Les 5/6 - grammatica (aanwijzend, vragend en onbepaald vnw)

Goedemorgen 2A2

  • Doe je jas uit, tas op de grond

  • Ga rustig zitten, volgens de plattegrond

  • Pak je boek Nederlands + schrift + leesboek + agenda


Startopdracht:
Lezen in je nieuwe leesboek


15

minute

00

second

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 2

In deze les zitten 25 slides, met interactieve quiz en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Goedemorgen 2A2

  • Doe je jas uit, tas op de grond

  • Ga rustig zitten, volgens de plattegrond

  • Pak je boek Nederlands + schrift + leesboek + agenda


Startopdracht:
Lezen in je nieuwe leesboek


15

minute

00

second

Terugblik

  • Opfrissen 'Woordsoorten' leerjaar 1

Woordsoorten

  • Werkwoorden (ww)

  • Zelfstandig naamwoord (zn)

  • Bijvoeglijk naamwoord (bn)

  • Lidwoord (lw)

  • Persoonlijk voornaamwoord (pers.vnw)

  • Bezittelijk voornaamwoord (bez. vnw)

  • Voorzetsel (vz)

  • Bijwoord (bwb)









Wat kun je na deze les?

Je kunt een aanwijzend, vragend en onbepaald voornaamwoord herkennen in een zin









Aanwijzend voornaamwoord

(aanw.vnw)

-> Een aanwijzend voornaamwoord wijst iets of iemand aan (maar kan ook naar de hele zin verwijzen)

-> De aanwijzende voornaamwoorden zijn: deze, dit, die en dat


Maar ook: zulk(e), dergelijk(e), zelf, hetzelfde, dezelfde









Vragend voornaamwoord (vr.vnw)

-> Het vragend voornaamwoord verwijst naar iets of iemand

-> De vragende voornaamwoorden zijn: 

wie, wat, welke, wat voor (een)


-> Staat altijd aan het begin van een zin/vraag









Onbepaald voornaamwoord

(onbepw.vnw)

-> Duidt een persoon of zaak aan, maar zegt niet precies wie of wat wordt bedoeld

Er was gisteren iemand op tv die alles wist over duurzame energie


  • Je -> als het men betekent

  • Het -> als het niet naar een of meerdere woorden verwijst, maar tijd, sfeer of weersomstandigheden aangeeft

  • Wat -> als het iets betekent









Aan de slag!

  • Blz. 216/217 in je boek

  • Maken in je schrift: opdracht 1 t/m 5


Kom je er niet uit? Lees de theorie nog even goed door (groene blok)


Klaar? Ga verder lezen in je leesboek!





15

minute

00

second

Eerste 10 minuten in stilte, daarna mag je zachtjes fluisteren (maar ben je wel aan het werk)

Volgende les

wo. 2 sep, 4e uur

Huiswerk: (af)maken opdracht 1 t/m 5 (behalve 4) op blz. 216/217

Materiaal: zorg dat je alles bij je hebt: boek Nederlands + schrift + Plenda + leesboek



  • Blijf zitten tot

    de bel gaat

  • Schuif je stoel
    netjes aan

Zelfstandig naamwoord (zn)

Een zelfstandig naamwoord is een woord voor een: mens, dier, plant, ding en gevoel


Een eigennaam (zn-e) is ook een zelfstandig naamwoord: Nederland, Haarlem, Waal, Sarah, Hema 


  • Het heeft meestal een enkelvoud en een meervoud: huis / huizen

  • Je kunt er een verkleinwoord van maken

  • Je kunt er vaak de, het of een voorzetten 


Zelfstandig naamwoord

Concreet zelfstandig naamwoord (czn)

-> geeft iets tastbaars aan, iets wat je kunt aanraken: fiets, ring, berg, brug


Abstract zelfstandig naamwoord (azn)

-> kun je iet aanraken, zoals ruzie, maand, onrust tijd



Lidwoord (lw)

  • Er zijn 3 lidwoorden: de, het, een

  • Een lidwoord hoort altijd bij een zelfstandig naamwoord


Voorbeeld: de klas, een voetbal, het schip 


de / het = bepaalde lidwoorden (blw)

een = onbepaalde lidwoorden (olw)


Bijvoeglijk naamwoord (bn)

  • Het bijvoeglijk naamwoord geeft extra informatie over het zelfstandige naamwoord.

  • Het bijvoeglijk naamwoord kan voor of achter het zelfstandig naamwoord staan: de enge film - de film is eng 

  • Het bijvoeglijk naamwoord heeft vaak een lange en korte vorm: spannend - spannende 

  • Je kunt vaak de trap van vergelijking toepassen: leuk - leuker - leukst


Stoffelijk bijvoeglijk naamwoord (st.bn)

Stoffelijk bijvoeglijk naamwoord: zegt van welk materiaal iets gemaakt is -> koperen, zilveren, nylon, plastic, denim, nylon, suède 

Persoonlijk voornaamwoord (pers.vnw)

  • Verwijst naar een persoon, dier of ding: ze, ik, hij, u, etc.


Het woord 'het' is een persoonlijk voornaamwoord als het niet bij een zelfstandig naamwoord hoort en wel een duidelijke betekenis heeft. 


Dit boek is heel spannend, dus ik heb het (= dit boek) in een keer uitgelezen. 


Bezittelijk voornaamwoord (bez.vnw)

Een bezittelijk voornaamwoord geeft aan dat iets een bezit is van iemand of iets.

-> Mijn, jouw, zijn, haar, uw, ons, jullie, hun


Zij gaan in februari trouwen. Het is hun bruiloft. 

Mijn tas

Onze buren 


Voorzetsel (vz)

Voorzetsels geven vaak een plaats, tijd of reden/oorzaak aan:

  • Plaats (waar?): achter je, bij ons thuis, op de tafel, te Haarlem

  • Tijd (wanneer?): na de lunch, tijdens de film, onder de les Nederlands

  • Reden (waarom?): vanwege, door


Voorzetsels staan vaak voor een zelfstandig nw of een groepje woorden met een znw

Voorzetseluitdrukkingen (vaste combi met zn): bij wijze van, door middel van, in overleg met



Bijwoord (bw)

Een bijwoord kan van alles aangeven:


  • Tijd: eergisteren, overmorgen, laatst, vroeger, tegenwoordig

  • Plaats/richting: daar, ginds, hier, nergens, overal, daarheen, erlangs, opzij, vooruit

  • Een reden/oorzaak: daarom, vandaar, hierdoor, daardoor

  • Een vraag: hoe, waar, waardoor, waarheen, waarom, wanneer

  • (On)zekerheid: ongetwijfeld, vast, wel, misschien, vermoedelijk, zeker

  • Ontkenning: niet, nooit, nimmer, geenzins


Een bijwoord kan iets zeggen over een hele zin, werkwoord, bijvoeglijk naamwoord, ander bijwoord



Zelfstandig- of koppelwerkwoord?

  • Zelfstandige werkwoorden -> zegt wat iets of iemand overkomt of doet -> hoort bij het werkwoordelijk gezegde

  • Koppelwerkwoorden -> zegt wat iets of iemand is -> hoort bij het naamwoordelijk gezegde 

Zelfstandig werkwoord  of koppelwerkwoord?

Als er maar een werkwoord in de zin staat, is het de persoonsvorm. Maar hoe stel je vast of dat ene werkwoord een zelfstandig werkwoord of koppelwerkwoord is?

Koppelwerkwoord (kww)

Is het een vorm van zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen (zwabbels), heten, dunken, voorkomen zegt het wat iets of iemand is? -> koppelwerkwoord!


Henk is een aardige man

Die beroemde zangeres was vroeger heel verlegen

De film bleek erg saai
De leerlingen bleven geduldig

Maar let op! 

Als zijn of blijven in een zin betekent waar iets of iemand is, dan zijn het zelfstandig naamwoorden:

-> De kinderen zijn in het zwembad

-> Kees blijft op zijn kamer


Betekent schijnen in de zin 'licht geven', dan is het een zelfstandig werkwoord:

-> De zon schijnt op mijn balkon / De lampen schijnen fel


Zelfstandig werkwoord (zww)

Ander werkwoord dan zijn, worden, blijven, blijven, blijken, schijnen of lijken? -> zelfstandig werkwoord!


Ella bakt een heerlijke taart

De leerlingen wachten op de docent

Benjamin sport elke dag

Veel mensen genieten van hun weekend

Ik ben per ongeluk mijn portemonnee vergeten 


Hulpwerkwoord (hww)

Hulpwerkwoorden komen voor in een zin met meerdere werkwoorden. Ze helpen het gezegde te maken. Ook zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen kunnen hulpwerkwoorden zijn. 

In zinnen met meerdere werkwoorden staat het koppelwerkwoord of zelfstandig werkwoord meestal helemaal achter. De persoonsvorm is altijd een hulpwerkwoord.


Je zou (hww) me best even kunnen (hww) helpen (zww)
Die voetbalclub lijkt (hww) de wedstrijd te verliezen (zww)

Richard is (hww) vroeger docent Duits geweest (kww)

'Taal is het voertuig van de geest'

Driek van Wissen, bekende Nederlandse dichter