Staatsvorming van Nederland+Historisch Overzicht vanaf 1900.pptx

Van Republiek tot Koninkrijk

Staatsvorming van Nederland

1 / 111
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 111 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Van Republiek tot Koninkrijk

Staatsvorming van Nederland

  • Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de manier van besturen van Willem 1 en kunnen jullie uitleggen waarom dit niet democratisch genoeg was en er een nieuwe grondwet moest komen


  • Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige les

  • Moderne bestuursvormen+Bestuur onder Willem I

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag

  • Monarchie: Bestuursvorm met aan het hoofd een vorst(koning)


  • Republiek: Staat zonder vorst


  • Democratie: Bestuursvorm waarbij het volk inspraak heeft


  • Dictatuur: Bestuursvorm waarbij 1 persoon de macht alleen in handen heeft


  • Constitutionele monarchie met een parlementair stelsel


  • Grondwet/constitutie: Hierin staan de belangrijkste wetten, rechten en regels voor het volk. Iedereen (ook de vorst) moet zich hieraan houden




Moderne staatsinrichting


  • Koning Willem I eerste koning van het koninkrijk der Nederlanden


  • Kreeg geen onbeperkte macht


  • Bevoegdheden vastgelegd in de grondwet(constitutie)


  • Constitutie Belangrijkste regels, wetten en rechten voor het volk


  • Constitutionele monarchie

Bestuur onder koning Willem I

  • Willem I deelt de macht met het parlementStaten- Generaal


  • Staten-GeneraalEerste en Tweede kamer


  • Eerst kamer Aangewezen door de koning zelf


  • Tweede kamerAangewezen door het bestuur van de steden en dorpenBelangrijke families


  • Koning

  • Leider van de regering

  • Kon ministers ontslaan en benoemen

  • Kon uitgeven wat hij wilde want hij werd gecontroleerd door mensen die hij zelf had aangewezen

  • Regeerde bij koninklijk besluit


  • Mensen waren het hier niet mee eensOntstaan van politieke stromingen zoals het Liberalisme


  • 1840Willem I treedt af en Willem II wordt de nieuwe koning van Nederland



Constitutionele monarchie

  • Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de veranderingen in de grondwet van 1848 en kunnen jullie uitleggen waarom de koning nu geen macht meer had


  • Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting


  • Programma:

  • Terugkoppeling

  • Uitleg

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag

Grondwet van 1848

  • 1848Revolutiejaar


  • Europa kent bittere armoede en hongersnood


  • Onrust in Europa In Frankrijk koning afgezet


  • Willem II wordt hierdoor angstig en laat de liberalen een nieuwe grondwet schrijven zoals zij altijd al wildenThorbecke






  • Koning wordt onschendbaar


  • Ministers zijn verantwoordelijk(ministeriële verantwoordelijkheid) voor wat de koning doet


  • Dit noemen we vanaf 1848 een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel of een parlementaire democratie


  • Tweede kamer krijgt meer rechten: bijvoorbeeld recht van amendement en recht van enquête


  • Er komen rechtstreekse verkiezingen op lokaal niveau(gemeente), provinciaal niveau(provincie) en landelijk niveau


  • Er komen indirecte verkiezingen voor de Eerste kamer(via de Provinciale Staten)


  • Er wordt gekozen volgens censuskiesrecht ( Je krijgt kiesrecht op basis van het bedrag wat je betaald aan belasting, in de praktijk komt het erop neer dat alleen de rijke burgers mogen stemmen de rest van de bevolking was toch maar dom)


  • Er worden voor het eerst klassieke grondrechten opgenomen in de grondwet


De nieuwe grondwet

Klassieke grondrechten(beschermen de burger tegen de overheid ingevoerd in de grondwet van 1848):


  • Vrijheid van godsdienst

  • Vrijheid van meningsuiting

  • Vrijheid van drukpers

  • Vrijheid van vereniging en vergadering

  • Vrijheid van onderwijs(naast openbare scholen mogen er nu ook bijzondere scholen zijn



  • Luxemburg is onderdeel van Nederland


  • Frankrijk en Duitsland willen allebei Luxemburg toevoegen aan hun land


  • Frankrijk en Duitsland hebben ruzie samen


  • Koning Willem III belooft in overleg met zijn minister van buitenlandse zaken Luxemburg aan Frankrijk in ruil voor geld waardoor Duitsland woest is en met oorlog dreigt. Willem III trekt het weer in en riskeert daardoor weer oorlog met Frankrijk.


  • Ministeriële verantwoordelijkheid zorgt ervoor dat de minister de schuld krijgt voor deze daad van de koning en moet aftreden van de 2e kamer.


  • Willem III accepteert het ontslag van de minister niet. 2e kamer keurt alle nieuwe begrotingen(recht van budget) af


  • Minsters treden alsnog af en Willem III stuurt de 2e kamer weg houdt nieuwe verkiezingen.


  • Gevolgen: Vanaf dit moment blijft er nooit meer een regering zitten zonder de steun van de 2e kamer








Luxemburgse kwestie 1866-1867

  • De macht is verdeeld in 3en om te voorkomen dat 1 iemand of partij teveel macht krijgt:


  • Uitvoerende macht: Koning en de regering(ministers). De ministerraad onder leiding van de minister-president besturen het land en voeren het beleid wat ze hebben afgesproken uit


  • Wetgevende macht: De regering(overheid) samen met het parlement, maakt wetten en bestuurd het land waarbij het parlement ook een controlerende rol heeft


  • Rechtsprekende macht: Onafhankelijke rechtbank, spreekt recht op het moment dat er wetten worden overtreden, dit kan ook de overheid zelf zijn want daarom zijn ze onafhankelijk!


Scheiding der machten

  • Lesdoel: Na vandaag kennen het liberalisme en het socialisme en kunnen jullie de verschillen tussen beiden uitleggen.


  • Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag

  • Stroming voor de rijke burgers


  • Belangrijke rol in de grondwetswijziging van 1848 onder leiding van Thorbecke


  • Vinden dat de overheid zich zo min mogelijk moet bemoeien met het land en alleen moet zorgen voor orde en rust


  • Zoveel mogelijkheid vrijheid voor de burgers


  • Economische vrijheid(zoveel mogelijk geld mogen verdienen zonder dat de overheid zich daarmee bemoeit) zorgt ervoor dat rijke burgers zich voelen aangetrokken tot het liberalisme


  • Wetenschap is erg belangrijk voor de volgelingen van deze stroming


  • Belangrijkste partij: Liberale Unie


  • Belangrijkste leider: Johan Rudolph Thorbecke




Liberalisme

  • Stroming voor de arbeiders


  • Willen de sociaal-economische positie van de arbeiders verbeteren(meer loon, betere werkomstandigheden, algemeen kiesrecht)


  • Vinden dat de overheid voor al zijn burgers moet zorgen inclusief de arbeiders


  • Vinden dat er algemeen (mannen)kiesrecht moet komen


  • Sociaal-Democraten: Via democratische weg moeten we zorgen dat het beter wordt voor de arbeiders


  • Communisten: We moeten via een revolutie(geweld) zorgen dat we de situatie voor de arbeiders verbeteren


  • Belangrijkste partij: SDAP(sociaal democratische arbeiderspartij)


  • Belangrijkste leider: Pieter Jelles Troelstra


Socialisme

  • Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de protestanten, katholieken en het feminisme en kunnen jullie de verschillen tussen beiden uitleggen. Daarnaast kunnen jullie het begrip verzuiling uitleggen


  • Onderdeel: Politiek en Staatsinrichting


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag

  • Stroming die streeft naar meer Christelijk denken in de wetgeving


  • Bijnaam is de Kleine Luyden (het lagere streng gereformeerde deel van de bevolking)


  • Werken samen met de Katholieken om een vuist te maken tegen de wetenschappelijke ideeën van de liberalen we noemen deze dan confessionelen(verbonden door het Christelijke geloof)


  • Streven naar financiële gelijkstelling tussen openbare en bijzondere scholen(schoolstrijd)


  • Belangrijkste partij: Anti-Revolutionaire parij (ARP)


  • Belangrijkste leider: Abraham Kuyper


Protestanten

  • Kwamen op voor de achterstelling van Katholieken in Nederland


  • Werken samen met de Protestanten om een vuist te maken tegen de wetenschappelijke ideeën van de liberalen we noemen deze dan de confessionelen (verbonden door het Christelijke geloof


  • Streven naar financiële gelijkstelling tussen openbare en bijzondere scholen(schoolstrijd)


  • Belangrijkste partij: Room-Katholieke Staatspartij (RKSP)


  • Belangrijkste leider: Herman Schaepman


Katholieken

  • Eerste feministische golf 1890-1919:

  • Vrouwenkiesrecht

  • Vrouwen hebben het recht om te studeren en carrière te maken

  • Belangrijkste groepen: Vrije Vrouwenvereeniging, Vereniging voor Vrouwenkiesrecht

  • Belangrijkste personen:

  • Aletta Jacobs(eerste vrouw die toegang kreeg tot de universiteit en later arts werd)

  • Wilhelmina Drucker(samen met Jacobs een van de eerste feministes)


  • Tweede feministische golf 1970:

  • Willen zelf bepalen hoe hun leven eruit ziet

  • Man moet meewerken in het huishouden

  • Carrière maken

  • Baas in eigen buik(abortus)

  • Meer vrouwen actief in de politiek

  • Belangrijkste groep: Dolle Mina’s (vernoemt naar Wilhelmina Drucker

Feministen

  • Tweede helft van de 19e eeuw : Verschillende groepen in de samenleving gaan zich bezig houden met hun eigen identiteit en wat ze willen bereiken voor hun groep


  • Samenwerkenemancipatie en participatie(meedoen in de politiek) van hun politiek/maatschappelijke groep.


  • Verzuiling!!!


Bewustwording eigen identiteit

  • Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de veranderingen die in de grondwetswijziging van 1917(pacificatie) werden opgenomen en weten jullie welke politieke stromingen hun politieke doel behaalden bij deze pacificatie.


  • Onderwerp: Pacificatie van 1917


  • Programma:

  • Uitleg

  • Aan de slag opdrachten in TvG

  • Afsluiten

Vandaag 4TL

  • Openbare scholen :


  • Worden door de (liberale) overheid gesticht en financieel gesteund.

  • Belangrijk binnen dit onderwijs is dat er vooral onderwijs wordt gegeven op basis van de wetenschap en door leraren die geen binding hebben met de kerk


  • Bijzondere scholen:

  • Zijn scholen die vanuit het geloof worden gesticht.

  • Zij krijgen geen geld van de (liberale) overheid omdat deze het geloof geen ruimte willen geven in het onderwijs.

  • Bijzondere scholen willen juist wel dat het onderwijs een Christelijke basis heeft.


  • Doordat het openbare onderwijs wel geld van de overheid krijgt zijn de schoolkosten voor mensen laag als je dit vergelijkt met bijzondere scholen en zullen dus meer leerlingen trekken.


  • De confessionelen willen dit financieel gelijk trekken zodat beiden een gelijke kans hebben op het trekken van leerlingen. Dit gebeurt dan ook in de grondwetswijziging van 1917 ook wel de Pacificatie genoemd.


Schoolstrijd

  • Liberalen:

  • Kiesrecht moet alleen gelden voor de rijke en succesvolle bovenlaag gelden


  • Socialisten:

  • Willen de omstandigheden voor de arbeiders verbeteren

  • Kan alleen als er meebeslist wordt in het bestuur

  • Kan alleen met uitbreiding van het kiesrecht


  • In de pacificatie wordt er een oplossing gevonden voor deze kwestie: Invoering van het algemeen mannen kiesrecht en passief vrouwenkiesrecht



Kiesrechtkwestie

  • Grondwetswijziging in 1917 onder leiding van Cort van der Linden


  • Er komt financiële gelijkstelling voor openbare en bijzondere scholen(einde schoolstrijd)


  • Er komt een einde aan de kiesrechtkwestie met het invoeren van algemeen mannenkiesrecht


  • Vervanging van het districtenstelsel voor het stelsel van evenredige vertegenwoordiging


Pacificatie van 1917


  • 1848Censuskiesrecht, op basis van een minimum bepaald bedrag aan belasting


  • 1887Caoutchouc artikel, uitbreiding van het kiesrecht voor mannen die ‘geschikt waren en maatschappelijke welstand hadden’. Hierdoor kon het kiesrecht steeds verder uitgebreid worden zonder dat de hele grondwet hoefde te worden veranderd met als gevolg dat de eisen steeds verder naar beneden gingen en er steeds meer mensen(mannen) mochten stemmen


  • 1917Algemeen mannenkiesrecht, alle mannen van 25 jaar of ouder mogen stemmen en er komt passief vrouwenkiesrecht(vrouwen mogen gekozen worden maar niet zelf gaan stemmen)


  • 1919Algemeen kiesrecht voor mannen en vrouwen


Stap voor stap uitbreiding van het kiesrecht

  • Land is verdeeld in districten


  • Elk district kiest 1 of meer Tweede Kamerleden


  • Er wordt gekozen in meerdere stemrondes


  • Voordelen:

  • Betere band tussen kiezers en degene die gekozen wordt

  • Lokale kandidaten hebben meer kans

  • Elke regio in het land is vertegenwoordigd in de Tweede Kamer


  • Nadelen:

- Belang van het district kan gekozen worden voor het landsbelang

  • Grote verschillen in grote tussen districten en dit wijzigt ook regelmatig

  • Kleine partijen hebben weinig tot geen kans om in de Tweede Kamer te komen omdat zij in de stemrondes vaak vroegtijdig werden ‘uitgeschakeld’

  • De uitslag geeft geen goed beeld van de manier waarop er is gestemd, het kan zijn dat bijvoorbeeld de confessionelen onder de kiezers een meerderheid hebben maar in de Tweede Kamer een minderheid. Dat was deels een gevolg van het systeem met twee verkiezingsrondes. Een kandidaat die bij de eerste stemming 40 procent van de kiezers achter zich had gekregen, kon desondanks toch niet gekozen worden, als zijn tegenstander in de tweede ronde steun wist te krijgen van de aanhang van een (afgevallen) derde kandidaat.


Districtenstelsel

  • Er wordt landelijk gestemd op verschillende politieke partijen


  • Mensen stemmen vaak op de lijsttrekker (nummer 1 op de kieslijst)


  • Aantal zetels van een partij is afhankelijk van het aantal stemmen


  • Voor een zetel moet de kiesdeler worden behaald


  • Kiesdeler is het totaal aantal uitgebrachte stemmen/ het aantal Kamerzetels(150)


Voordelen:

-Kleine politieke partijen hebben ook een kans in de Tweede Kamer te komen

-Partijen kunnen makkelijker samenwerken om een meerderheid te krijgen

-Uitslag geeft een goed beeld van hoe er in het land is gestemd door de inwoners


Nadelen:

  • Weinig binding met de mensen die hebben gestemd op de partijen

  • De mensen in de Tweede Kamer komen daar te zitten omdat ze op een bepaalde plaats op de kieslijst staan van de partij en niet omdat er zoveel op ze gestemd is

  • Geen enkele partij krijgt de absolute meerderheid in de Kamer. De stemmers hebben dan ook weinig invloed op wie er uiteindelijk in de regering komen. De partijen kunnen namelijk zelf kiezen met wie ze gaan samenwerken. Op deze manier kan een partij die maar 1 zetel heeft gekregen in de regering komen en het land meebesturen


Stelsel van evenredige vertegenwoordiging

  • Worden gehouden volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging


  • Berekenen kiesdeler: totaal aantal uitgebrachte stemmen/aantal zetels(150 in de Tweede kamer)


  • Berekenen aantal zetels per partij: Totaal aantal gekregen stemmen/kiesdeler


  • De partij met de grootste aantal zetels mag een regering gaan vormen met andere partijen


  • De samenwerkende partijen(1 partij haalt bijna nooit meer dan de helft van het aantal zetels dus moet gaan samenwerken om een meerderheid te krijgen gaan een regering vormen en worden coalitiepartijen. Deze partijen leggen hun afspraken vast in een regeerakkoord. Elke partij binnen de coalitie levert ministers en staatssecretarissen voor het kabinet.


  • Een meerderheid is nodig omdat je anders je plannen niet of nauwelijks kunt uitvoeren zie van wetsvoorstel naar wet hieronder


  • De verliezende partijen worden oppositiepartijen en gaan vanuit de Tweede kamer oppositie voeren

  • Tijdens verkiezingen proberen partijen zoveel mogelijk kiezers aan zicht te binden. Dit doen ze door partijprogramma's op te stellen. Op deze manier proberen ze zwevende kiezers aan zich te binden. Zwevende kiezers zijn kiezers die niet standaard op een vaste partij stemmen maar dit af laten hangen van de partijprogramma's van de diverse partijen.


Verkiezingen


Welke uitslag hoort bij welk kiesstelsel?

  • Lesdoel: Na vandaag kennen jullie de verschillen tussen de eerste en tweede kamer en kunnen jullie de scheiding der machten en waarom dit is ingesteld


  • Onderdeel: Politiek en staatsinrichting


  • Programma:

  • Welkom

  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg Eerste en Tweede kamer en scheiding der machten

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag

  • Klassieke grondrechten(beschermen de burger tegen de overheid ingevoerd in de grondwet van 1848):


  • Vrijheid van godsdienst

  • Vrijheid van meningsuiting

  • Vrijheid van drukpers

  • Vrijheid van vereniging en vergadering

  • Vrijheid van onderwijs(naast openbare scholen mogen er nu ook bijzondere scholen zijn


  • Sociale grondrechten(bescherming van de burger door de overheid ingevoerd in de grondwet van 1983):


  • Recht op bestaanszekerheid

  • Recht op onderwijs

  • Recht op gezondheidszorg

  • Recht op woongelegenheid

  • Recht op bewoonbaarheid van het land

  • Recht op werk

  • Recht op rechtsbijstand


TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG WERD DE GRONDWET AFGESCHAFT EN WAS ER GEEN SPRAKE MEER VAN EEN RECHTSSTAAT IN NEDERLAND





Grondrechten

  • Eerste kamer, gekozen door de provinciale staten(indirecte verkiezingen):


  • Recht op interpellatie, recht om een minister vragen te stellen

  • Recht van budget, recht op controle van het budget van de regering

  • Recht van enquête, recht om een onderzoek in te stellen


  • Tweede kamer, rechtstreeks gekozen door de burgers van Nederland(directe verkiezingen:


  • Recht op interpellatie, recht om een minister vragen te stellen

  • Recht van budget, recht op controle van het budget van de regering

  • Recht van enquête, recht om een onderzoek in te stellen

  • Recht van amendement, recht om een wet aan te passen

  • Recht van initiatief, recht om zelf een wet voor te stellen


  • Omdat de Tweede kamer meer rechten heeft dan de Eerste kamer en deze gekozen is volgens rechtstreekse verkiezingen is deze kamer het meest belangrijk.


Verschillen Eerste en Tweede kamer

  • Ministers of Tweede Kamer maken wetten(wetgevende macht)


  • Eerst goedgekeurd door de ministerraad


  • Wet gaat naar de Tweede KamerDie kan de wet nog veranderen(recht van amendement)


  • Meerderheid van de Tweede Kamer akkoord Naar de Eerste Kamer


  • Eerste Kamer kan de wet goed of afkeuren


  • Goedgekeurd Staatshoofd(koning) zet zijn handtekening en het wetsvoorstel is een wet geworden


  • Referendum: De regering en de Tweede kamer mogen altijd een referendum houden onder het volk over een wet die er doorgevoerd moet worden. De bevolking mag dan stemmen of zij vinden dat de wet doorgevoerd moet worden of niet. Let op! Dit is een raadgevend referendum en de regering hoeft hier niet naar te luisteren.


Van wetsvoorstel naar wet

  • Opkomst van populistische partijen zoals bijvoorbeeld de LPF en later de PVV:

  • Felle tegenstanders van de politieke elite

  • Gedragen zich ‘populair’ tov het volk

  • Vertolken de gevoelens die onder de bevolking heersen(zeggen ze)


  • Meer democratie door invoering van het referendum:

  • Raadgevend(regering hoeft de uitslag niet op te volgen

  • In België bindend referendum

  • In Nederland afgeschaft in 2018


Moderne politiek

  • Hebben geen macht

  • Wel een rol in de kabinetsformatie


  • Familie van Oranje


  • In volgorde:


  • Willem I (1813-1840)

  • Willem II(1840-1849)

  • Willem III(1849-1890)

  • Wilhelmina(1890-1948)

  • Juliana(1948-1980)

  • Beatrix(1980-2013)

  • Willem-Alexander(2013- heden)


Nederlandse staatshoofden

  • Leerdoel: Daarnaast kennen jullie de ontwikkelingen die leiden tot het ontstaan van de Verenigde Naties


Onderwerp: Verenigde Naties


Programma:


  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg Ontstaan Verenigde Naties

  • Aan de slag maken opdrachten samenwerking in Europa en de wereld

  • Afsluiten

Vandaag

Verenigde Naties

  • Sovjet- Unie en Verenigde staten grote mogendheden na WOII

  • President Roosevelt(VS) wilde samenwerken om nieuwe oorlog te voorkomen


1945Oprichting VN

  • Alle landen kunnen lid worden

  • Belangrijke beslissingen genomen door de Veiligheidsraad


Veiligheidsraad

  • 5 vaste leden Groot-Brittannië, VS, Sovjet-Unie, Frankrijk en China

  • Doel: orde en veiligheid in de wereld

  • Raad kan landen straffen, militairen sturen naar oorlogsgebieden

  • Deze leden hebben veto recht(als 1 tegenstemt gaat het plan niet door)

  • Door Koude Oorlog werkt de VN eerst totaal niet!!!




Nederland en Europa

  • EGKS in 1951Europese gemeenschap voor kolen en staal

  • Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, België en Luxemburg

  • Economische voordelen en geen vijandschap meer


  • EEG 1958Europese Economische Gemeenschap

  • Tussen de lidstaten vrijhandel, Tol heffen op in en uitvoer, afspraken over steun aan boeren


  • 1973Groot-Britannie sluit zich aanEuropese Gemeenschap(EG)


  • 1986Spanje sluit zich aan


  • 1993Europese UnieStreven naar eenheid

  • Vrij verkeer


  • 2002EMUEuropese Monetaire Unie


  • 2004Oost-Europese landen treden toe tot de EU


  • 2020Brexit, Groot-Britannie stapt uit de EU

Bestuur in Europa

  • Democratische staten zijn lidBrussel hoofdstad


  • Elke lidstaat heeft een vast aantal zetels op basis van aantal inwoners



  • Wetsvoorstellen indienen (recht van initiatief) Europees parlement

  • 705 gekozen leden

  • Algemeen kiesrecht

  • Controleert de voorstellen van de Europese Commissie

  • Recht van amendement


  • Raad van ministers

  • Afhankelijk van het onderwerp vergaderen de verantwoordelijke minister

  • Recht van amendement

  • Controleert voorstellen van de Europese Commissie


  • Europese Commissie

  • Dagelijks bestuur

  • 27 eurocommissarissen (elke lidstaat 1)

  • Controle of Europese wetten worden nageleefd en doet zelf wetsvoorstellen





  • Democratisch tekort:

  • Te weinig invloed van de mensen die rechtstreeks gekozen zijn

  • Te lage opkomst tijdens verkiezingen

  • Raad van ministers kan nog plannen afkeuren ondanks goedkeuring parlement

  • Landelijke parlementen meer hebben meer macht


  • Eenheid of los zand:

  • Landen hebben het gevoel hun eigen identiteit kwijt te raken

  • Er moet alleen maar geluisterd worden naar Brussel

  • Verenigde Staten van Europa of een samenwerking van Europese landen?

Democratisch tekort

  • Lesdoel: Na deze les kennen jullie de belangrijkste gebeurtenissen in de periode 1848-1914 en kunnen jullie de sociaal-economische veranderingen die in de 2e helft van de 19e eeuw plaatsvinden beschrijven


  • Periode 1848-1914


  • Programma:

  • Terugblik vorige periode+vooruitblik deze periode

  • Uitleg 1848-1914

  • Aan de slag Spark lezen+opdrachten maken

  • Afsluiten

Vandaag

  • 1848Situatie in Europa erg slecht

  • Veel armoede

  • Hongersnood


  • Veel revoluties in Europa tegen de machthebbers


  • Willem II wordt hierdoor erg bang en geeft Thorbecke(leider van de liberalen) de opdracht een nieuwe grondwet te schrijven

Historisch overzicht 1848-1914

  • Grote sociaal economische veranderingen:

  • Industriële revolutie(opkomst van fabrieken)

  • Grotere verschillen tussen arm en rijk

  • Verstedelijking, mensen gaan in de stad wonen dichtbij de fabrieken

  • Arbeiders leven in zeer slechte omstandigheden, weinig loon, kinderarbeid en slechte woonomstandigheden(7 gezinnen in een kleine woning bijvoorbeeld

  • Dit noemen we de Sociale kwestie


  • Om de situatie van de arbeiders te verbeteren groeit er vanuit liefdadigheid langzaamaan een sociale wetgeving.


  • Voorbeelden hiervan zijn:


  • Armenwet(uitkering bij armoede)

  • Kinderwetje van van Houten(verbod op kinderarbeid)

  • Ongevallenwet(uitkering bij arbeidsongeschiktheid door een ongeval)

  • Woningwet(verplichting om goede, gezonde huizen te bouwen)


2e helft 19e eeuw

  • Lesdoel: Na deze les kennen jullie de indirecte oorzaken van WOI en de directe oorzaak en kunnen jullie uitleggen wat het verschil is tussen deze beiden


  • Historisch overzicht: 1914-1918(WOI)


  • Programma:

  • Terugkoppeling

  • Uitleg oorzaken WOI

  • Aan de slag lezen+maken

  • Afsluiten

Vandaag


Kaart Europa voorafgaand WOI

1914-1918 Eerste Wereldoorlog

  • Indirecte oorzaken WOI:


  • Militarisme, verheerlijking van alles met het leger en oorlog te maken heeft


  • Nationalisme, sterke liefde voor het eigen volk en het verlangen naar een eigen staat en het streven om een eigen staat sterker te maken


  • Modern-imperialisme, het streven naar een zo groot mogelijk wereldrijk want daar kijken andere landen tegen op


  • Moderne wapentechnieken en wapenwedloop, industriële revolutie heeft gezorgd voor nieuwe moderne wapens die men graag wilde uittesten. Door massaproductie waren ook enorm veel wapens beschikbaar


  • Bondgenootschappen, landen spraken af dat ze elkaar in tijdens van oorlog zouden helpen. Dat zorgde ervoor dat de bondgenoten de oorlog in werden gesleurd


  • Vijandbeelden, de verschillende partijen schilderen de vijand heel negatief af zodat de wil om hiertegen te vechten toeneemt onder de bevolking


Voorbeelden:

Fransen zagen Duitsers als een oorlogzuchtig volk

Duitsers zagen Fransen en Engelsen als verwaande volkeren

Duitsers zagen Russen als een groot gevaar omdat ze zich snel ontwikkelden en barbaren waren

  • Bondgenootschappen


Geallieerden:

  • Frankrijk

  • Groot-Brittannië

  • Rusland(tot 1917, zie Sovjet-Unie en het communisme waarom)

  • Verenigde-Staten(vanaf 1917, door onbeperkte duikbotenoorlog. Duitsland viel met onderzeeboten alle handelsschepen aan die in de buurt kwamen waaronder ook Amerikaanse)


Centralen:

  • Duitsland

  • Oostenrijk-Hongarije

  • Turkse rijk


  • Directe oorzaak(aanleiding):


  • Moord op de Oostenrijks-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo(Servië) door Gavrilo Principe


Bondgenootschappen en directe oorzaak

  • Lesdoel: Na deze les kennen jullie het oorlogsverloop en de kenmerken van WOI


  • Historisch overzicht: 1848-1918


  • Programma:

  • Terugkoppeling

  • Uitleg

  • Aan de slag

  • Afsluiten

Vandaag



  • Door de diverse indirecte oorzaken is er veel enthousiasme om te gaan vechten


  • Von Schlieffenplan

  • Duitsland ingeklemd Rusland en Frankrijk.

  • Op deze manier zouden zij in een tweefrontenoorlog terecht komen

  • Verrassingsaanval via België om Frankrijk te verslaan

  • Legers op de trein naar Rusland om daar verder te vechten




Verloop en kenmerken WOI

  • Duitsers lopen vast in België en Noord-Frankrijk


  • Legers komen tegenover elkaar te liggen en

gaan zich ingraven in loopgraven


  • Weinig tot geen terreinwinst


  • Miljoenen slachtoffers door nieuwe moderne wapens en oude militaire tactieken


  • 1917:

  • Onbeperkte duikbotenoorlog: Duitsland viel met onderzeeboten alle handelsschepen aan die in de buurt kwamen waaronder ook Amerikaanse)

  • Verenigde Staten gaat deelnemen aan de oorlog hierdoor en stuurt een miljoen soldaten naar Europa

  • Russische revolutie: Burgeroorlog in Rusland waarbij de communisten de macht overnemen van de Tsaar. Rusland beeindigd de oorlog met Duitsland


Loopgravenoorlog

  • Gebruik van moderne wapens zorgt

voor miljoenen slachtoffers

(gifgas,machinegeweer,tanks,vliegtuigen)


  • Slachtoffers zijn vooral soldaten


  • Oorlog wordt wereldwijd uitgevochten


  • Propaganda, het eenzijdig verspreiden van ideeën en nieuws om de vijand slecht af te schilderen


  • Censuur: Toezicht houden op de media om bepaalde (slechte) informatie tegen te houden zodat het volk dit niet hoort


  • Totale oorlog: Oorlog waar niet alleen het leger maar de maatschappij aan meedoet, vrouwen moeten bijvoorbeeld werken in de wapenindustrie omdat de mannen aan het front zijn


Kenmerken WOI

  • Nederland is neutraal(hoort niet bij een bondgenootschap


  • Het leger wordt wel gemobiliseerd(klaar gemaakt om te vechten)


  • Gevolgen van WOI voor NL:


  • Handelsbelemmeringen zorgen voor schaarste van goederen(er is te weinig)

  • Producten die schaars zijn komen op de bon

  • Zo wordt hamsteren voorkomen en goederen eerlijk verdeeld

  • Veel vluchtelingen van uit België komen naar NL


  • Duitsers spannen een dodendraad

  • De dodendraad staat onder hoogspanning

  • om te voorkomen dat deserteurs naar NL vluchten

  • Ook voorkomen ze zo dat spionnen via NL naar Duitsland komen



Nederland tijdens WOI

  • Duitsland kon de oorlog niet langer volhouden en moest zich gewonnen geven(mede door toetreden van de VS). De geallieerden konden nu een vredesakkoord gaan schrijven.


  • Hierin kwamen de volgende afspraken te staan:


  • Duitsland en zijn bondgenoten krijgen de schuld van de oorlog


  • Duitsland moet herstelbetalingen doen aan de geallieerde landen


  • Duitsland moet gebieden weggeven zoals Elzas-Lotharingen en in het oosten een deel aan de nieuwe staat Polen


  • Duitse leger mag uit niet meer dan 100.000 man bestaan en geen zware wapens bevatten(demilitarisatie)


  • Duitsland mag geen koloniën meer hebben


Vrede van Versailles

  • Na WO I een Volkenbond komen waarin landen met elkaar praten om op deze manier oorlog te voorkomen:


  • VS, Duitsland en de Sovjet-Unie doen niet mee(Duitsland mocht niet)


  • Daardoor werkt de Volkenbond niet


  • Uiteindelijk mag Duitsland zich in 1926 toch aansluiten bij de Volkenbond van de andere geallieerde landen.


  • Na de vrede van Versailles zien we dat er nieuwe staten ontstaan.

Voorbeelden hiervan zijn:

  • Polen

  • Joegoslavië

  • Tsjecho-Slowakije

  • Baltische staten(Estland,Letland,Litouwen)


Volkenbond en nieuwe staten





  • Situatie in Duitsland na de vrede van Versailles:


  • Duitsland is een parlementaire democratie geworden.

  • Dit nieuwe land noemen we de Republiek van Weimar


  • In de periode hiervoor was Duitsland een keizerrijk. Door de vrede van Versailles heeft Duitsland het economisch erg zwaar


  • Er is veel onvrede onder de bevolking over de vrede van Versailles(Dolkstootlegende):


  • Het Duitse volk voelt zich verraden door de linkse democratische regering.


  • Zij zouden de vrede hebben getekend terwijl het volk dacht(door propaganda en censuur) dat het Duitse leger op het punt stond de oorlog te winnen.


  • Het volk wordt dus verraden door hun eigen regering en met een dolk in de rug gestoken.


  • In 1923 is er een eerste staatsgreep van de nationaal-socialisten olv Adolf Hitler(Bierkellerputsch)



Periode van het interbellum 1918-1939

  • In 1923 bezetten de Fransen en Belgen het belangrijke Rühr industriegebied:

  • Republiek van Weimar liep achter met de herstelbetaling


  • . Op deze manier konden de Fransen en Belgen de inkomsten uit het industriegebied zelf houden.


  • Door de economische crisis was er in de jaren hiervoor een enorme inflatie ontstaan


  • Geallieerden wilden een oplossing: Dawesplan:

  • Herstelbetalingen werden uitgesmeerd over langere tijd

  • Nieuwe belastingen zorgen voor meer inkomsten

  • Reorganisatie van de Duitse banken


  • Deze maatregelen zorgen ervoor dat het iets beter gaat met de Republiek van Weimar


  • 1929: Beurskrach in New York:

  • Uitbraak wereldwijde economische crisis

  • Republiek van Weimar extra hard getroffen doordat zij ook al herstelbetalingen moest betalen







Economische wereldcrisis

  • Leerdoel: Na deze les kennen jullie de kenmerken van het fascisme en het nationaal-socialisme en kunnen jullie de verschillen tussen beide ideologieën uitleggen


  • Onderwerp: Opkomst van het nationaal-socialisme


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg nationaal-socialisme en fascisme

  • Aan de slag in TvG

  • Afsluiten



Vandaag

Verschil fascisme en nationaal-socialisme

  • Voorbeeld van Hitler Mussolini in ItaliëStichter van het fascisme


  • Ideeën van het fascisme

  • Extreem nationalistisch

  • Antidemocratisch

  • Militaristisch

  • Geen vrijheid van het individu

  • Dictatuur die orde en discipline bracht


  • Grootste extreem rechtse partij in DuitslandNSDAP van Hitler


  • Verschil fascisme en nationaal-socialismeNationaal-socialisme is

antisemitisch en hangen een rassenleer aan


RassenleerEr is een superieur Arisch ras die strijdt tegen minderwaardige rassen als de

joden en Slavische volkeren(bijv Russen). De joden krijgen de schuld van al het slechte

In de wereld en moeten uitgeroeid worden



  • Hitler is leider van de

nationaal-socialistische democratische arbeiderspartij(NSDAP)


  • Eerste mislukte staatsgreep in 1923:Hitler wordt

gevangen gezet.


  • Tijdens deze gevangenschap schrijft hij zijn boek Mein Kampf


  • Hitler grijpt uiteindelijk de macht in 1933 en schaft meteen de parlementaire democratie af

Opkomst Adolf Hitler en het nationaal- socialisme

Kenmerken nationaal-socialisme

  • 1933Hitler aan de macht Totalitaire dictatuur:


  • Tegenstanders uitschakelen(terreur)

  • Vakbonden en andere organisaties gelijkgeschakeld(onder leiding van de nazi’s)

  • Persoonsverheerlijking van de Führer Adolf Hitler

  • Kranten, film en radio verspreiden propaganda en doen aan censuur

  • Indoctrinatie van de bevolking d.m.v. Hitlerjugend en Bund Deutscher Mädel Opgevoed tot fanatieke nazi’s

  • Begin met de discriminatie van de joden

  • In concentratiekampen worden politieke tegenstanders en Joden en zigeuners te werk gesteld of vermoord


  • Belangrijke instrumenten om dit uit te kunnen voeren:

  • SASturmabteilung, partijleger van de SDAP

  • SSSchutzstaffel, elitetropeen van de nazi’s

  • GestapoGeheime politie


  • 1938KristallnachtAlle joodse winkels en synagogen worden vernield en in brand gestoken nav alle anti- joodse wetten die zijn ingevoerd

  • Lesdoel: Na deze les kennen jullie de ontstaansgeschiedenis van de Sovjet-Unie en kunnen jullie kenmerken noemen van het communisme


  • Onderwerp: Sovjet-Unie


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige les

  • Uitleg Rusland in het Interbellum

  • Aan de slag in TvG opdrachten Interbellum af

  • Afsluiten

Vandaag

Sovjet-Unie

  • Beginjaren Sovjet-Unie:


  • Rusland wordt olv de communisten omgedoopt tot de Sovjet-Unie na de Russische revolutie(1917) tegen de Tsaar


  • Aan het hoofd Lenin als leider van de communistische partij

  • Rusland, Oekraïne en Georgië vormden de kern

  • Sovjet-Unie is een totalitaire staat Communisme is de enige weg naar een betere toekomst


  • Tegenstanders werden uit de weg geruimd


  • Alle bedrijven in handen van de staat(collectivisatie)


  • 1924Lenin overleden


  • Machtsstrijd waaruit Joseph Stalin komt als alleenheerser


Stalinisme

  • Stalin heeft als doel om van de Sovjet-Unie een industriële supermacht te maken


  • Vijfjarenplannen Vastgelegd wat er precies geproduceerd moest worden in deze jarenPlaneconomie


  • Industriecomplexen uit de grond gestampt Boeren verjaagd van hun land


  • Sovjet Unie is een totalitaire staat


  • Stalin heerst met indoctrinatie en terreur over zijn bevolking


  • Uitvoerder van alle plannen Geheime politie


  • Alle concurrenten werden uit de weggeruimd tijdens

de zuiveringen in 1935


  • Showprocessen

  • Strafkampen


  • Persoonsverheerlijking Al het goede komt door Stalin en het stalinisme


  • Censuur en indoctrinatie zorgen ervoor dat de bevolking volgzaam is


  • Voor de Beurskrach in New-York gaat het best goed in NL


  • Na de Beurskrach is er ook crisis in NL:

  • Hoge werkloosheid

  • Stempelen om zwart werken te voorkomen

  • Werkverschaffingsprojecten


  • Minister president Colijn voert aanpassingspolitiek in:

  • Overheid moet zo weinig mogelijk geld uitgeven

  • Lonen ambtenaren en uitkeringen naar beneden

  • Geen effect Crisis in NL houdt relatief lang aan


Nederland tijdens het Interbellum

  • De democratie krijgt de schuld van de economische crisis


  • Anton Mussert gelooft dat hij net als Hitler

en Mussolini de sterke leider is die NL uit de

crisis kan halen


  • Mussert richt de

nationaal-socialistische beweging op(NSB)


  • Veel Nederlanders volgen hem maar het

grootste gedeelte blijft trouw aan Colijn


  • In de aanloop naar WOII probeert Nederland weer neutraal te blijven

Anton Mussert en de NSB

  • Veel onvrede over de armoede en werkloosheid in Duitsland


  • Onvrede over de Vrede van Versailles zorgt ervoor dat de Duitsers revanche willen en hun grondgebied willen vergroten door middel van herbewapening van het Duitse leger


  • Duitsland onder leiding van Adolf Hitler zorgt ervoor dat er in Duitsland sterke nationalistische gevoelens ontstaan


Oorzaken WOII

  • As-mogendheden:

  • Duitsland

  • Italië

  • Japan


  • Geallieerden:

  • Groot-Brittannië

  • Frankrijk

  • Sovjet-Unie(vanaf 1941, Duitsland valt dan de Sovjet-Unie aan)

  • Verenigde Staten(vanaf 1941 op het moment dat Japan Pearl Harbor aanvalt)


Bondgenootschappen WOII

  • Hitler trekt 1 voor 1 landen naar zich toe(Oostenrijk:Anschlüss, Sudetenland): Heims ins Reich


  • Groot-Britannië en Frankrijk geven Hitler tijdens de conferentie van München zijn zin door Sudetenland te laten inlijven om oorlog te voorkomenappeasement politiek


  • Als Hitler Polen zou aanvallen verklaren ze hem de oorlog


  • Duitsland spreekt met de Sovjet-Unie af dat zij Polen zouden verdelen


  • 1939Inval in Polen, Groot-Britannië en Frankrijk verklaren Duitsland de oorlogbegin van WOII

Begin WOII

  • Duitsland vecht volgens de blitzkrieg tactiek

  • Snelle verrassingsaanval met tanks ondersteund door vliegtuigen

  • Polen, Denemarken, Noorwegen, Nederland, België en Frankrijk worden snel veroverd


  • Volgende doelwit: Groot-Britannië

onder Winston Churchill


  • Slag om EngelandLuchtoorlog boven Engeland omdat er anders geen landing kon plaatsvinden

Verloop WOII

  • Na de nederlaag tegen Engeland richt Hitler zich richting het oosten. Doel: Lebensraum creëren


  • 1941Operatie Barbarossa inval van Hitler in de Sovjet-Unie van Stalin(schending van het niet-aanvalsverdrag)


  • Veel gebiedswinst door de Blitzkrieg


  • 1941Pearl Harbor

  • Aanval van Japan op de Amerikaanse marinebasis Pear Harbor

  • VS gaat meedoen aan de oorlog en verklaart Japan en Duitsland de oorlog onder leiding van president Roosevelt


  • 1943Slag om Stalingrad

  • Duitsers worden omsingeld in de stad Stalingrad

  • Inval van de Russische winter

  • Veel Duitse soldaten komen om of worden gevangen genomen

  • Keerpunt in WOII vanaf dit moment worden de Duitsers teruggedrongen

Vervolg

  • 06-06-1944: D-day

  • Keerpunt in WOII

  • Landingen op de stranden van Normandië

  • Duitsland moet nu een tweefronten oorlog uitvechten

  • Sovjet-Unie in het oosten. Andere geallieerde landen in het westen


  • Einde van de oorlog in Europa:

  • Duitsland geeft zich over in mei 1945(capitulatie)

  • Vernietigingskampen worden ontdekt door de geallieerden

  • Duitsland wordt bezet in bezettingszones(ieder land een eigen zone)


  • Einde van de oorlog in Azië

  • Japanners vechten zich letterlijk dood

  • Eiland voor eiland moet er gevochten wordenVeel slachtoffers

  • Amerika zet een nieuw wapen in: Atoombom op de steden Hiroshima en Nagasaki

  • Capitulatie van Japan in augustus 1945



D-Day en einde van de oorlog

  • Nieuwe moderne wapens ten opzichte van WOI(moderne vliegtuigen,tanks,atoombommen)


  • Andere snellere manier van oorlog voeren(geen loopgraven maar blitzkrieg)


  • Totale oorlog, de hele bevolking merkt dat er een oorlog aan de gang is


  • De burgerbevolking wordt door propaganda en censuur beïnvloedt door de overheid van de verschillende landen.


  • Veel slachtoffers, tijden WOII vallen er meer burgerslachtoffers door bombardementen op steden en de Duitse vernietigingskampen dan soldaten. Veel meer burgerslachtoffers dus dan in WOI


  • De Duitse Holocaust waarbij de Duitsers een massamoord in gaskamers uitvoerden op de Joden en andere bevolkingsgroepen die zij als minderwaardig zagen volgens hun rassenleer.


Kenmerken van WOII

  • Nederland wilde neutraal blijven net als in WOI maar het leger werd wel gemobiliseerd


  • 10 mei 1940: Duitsland valt Nederland aan:

  • 5 dagen van gevechten

  • Koningin Wilhelmina en de regering vluchten naar Groot-Britannië en regeren in ballingschap

  • Na 5 dagen bombardement op Rotterdam

  • Nederland capituleert omdat de Duitsers dreigen ook andere steden te bombarderen

Nederland tijdens WOII

  • Duitsers de baas in Nederland:

  • Geen sprake van een rechtsstaat

  • Alle media is gelijkgeschakeld


  • Reactie Nederlanders is verschillend:


  • Collaboratie

  • Hierbij gingen de mensen samenwerken met de Duitse bezetter

  • Hielpen hun plannen met bijvoorbeeld de Joden uit te voeren.

  • Bijvoorbeeld NSB’ers onder Mussert

  • Deze mensen werden ook wel ‘fout’ of landverraders genoemd.


  • Aanpassing

  • Deze mensen gingen zo goed en zo kwaad als het ging verder met het leven zoals ze dat voor de oorlog ook hadden geleefd. Z

  • Zij sloten zich niet aan bij het verzet maar gingen ook niet samenwerken met de Duitsers.

  • Werden gezien als ‘goed’.


  • Verzet

  • Deze mensen gingen zich verzetten tegen de Duitse bezetter.

  • Dit kon door actief verzet, het plegen van aanslagen bijvoorbeeld

  • Passief verzet. Dit betekend dat je je niet aan de regels van de Duitsers houdt, bijvoorbeeld het luisteren naar radio Oranje(dit was verboden door de Duitsers).

  • Ook de verzetsmensen werden gezien als ‘goed’.








Periode van bezetting

  • De Duitsers voerden diverse regels in

  • Iedereen moet een persoonbewijs bij zich hebben waaraan de Duitsers konden zien wie je was

  • Door schaarste waren alle producten op de bon

  • Eten werd gedistribueerd stempelkaarten

  • Discrimenerende rassenwetten werden ingevoerd


  • 1941 Februaristaking

  • Nederlanders laten merken dat zij het niet eens zijn met de rassenwetten van de Duitsers

  • Duitsers grijpen hard in

  • Houding van de Duitsers tov de Nederlanders veranderd. Ze worden veel harder

Vervolg

  • Operatie Market Garden

  • Alle bruggen over de grote rivieren moeten veroverd worden door parachutisten

  • Leger met tanks moet opstomen via deze bruggenen zo via Nederland Duitsland binnen vallen

  • Laatste brug bij Arnhem wordt niet veroverd


  • Gevolgen:

  • Zuiden van Nederland is bevrijdt, Noorden nog niet

  • Spoorwegstaking door de Nederlanders om de Duitsers dwars te zitten

  • Duitsers zet de complete distributie van voedsel en andere goederen stop als straf voor de staking

  • In Nederland breekt er een Hongerwinter uit waarbij duizenden mensen om het leven komen


  • 5 mei 1945: Duitsland capituleert en Nederland is bevrijdt!

Slag om Arnhem en gevolgen

  • Jodenvervolging in Nederland in verschillende fases:


  • Discriminatie door het invoeren van rassenwetten

  • Isolatie in ghetto’s(afgesloten Joodse wijken)

  • De razzia’s op Joden nemen toe

  • Via doorgangskamp Westerbork worden de joden gedeporteerd naar vernietigingskampen zoals Ausschwitz

  • In de concentratiekampen worden de Joden vermoord in gaskamers


  • Joden weten dit en gaan zich verstoppen voor de Duitsers

  • Dit noemen we onderduikers

  • Anne Frank is Nederlands meest bekende Joodse onderduiker

Jodenvervolging(Holocaust)

  • Vanaf 1942 wordt Indonesië bezet door Japan


  • Nederlanders worden gedwongen om te werken in zogenaamde jappenkampen


  • Tijdens de dwangarbeid kwamen veel mensen om van honger en vermoeidheid


  • Tijdens de bezetting kwam een sterk Indonesisch nationalisme op onder leiding van Soekarno


  • Indonesiërs dachten dat Japan hen kwam bevrijden van de Nederlanders


  • 15 augustus 1945Indonesië bevrijdt en een nieuwe strijd om onafhankelijkheid

Bezetting Nederlands-Indië

  • Lesdoel: Na deze les kennen jullie het begrip dekolonisatie en kunnen jullie uitleggen waarom Nederland moeite had om afstand te doen van hun koloniën


  • Onderwerp: Dekolonisatie


  • Programma:

  • Terugkoppeling vorige periode

  • Uitleg dekolonisatie

  • Aan de slag in Spark

  • Afsluiten


Programma

  • De belangrijke Europese landen met veel kolonies zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en ook Nederland zijn door WOII erg verzwakt.


  • Hierdoor is het voor deze landen erg lastig om hun kolonies terug onder controle te krijgen.


  • Als we kijken naar Nederland zien we dat na WOII Soekarno als leider van de nationalistische Indonesiërs de onafhankelijkheid uitroept in Indonesië na de overgave van de Japanners op 17 augustus 1945.


  • Indonesië wordt vanaf dit moment de onafhankelijke Republiek Indonesië genoemd.


  • Nederland wilde Indonesië niet kwijt: Veel grondstoffen+belangrijke afzetmarkt(waar je dingen kunt verkopen


  • Om Indonesië terug onder controle te krijgen voerde Nederland 2 zogenaamde politionele acties uit in 1947 en 1948.

  • Nederland stuurt het Koninklijk Nederlands-Indisch leger(KNIL) naar Indonesië

  • Veel geweld tegen de nationalisten

  • Onafhankelijkheidsoorlog



Dekolonisatie

  • Onder druk van de Verenigde Naties en de Verenigde Staten(als voormalig kolonie) werd Nederland gedwongen om het geweld tegen de Indonesiërs te stoppen en te gaan onderhandelen.


  • De VS dreigde onder andere om de Marshallhulp die Nederland kreeg om het land na WOII weer op bouwen te stoppen.


  • Hierdoor droeg Nederland in 1949 de soevereiniteit over aan de Indonesiërs. Vanaf dat moment verbrak Indonesië alle banden met zijn voormalige moederland Nederland.


Reactie VN en VS

  • Lesdoel: Na vandaag kennen we de 2 invloedssferen die ontstaan na WOII en hun verschillen en kunnen we uitleggen wat een Koude Oorlog is.


  • Onderwerp: Historisch overzicht na 1945(Koude Oorlog)


  • Programma:

  • Terugkoppeling dekolonisatie

  • Uitleg begin Koude oorlog

  • Aan de slag opdrachten in Tijd voor Geschiedenis


Vandaag

  • Na WOII:

  • Communistische Sovjet-Unie verslaat Duitsland in het Oosten

  • Kapitalistische landen verslaan Duitsland in het Westen(VS,Groot-Britannië,Frankrijk enz)


  • Europa wordt verdeeld in 2 machtsblokken: Communisme en kapitalisme met als leiders de Sovjet-Unie en de Verenigde-Staten


  • Beide landen willen zoveel mogelijk landen in hun invloedssfeer


  • Sommige landen in het oostblok hebben een regering die luistert naar de Sovjet-Uniesatellietstaten


  • Tussen beide invloedssferen ontstaat een Koude Oorlog(een oorlog waarbij er niet rechtstreeks me elkaar wordt gevochten)



Koude Oorlog



  • Europa wordt letterlijk ook verdeeld in 2 delen


  • Op de grens tussen kapitalisme en communisme ontstaat een grens met wachttorens en prikkeldraad


  • West-Berlijn is een kapitalistisch eilandje in communistisch gebied gescheiden van de rest door de Berlijnse Muur


  • Sovjet-Unie wil West-Berlijn onder controle krijgen:

  • Blokkade van Berlijn

  • Luchtbrug zorgt ervoor dat West-Berlijn bevoorraad kan worden


  • 1949: Duitsland wordt officieel verdeeld in Oost-Duitsland(DDR) en West-Duitsland(BRD)


IJzeren Gordijn





  • VS willen het communisme indammen(zorgen dat het zich niet verder verspreidt)


  • Geven economische en militaire steun aan landen die zich bedreigt voelen door het communisme


  • Marshallhulp wordt ingezet om de landen in West-Europa er bovenop te helpen naar WOII en zo te zorgen dat ze niet communistisch worden


  • Militaire bondgenootschappen worden gesloten tussen de communistische landen en de kapitalistische landen


  • NAVO voor het kapitalisme

  • Warschaupact voor het communisme



Containment

  • Kernwapens zorgen voor een balans van macht

  • Beide machtsblokken kunnen elkaar met 1 druk op de knop vernietigen.

  • De angst zorgt ervoor dat beide partijen niks durven


  • Er ontstaat een wapenwedloop: Beide partijen willen een voordeel ten opzichte van de ander behalen



Balans van macht

  • De Hongaarse opstand(1956) was de eerste opstand in 1 van de satellietstaten van de Sovjet-Unie. De bevolking kwam in opstand tegen de communistische leiding in het land die uiteindelijk met hulp van het leger van de Sovjet-Unie de opstand bloedig ten einde bracht.


  • De Cubacrisis(1962) wordt gezien als 1 van de grote dieptepunten in de Koude oorlog.

  • Tijdens deze crisis was de wereld 1 druk op de knop verwijderd van een kernoorlog.

  • Het kwam zover nadat Cuba(wat voor de kust van de Verenigde Staten ligt) door een burgeroorlog communistisch werd onder leiding van Fidel Castro.

  • Castro werd natuurlijk gesteund door de Sovjet-Unie van op dat moment Nikita Chroesjtjov die Stalin na zijn dood was opgevolgd

  • Dit was een moment dat de machtsbalans die er was ernstig werd verstoord omdat de kernwapens nu veel sneller in de VS waren waardoor de VS amper tijd had om nog te reageren.

  • Na zware onderhandelingen tussen Chroesjtjov en de Amerikaanse president John F. Kennedy werden de kernwapens van Cuba gehaald en bleef de wereld een kernoorlog bespaard.


  • De Praagse Lente(1968) was het eerste moment dat een van de satellietstaten probeerde het communisme aan te passen en te veranderen:

  • De Tsjecho-Slowaakse leider Dubcek wilde meer openheid en vrijheid voor de bevolking. De

  • Sovjet-Unie zag hierdoor zijn invloed in Tsjecho-Slowakije steeds verder afnemen

  • Sturen het Rode leger om de orde te herstellen

  • Het leger zou het restant van de Koude oorlog aanwezig blijven om Tsjecho-Slowakije goed in de gaten te blijven houden.


Belangrijke momenten


  • VS leiden een gevoelige nederlaag in Vietnam(jaren 50 tot 70)

Vietnam communistisch


  • 1979Sovjet-Unie valt Afghanistan binnen


  • Reagan verhoogt de defensie uitgaven om een voordeel te behalen


  • In communistisch gebied gaat het economisch steeds slechter


  • Om het communisme te redden probeert Gorbatsjov het communisme te

hervormen


  • Glasnost: Openheid

  • Perestrojka: Hervormingen


  • Helpt niet: Overal in communistisch gebied vinden opstanden plaats


  • 1989Val van de Muur


  • 1991Einde van de Sovjet-Unie, Sovjet-Unie heet vanaf dit moment weer Rusland


  • Met de val van de Sovjet-Unie komt er officieel een einde aan de Koude Oorlog

Val van de Muur



  • Veel economische veranderingen


  • Na WOII is er sprake van wederopbouw met behulp van Marshallhulp van de VS


  • Dit legt een basis voor grote economische groei in de periode daarna


  • Er ontstaat een consumptiemaatschappij


  • Mensen kopen niet alleen meer de noodzakelijke spullen

  • Mensen kopen veel extra’s

  • Mensen gaan luxe artikelen kopen(zoals bijv. een tv)

Nederland in de periode 1945-1989

  • Onder leiding van premier Willem Drees(SDAP)ontstaat er in Nederland een verzorgingsstaat


  • Overheid gaat voor de mensen zorgen dmv sociale voorzieningen:

  • Mensen van 65+ krijgen ene uitkering(AOW, algemene ouderdomswet)

  • WW(Wet Werkloosheid, Werklozen krijgen een deel van hun vroegere loon

  • WAO(Wet Arbeidsongeschiktheids Verzekering, voor als mensen arbeidsongeschikt raken door ziekte of een ongeval)


  • Pas in de jaren 80 komt er een einde aan deze economische voorspoed en raken veel mensen werkloos


Verzorgingsstaat

  • Nederland veranderd sterk


  • Pluriformiteit neemt toe(veel mensen met een andere culturele achtergrond komen in ons land wonen)

  • Gastarbeiders komen in ons land wonen om werk te doen die de Nederlanders niet meer willen doen


  • Mensen uit de voormalig koloniën(Suriname, Nederlandse Antillen en Indonesië) komen naar Nederland toe



Nederland sociaal-cultureel

  • Door de tv komt men in aanraking met de manier van leven in de VS


  • Deze manier van leven gaan we steeds meer overnemen.

Dit noemen we amerikanisering:


-Het dragen van jeans

-Muziek komt over vanuit Amerika(rock and roll)


  • Er ontstaat een jongerencultuur(jaren 60/70):


  • Na WOII zijn jongeren door de welvaart vaak beter opgeleid dan hun ouders

  • Hierdoor luisteren ze niet meer naar hun ouders

  • Ook naar ander gezag(politie,docenten) wordt slecht tot niet geluisterd


  • Ook de Nederlandse vrouwen laten weer van zich horen(Tweede feministische golf,jaren 60)


  • Baas in eigen buik(zelf beslissen over abortus,anticonceptie)

  • Man is gelijkwaardig aan de vrouw binnen het gezin

  • Man moet ook huishoudelijke taken op zich nemen







Amerikanisering en jongerencultuur

  • Geloof wordt steeds minder belangrijk(ontkerkelijking,secularisatie)


  • Hierdoor valt de zuilensamenleving uit elkaar: Ontzuiling(jaren 60)


  • Meer democratie door:

  • Meer inspraak in bestuur

  • Invoering van het referendum


  • In de moderne politiek zien we dat partijen zich populistisch gaan gedragen:


  • Gevoelens die leven onder de normale mensen worden vertaald naar politieke ideeën

  • Deze partijen waren felle tegenstanders van de politieke elite die al jaren aan de macht waren

  • Voorbeeld is de Lijst Pim Fortuyn(LPF)

  • Pim Fortuyn wordt in 2002 in Hilversum vermoord


Nederland op politiek gebied

  • Jaren ‘90 nieuwe economische groei


  • Nederlandse politiek veranderd:


  • Gaat het land besturen in goed overleg met elkaar(poldermodel)

  • Niet alleen overleg tussen politieke partijen maar ook met de vakbonden

  • Er komt een discussie over de verzorgingsstaat. Dit kost de overheid namelijk ontzettend veel geld


  • Discussie over onze nationale cultuur

  • Wat is onze nationale cultuur?

  • Voelen mensen uit onze multiculturele samenleving zich ook thuis in deze cultuur(bv Zwarte Piet discussie)


  • Opkomst van internet en email vormen de basis van de wereldhandel en economie


  • Sociale media zorgen voor globalisering(de hele wereld staat met elkaar in verbinding





Nieuwe discussies

  • Na de val van de Sovjet-Unie ontstaan er veel nieuwe landen


  • Estland,Letland, Litouwen(Baltische Staten) worden opnieuw zelfstandig

  • Joegoslavië valt uiteen in diverse landen

  • Nieuwe opkomend nationalisme zorgt ervoor dat hier halverwege de jaren ‘90 een bloedige oorlog uitbreekt

  • Duitsland wordt weer samengevoegd tot 1 land





Periode na 1989

  • Na de val van de Sovjet-Unie is de VS de enige

echte wereldmacht


  • Zij voelen zich geroepen de wereld veilig en

democratisch te houden


  • 09-11-2001Aanslagen op het

World Trade Centre en het Pentagon in de VS


  • Start van de oorlog tegen het terrorisme in bijvoorbeeld Irak en Afghanistan. Gevolgen hiervan zijn nog merkbaar


  • Oost-Europese landen treden toe tot de NAVO


- Op deze manier voorkomt de NAVO dat deze landen weer terugkeren in de invloeddsfeer van Rusland als deze weer hersteld is

Rol van de VS

Verenigde Naties

  • Sovjet- Unie en Verenigde staten grote mogendheden na WOII

  • President Roosevelt(VS) wilde samenwerken om nieuwe oorlog te voorkomen


1945Oprichting VN

  • Alle landen kunnen lid worden

  • Belangrijke beslissingen genomen door de Veiligheidsraad


Veiligheidsraad

  • 5 vaste leden Groot-Brittannië, VS, Sovjet-Unie, Frankrijk en China

  • Doel: orde en veiligheid in de wereld

  • Raad kan landen straffen, militairen sturen naar oorlogsgebieden

  • Deze leden hebben veto recht(als 1 tegenstemt gaat het plan niet door)

  • Door Koude Oorlog werkt de VN eerst totaal niet!!!




Nederland en Europa

  • EGKS in 1951Europese gemeenschap voor kolen en staal

  • Nederland, Duitsland, Frankrijk, Italië, België en Luxemburg

  • Economische voordelen en geen vijandschap meer


  • EEG 1958Europese Economische Gemeenschap

  • Tussen de lidstaten vrijhandel, Tol heffen op in en uitvoer, afspraken over steun aan boeren


  • 1973Groot-Britannie sluit zich aanEuropese Gemeenschap(EG)

  • 1986Spanje sluit zich aan


  • 1993Europese UnieStreven naar eenheid

  • Vrij verkeer


  • 2002EMUEuropese Monetaire Unie


  • 2004Oost-Europese landen treden toe tot de EU

Bestuur in Europa

  • Democratische staten zijn lidBrussel hoofdstad


  • Europees parlement 785 gekozen ledenAlgemeen kiesrecht


  • Elke lidstaat heeft een vast aantal zetelsOp basis van aantal inwoners


  • Raad van ministersAfhankelijk van het onderwerp vergaderen de verantwoordelijke ministersMogen mogen zelf wetten voorstellen


  • Europese CommissieDagelijks bestuur(controle,wetsvoorstellen)


  • Europees parlement controleert de Europese Commissie


  • Democratisch tekort:

  • Weinig mensen voelen zich verbonden met Europa

  • Lage opkomst tijdens verkiezingenHoe representatief is dat?

  • Er wordt meer gestemd op basis van standpunten en thema’s in de landelijke politiek ipv Europese