§8.1 Land van sneeuw en ijs

H O O F D S T U K 8 · D E P O O L G E B I E D E N

8.1

Land van sneeuw en ijs

Waar liggen de poolgebieden en waarom is het daar zo koud?

Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie

1 / 19
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavo

In deze les zitten 19 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Een instructie van ongeveer 20 minuten over de poolgebieden. Leerlingen vergelijken het noordpoolgebied (een ijsbedekte oceaan) met het zuidpoolgebied (het continent Antarctica), leren waar de poolgebieden beginnen en leggen uit waarom het er zo koud is.

Onderdelen in deze les

H O O F D S T U K 8 · D E P O O L G E B I E D E N

8.1

Land van sneeuw en ijs

Waar liggen de poolgebieden en waarom is het daar zo koud?

Gemaakt bij De Geo 2 havo, 10e editie

Welkom bij het nieuwe hoofdstuk over de poolgebieden. Vraag: wat roept dit woord bij jullie op? ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Annie Spratt / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Dit leer je

Je kunt het noordpoolgebied en het zuidpoolgebied vergelijken en hun grenzen beschrijven.

Je kunt uitleggen waarom het in de poolgebieden zo koud is.

Lees de twee doelen voor. In het eerste deel gaat het over wáár en wát de poolgebieden zijn, in het tweede deel over de kou. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

A C T I V E R E N

Wat weet je al over de poolgebieden?

Laat de klas woorden intikken (ijs, ijsbeer, pinguïn, kou, Inuit, donker …). Haal de woorden uit klas 1 naar boven: noordpoolcirkel, middernachtzon, poolnacht, landijs, zee-ijs. Bewaar het web: aan het eind van de les kijk je wat erbij is gekomen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Twee poolgebieden

Noordpoolgebied · een oceaan met ijs, omringd door land

Zuidpoolgebied · het continent Antarctica rond de Zuidpool

Beide kaarten zijn gezien vanaf boven de pool. Laat de klas zeggen wat opvalt: bij de Noordpool ligt water in het midden en land eromheen (Canada, Groenland, Rusland, Alaska en Scandinavië), bij de Zuidpool ligt een groot continent in het midden. Dit is het belangrijkste verschil. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Uwe Dedering, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons Image credit: Alexrk2, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

8.1

Land van sneeuw en ijs

Het noordpoolgebied: een oceaan vol ijs

De gebieden rond de Noordpool en de Zuidpool heten polaire zones.

Het noordpoolgebied is vooral oceaan, bedekt met zee-ijs. Pakijs zijn grote stukken zee-ijs die op elkaar geschoven zijn. Rond de poolcirkel wonen mensen, zoals de Inuit.

Noord-Alaska, VS · een jonge ijsbeer in het noordpoolgebied

Nieuwe begrippen: polaire zone (het gebied rond een pool; er zijn er dus twee) en pakijs. Zee-ijs is bevroren zeewater, dat kennen ze uit klas 1. Wijs aan dat het hier om drijvend ijs op een oceaan gaat, dus geen land. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Hans-Jurgen Mager / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Het zuidpoolgebied: een continent van ijs

Het zuidpoolgebied is het continent Antarctica, bedekt met een dikke laag landijs.

Er wonen geen mensen blijvend, alleen onderzoekers in onderzoeksstations. Landzoogdieren ontbreken. Wel leven er vogels, zoals pinguïns.

Antarctisch Schiereiland · ringpinguïns op een eiland voor de kust

Correctie op wat vaak wordt gezegd: er wonen geen mensen blijvend, maar er verblijven wel onderzoekers (ongeveer duizend in de winter, enkele duizenden in de zomer). Het kleine verschil in woorden doet ertoe. Vergelijk met het noorden: daar leven wel mensen en landzoogdieren. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Derek Oyen / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Waar beginnen de poolgebieden?

De poolgebieden beginnen bij 66,5° noorderbreedte en 66,5° zuiderbreedte. De polen zelf liggen op 90°.

Soms is de grens de 10 °C-juli-isotherm: een lijn door plaatsen met dezelfde gemiddelde temperatuur. Het noordpoolgebied is dan het gebied waar het in juli gemiddeld niet warmer wordt dan 10 °C.

Een andere grens is de noordelijke boomgrens.

Drie manieren om de grens te trekken: een vaste breedte (66,5°, de poolcirkels), een temperatuurlijn (isotherm) en de boomgrens. Een isotherm verbindt plaatsen met dezelfde temperatuur, net als een hoogtelijn plaatsen met dezelfde hoogte verbindt. De boomgrens heeft de klas in klas 1 gehad. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 1

Wat is het grootste verschil tussen het noordpool- en het zuidpoolgebied?

A

Het noordpoolgebied is vooral zee-ijs, het zuidpoolgebied is land

B

Het noordpoolgebied is vooral land, het zuidpoolgebied is zee-ijs

C

Het zuidpoolgebied ligt op een lagere breedte dan het noordpoolgebied

D

Alleen het noordpoolgebied ligt op een hoge breedte

Goed is A. B draait het om. C en D kloppen niet: beide gebieden liggen op een hoge breedte, ver van de evenaar. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Bij welk poolgebied hoort het?

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 2

Noordpoolgebied

Zuidpoolgebied

Pinguïns

Pakijs

Landijs

Oceaan met ijs

Antarctica

Inuit

Noordpoolgebied: pakijs, oceaan met ijs, Inuit. Zuidpoolgebied: pinguïns, landijs (een ijskap op land), Antarctica. Laat leerlingen hun keuze uitleggen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 3

Volgens de 10 °C-juli-isotherm: A heeft in juli gemiddeld 8 °C, B 13 °C. Welke plek hoort bij het noordpoolgebied?

A

Plek A

B

Plek B

C

Allebei

D

Geen van beide

Goed is A: de gemiddelde temperatuur in juli blijft onder de 10 °C. B is warmer dan 10 °C en valt er dus buiten. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Waarom is het bij de pool koud?

Aarde

Noordpool

Pool: stralen vallen schuin. Dezelfde zonne-energie verspreidt zich over een groot oppervlak.

Evenaar: stralen vallen recht. De energie komt terecht op een klein oppervlak: het is er warm.

Het ronde aardoppervlak zorgt voor die schuine hoek. De poolgebieden liggen op een hoge breedte, dus de zon staat er laag.

Teken het mee op het bord: twee even brede bundels zonlicht. Bij de evenaar valt de bundel recht op de bol, bij de pool schuin en daardoor over een groter oppervlak. Daardoor wordt het minder warm. Let op: dit komt door de ronde vorm van de aarde, niet door de schuine aardas. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

De aardas: lange dagen, lange nachten

De aardas is de denkbeeldige lijn waar de aarde omheen draait. Die staat schuin.

Daardoor schijnt de zon in de poolzomer soms 24 uur per dag: de middernachtzon. In de winter is het maandenlang donker: de poolnacht.

Lofoten, Noorwegen · de middernachtzon boven zee

Nieuw begrip: aardas. De schuine aardas verklaart de extreem lange dagen en nachten, niet de kou zelf; de kou komt van de hoge breedte. Middernachtzon en poolnacht kennen ze uit klas 1. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Andrew H / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Ijs kaatst zonlicht terug

Het albedo-effect is de mate waarin een oppervlak zonlicht terugkaatst.

Ijs en sneeuw hebben een hoge albedo: ze kaatsen veel zonlicht terug de ruimte in. Daardoor warmt het er nauwelijks op. Hogedrukgebieden brengen vaak helder, koud weer.

Ilulissat, Groenland · ijsbergen in een fjord

Een donker oppervlak (bos, asfalt) neemt veel zonlicht op en warmt op; wit ijs kaatst het terug. Het albedo-effect is dus niet de hoofdoorzaak van de kou, maar maakt het kouder. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Alexander Hafemann / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

O N T H O U D

Het is koud door de hoge breedte: de zon staat laag en de stralen vallen schuin. Het albedo-effect van ijs maakt het nog kouder.

Laat de klas de zin in eigen woorden herhalen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

1

De zonne-energie verspreidt zich over een groot gebied

2

De zonnestralen vallen schuin op het oppervlak

3

Ijs kaatst zonlicht terug en het wordt nog kouder

4

De aarde is rond, dus de zon staat bij de pool laag

5

Er is weinig warmte en het is koud

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 4

Zet in de goede volgorde: zo wordt het koud bij de pool.

De goede volgorde staat in de opdracht. Vraag een leerling de keten te vertellen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 5

Welk oppervlak kaatst het meeste zonlicht terug?

A

Donker bos

B

Open zeewater

C

Vers gevallen sneeuw

D

Zwart asfalt

Goed is C: sneeuw is wit en heeft een hoge albedo. Bos, zeewater en asfalt zijn donker en nemen zonlicht vooral op. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

Vul de juiste woorden in.

De aardas staat schuin. Daardoor is een dag in de poolzomer langer en in de poolwinter korter.

aardas
langer
korter
evenaar
hoger

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 6

Aardas, langer, korter. De schuine aardas zorgt voor de seizoenen en de extreme dagen en nachten. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

V R A A G 7

Leg uit waarom het op de Noordpool kouder is dan op de evenaar.

Een goed antwoord noemt: de Noordpool ligt op een hoge breedte; de zon staat er laag en de stralen vallen schuin; de energie wordt verspreid over een groot oppervlak, dus het wordt minder warm dan bij de evenaar. Een extra punt voor het albedo-effect: ijs en sneeuw kaatsen zonlicht terug. Niet goed: "door de schuine aardas" als hoofdoorzaak. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

8.1

Land van sneeuw en ijs

Begrippen

polaire zone

Het gebied rond de Noordpool of de Zuidpool.

pakijs

Grote stukken zee-ijs die op elkaar geschoven zijn.

isotherm

Een lijn door plaatsen met dezelfde temperatuur; de 10 °C-juli-isotherm is een poolgrens.

aardas

De denkbeeldige, schuine lijn waar de aarde omheen draait.

albedo-effect

Hoeveel zonlicht een oppervlak terugkaatst; ijs doet dat veel.

Loop de begrippen langs en laat leerlingen elk begrip met een eigen voorbeeld uitleggen. Kijk ook nog even naar het woordweb van het begin. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash