalen en socialisten

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 2

5.3 Liberalen en socialisten

Industriële Revolutie

Geschiedenis

Klas 2HV

LES 1

Startklaar:

1. Boeken + laptop op tafel

2. Pen/etui op tafel

3. Tas van tafel

5.3 | Liberalen en socialisten

Lesplan

1. Herhalen

2. Uitleg - 5.3

3. Aan de slag!

Geschiedenis

Leerdoelen

Je kan uitleggen..

1. hoe zwaar het leven in de fabriek was en waarom de fabrikant alle macht had.

2. wat de sociale kwestie inhield en waarom arbeiders niet durfden te protesteren.

3. waarom liberalen vonden dat de overheid zo min mogelijk regels moest maken.

Wat veranderde in de negentiende eeuw?

A

Van ambacht naar huisindustrie

B

Van landbouw naar dienstenindustrie

C

Handelskapitalisme naar industrieel kapitalisme

D

Industrieel naar technologisch kapitalisme

Wat was een gevolg van slechte arbeidsomstandigheden?

A

Hogere lonen voor arbeiders

B

Veel ongelukken met machines

C

Verbeterde luchtkwaliteit

D

Minder werkuren

Wat was een gevolg van de snelle groei van de stad?

A

Er was veel groenvoorziening

B

Stad was rommelig en ongezond

C

Huizen waren altijd schoon

D

Er waren geen fabrieken

Waar werd afval vaak gedumpt?

A

In de riviertjes

B

In fabrieken

C

Op de daken

D

In parken

Opdracht

Waarom past de beslissing van fabrikant Derksen precies bij het industrieel kapitalisme?

De kapotte machine

Fabrikant Derksen heeft een probleem: een van zijn belangrijkste weefmachines is kapot gegaan door een loszittend onderdeel. Een reparateur kan het maken voor 50 gulden, maar dan ligt de fabriek een hele dag stil.

De fabrikant dwingt daarom een 10-jarige fabrieksarbeider om met zijn kleine handen tussen de draaiende onderdelen van een andere machine te kruipen om een reserveonderdeel te pakken. Dit is gevaarlijk, maar de fabriek kan wel doordraaien.

5.3 | Liberalen en socialisten

De fabrikant ziet de loonkosten/mens als vervangbaar en de winst/machine als de hoogste prioriteit, omdat hij zijn dure investering zo snel mogelijk wil terugverdienen.

1

minute

00

second

add30s

Verdeling van de maatschappij

Sinds 1800 werd de maatschappij verdeeld op basis van opleiding, beroep en inkomen.

• De onderklasse (armen)
  De middenklasse (fabrikant, dokter, advocaat)
  De hogere klasse (bankier)

5.3 Liberalen en socialisten

De sociale kwestie

• De onderklasse groeide het snelst.

• Er waren veel werklozen, hierdoor kreeg de fabrikant veel macht

  • lange werkdagen

  • lage lonen

  • gevaarlijke arbeidsomstandigheden

• Was je het er niet mee eens? Dan kon je ontslagen worden.
  

De woon- en werkomstandigheden van de arbeiders noemen we de sociale kwestie.

Het oplossen van de sociale kwestie werd een van de belangrijkste onderwerpen in de politiek.

5.3 Liberalen en socialisten

• Een kwestie is een probleem

• De slechte woon- en werkomstandigheden van de arbeiders zijn duidelijk zichtbaar.

• Eind 19e eeuw.

• Vooral in de steden.

• ‘De rijken worden rijker, de armen worden armer’

• Alleen ‘de rijken’ mogen stemmen

• Hierdoor blijven ‘de rijken’ aan de macht

De sociale kwestie

5.3 Liberalen en socialisten

Let op: De weekinkomsten van een mannelijke arbeider was ongeveer 900 cent (9 gulden)

5.3 Liberalen en socialisten

Bekijk het weekoverzicht.

1. Wat valt je op aan de inkomsten en uitgaven van dit arbeidersgezin?

2. Wie vind jij verantwoordelijk voor deze situatie: de arbeider zelf, de fabriekseigenaar of de overheid?

?

Het liberalisme

• Nachtwakersstaat: overheid zorgt alleen voor orde en veiligheid

• Economie helemaal vrij laten

• Sociale wetten kosten teveel geld

• Rechts in de politiek

5.3 Liberalen en socialisten

Filosoof Adam Smith (1723 - 1790)

Aan de slag!

Wat: 5.3 - opdracht 2, 3, 4 en 5 op blz.136 van je werkboek

Hoe: alleen of in tweetallen

Tijd: tot 5 minuten voor de bel

Afsluiting

Belangrijke begrippen

Liberalen
Mensen die zoveel mogelijk individuele vrijheid voor burgers willen, en zo weinig mogelijk bemoeienis door de overheid.

Geschiedenis

Klas 2HV

Samenvatting

Kinderarbeid was zwaar en gevaarlijk. Kinderen werkten lange dagen onder slechte omstandigheden. Fabrikanten hadden veel macht maar werd uiteindelijk beperkt.

Tijdens de industriële revolutie groeide de onderklasse door werkloosheid. Slechte arbeidsomstandigheden leidden tot zorgen en politieke aandacht.

Liberalisme streeft naar vrijheid en zelfbelang. Adam Smith benadrukte dat minder regels vooruitgang bevorderen. In de 19e eeuw leidde dit tot meer economische vrijheid, maar ook tot misstanden.

5.3 Liberalen en socialisten

Industriële Revolutie

Geschiedenis

Klas 2HV

LES 2

Startklaar:

1. Boeken + laptop op tafel

2. Pen/etui op tafel

3. Tas van tafel

5.3 | Liberalen en socialisten

Lesplan

1. Herhalen

2. Uitleg - 5.3

3. Aan de slag!

Geschiedenis

Leerdoelen

Je kan uitleggen..

1. hoe zwaar het leven in de fabriek was en waarom de fabrikant alle macht had.

2. wat de sociale kwestie inhield en waarom arbeiders niet durfden te protesteren.

3. waarom liberalen vonden dat de overheid zo min mogelijk regels moest maken.

1. Wat zegt dit beeld over de verschillen tussen sociale klassen in de 19e eeuw?
2. Waarom was het in de 19e eeuw vaak moeilijk voor arme mensen om op te klimmen naar een hogere sociale klasse?

Bourgeoisie tegenover proletariaat

Karl Marx zag het allemaal anders:

• Niet drie klassen, maar twee:

  • grote klasse van arme mensen (proletariaat)

  • kleine klasse van rijke mensen (bourgeoisie)

Marx zei:

• Steeds meer machines nemen het werk van de armen over

  • Hierdoor krijgt het proletariaat het steeds lastiger

  • En wordt de bourgeoisie steeds rijker

5.3 Liberalen en socialisten

Wie helpt de arbeiders?

Uiteindelijk:

• armen móeten wel in opstand komen

• hierdoor macht, geld, grondstoffen en fabrieken in handen van de armen

• samenleving moet een communistische heilstaat worden

  • alles zou gemeenschappelijk bezit moeten zijn

  • macht eerlijk verdeeld, geen onderdrukking en uitbuiting

5.3 Liberalen en socialisten

Socialisme

Mensen die een samenleving zoals Marx wilden hebben noemen zich socialisten.

Twee groepen:

• communisten: willen een gewelddadige revolutie

• sociaaldemocraten: door wetgeving steeds kleiner verschil tussen arm en rijk

Probleem:

• In de regering zaten rijke liberalen, immers alleen de rijken hadden kiesrecht

• sociaaldemocraten waren veelal niet rijk

• om betere wetten in te kunnen voeren moeten sociaaldemocraten dus stemrecht krijgen.

5.3 Liberalen en socialisten

Sociale wetten

Het idee van wetten invoeren om arbeiders te beschermen vonden de liberalen wel een goed idee.

1901 Leerplichtwet

• onder de 12 jaar moest je naar school

1901 Woningwet

• in krotten wonen was verboden

• gemeente moest zorgen voor nieuwe huizen

5.3 Liberalen en socialisten

Aan de slag!

Wat: 5.3 Opdr 7, 8, 9, 10, 11 WB blz 138

Hoe: alleen

Tijd: tot 5 minuten voor de bel