Voorbehouden Handelingen: Theorie en Praktijk
Welkom bij deze presentatie over voorbehouden handelingen voor verpleegkundigen in zorginstellingen.
We behandelen wetgeving, praktijkvoorbeelden en speciale aandacht voor leerling-verpleegkundigen.
TM
by Team Good Minds
Voorbehouden Handelingen: Theorie en Praktijk
Welkom bij deze presentatie over voorbehouden handelingen voor verpleegkundigen in zorginstellingen.
We behandelen wetgeving, praktijkvoorbeelden en speciale aandacht voor leerling-verpleegkundigen.
TM
by Team Good Minds
Wat zijn Voorbehouden Handelingen?
Medische risicohandelingen
Deze handelingen brengen risico's mee voor de gezondheid van cliënten.
Uitvoering door bevoegden
Alleen zorgverleners met juiste kwalificaties mogen deze uitvoeren.
Praktijkvoorbeelden
Injecties, katheterisaties en wondbehandelingen zijn veelvoorkomende voorbeelden.
Wetgeving: Wet BIG
Invoering 1997
De Wet BIG reguleert sinds 1997 wie welke handelingen mag uitvoeren.
Bescherming
De wetgeving beschermt patiënten tegen onbekwame zorgverleners.
14 categorieën
De wet definieert 14 specifieke categorieën voorbehouden handelingen.
Voorbehouden vs. Risicovolle Handelingen
Voorbehouden handelingen
Deze zijn wettelijk aangewezen in de Wet BIG.
Voorbeeld: injecteren van medicatie.
Mag alleen uitgevoerd worden door bevoegde zorgverleners.
Risicovolle handelingen
Niet altijd wettelijk geregeld maar vereisen deskundigheid.
Voorbeeld: verwisselen van infuuszak.
Vereisen zorgvuldigheid maar geen specifieke bevoegdheid.
Waarom Wetgeving rond Voorbehouden Handelingen?
Bescherming
Beschermt cliënten tegen onnodige gezondheidsrisico's.
Duidelijkheid
Creëert helderheid over bevoegdheden in de zorgverlening.
Kwaliteit
Waarborgt kwaliteit van zorg door bekwaamheidseisen.
Veiligheid
Vergroot patiëntveiligheid binnen zorginstellingen.
14 Categorieën Voorbehouden Handelingen
Medische ingrepen
Heelkundige ingrepen en verloskundige handelingen.
Invasieve procedures
Injecties, katheterisaties en puncties.
Complexe behandelingen
Narcose, defibrillatie en cardioversie.
Op de volgende pagina vind je een volledig overzicht van alle categorieën.
Overzicht: 14 Categorieën (volgens Wet BIG)
Chirurgisch
Heelkundige ingrepen
Verloskundige handelingen
Endoscopieën
Invasief
Katheterisaties
Injecties
Puncties
Specialistisch
Narcose
Radioactieve stoffen
Cardioversie
Defibrillatie
Overig
Elektroconvulsieve therapie
Steenvergruizing
Kunstmatige bevruchting
Voorschrijven medicatie
Wie Mag Wat Uitvoeren?
Zelfstandig bevoegd
Artsen, tandartsen en verloskundigen mogen zelfstandig handelen.
Functioneel bevoegd
Verpleegkundigen handelen in opdracht indien bevoegd én bekwaam.
Niet bevoegd
Verzorgenden en helpenden mogen deze handelingen niet uitvoeren.
Wat Betekent 'Bevoegd'?
Officiële kwalificatie
Je hebt een erkend diploma en registratie in het BIG-register.
Wettelijke opleiding
Je hebt een opleiding gevolgd die voldoet aan alle wettelijke eisen.
Formele toestemming
Je hebt waar nodig toestemming van een bevoegd zorgverlener.
Wat Betekent 'Bekwaam'?
Praktische vaardigheid
Je kunt de handeling technisch correct uitvoeren.
Kennis bijhouden
Je houdt je deskundigheid op peil via scholing en praktijkervaring.
Zelfreflectie
Je beoordeelt kritisch of je bekwaam bent voor elke handeling.
Onderhoud
Je oefent regelmatig om vaardigheden up-to-date te houden.
Werkplek: Zorginstellingen vs. Ziekenhuis
Zorginstellingen
Voorbehouden handelingen in verpleeghuis, thuiszorg en GGZ
Focus op chronische zorg
Minder acute situaties
Langdurige zorgrelaties met cliënten
Ziekenhuis
Meer complexe acute ingrepen
Bredere diversiteit aan handelingen
Directe toegang tot specialisten
Kortdurende zorgrelaties met patiënten
Voorbeeld: Injecteren in de Wijkzorg
Indicatie
Subcutane insuline-injectie op voorschrift van arts.
Uitvoering
Zelfstandig door bekwame wijkverpleegkundige.
Kennis
Protocollen, hygiënevoorschriften en insulinewerking.
Monitoring
Herkennen van complicaties zoals hypo- of hyperglykemie.
Voorbeeld: Katheterisatie in Verpleeghuis
Doktersinstructie
Katheterisatie gebeurt altijd op instructie van een arts.
Steriele werkwijze
Strikte hygiëne om infecties te voorkomen is essentieel.
Observatie
Controleer op complicaties zoals bloedingen of infecties.
Rapportage
Documenteer de procedure en observaties zorgvuldig.
Voorbeeld: Bloedafname in Thuiszorg
Voorbereiding
Controleer de opdracht van de arts en verzamel de juiste materialen.
Zorg voor goede hygiëne en een comfortabele omgeving voor de cliënt.
Uitvoering
Pas de juiste priktechniek toe en volg het protocol nauwkeurig.
Let op de juiste volgorde van bloedbuisjes bij afname.
Afronding
Vul labformulieren correct in en zorg voor juiste bewaring.
Organiseer transport naar het laboratorium binnen de gestelde tijd.
Casus 1: Fout bij Injectie Toediening
Wat doe je als je een verkeerde dosering hebt toegediend? Stop, meld direct aan arts, documenteer het incident en monitor de cliënt nauwlettend op reacties.
Casus 2: Katheterisatie met Complicatie
Situatie
Tijdens katheteriseren treedt onverwacht een bloeding op bij de cliënt.
Handelen
Stop de procedure onmiddellijk en stel de cliënt gerust.
Actie
Raadpleeg direct een arts en documenteer de complicatie zorgvuldig.
Casus 3: Onbevoegde Handeling
Observatie
Je ziet een collega zonder bevoegdheid een voorbehouden handeling uitvoeren.
Bespreking
Spreek je collega direct aan in een privésetting.
Melding
Informeer je leidinggevende over het voorval.
De veiligheid van cliënten staat altijd voorop, ook al is het misschien moeilijk om een collega aan te spreken.
Wat als je Onbekwaam bent?
Niet uitvoeren
Weiger de handeling uit te voeren als je niet bekwaam bent.
Overleggen
Bespreek de situatie met je leidinggevende of de behandelend arts.
Scholing
Vraag training of bijscholing aan om je bekwaamheid te vergroten.
Verantwoordelijkheid bij Voorbehouden Handelingen
Eigen verantwoordelijkheid
Je bent zelf verantwoordelijk voor het inschatten van je bekwaamheid.
Opdrachtgever
De arts draagt verantwoordelijkheid voor de medische indicatie.
Documentatie
Leg handelingen en instructies zorgvuldig vast in het dossier.
Organisatie
De zorginstelling faciliteert scholing en toetsing.
Verpleegkundige in Opleiding (VIG/Verpleegkunde)
Observeren
Eerst kijken naar uitvoering door gediplomeerde.
Oefenen
Onder direct toezicht vaardigheden ontwikkelen.
Toetsen
Vaardigheden laten beoordelen door begeleider.
Documenteren
Vorderingen vastleggen in leerportfolio.
Taken van de Leerling-Verpleegkundige
Eindniveau
Zelfstandig functioneren onder eindverantwoordelijkheid opleider.
Verantwoordelijkheid opbouwen
Stapsgewijs meer zelfstandigheid verwerven.
Basiskennis verwerven
Theoretische en praktische vaardigheden ontwikkelen.
Als leerling-verpleegkundige reflecteer je voortdurend op je handelen en vraag je actief om feedback om je bekwaamheid te vergroten.
Casus 4: Leerling Voert Onbegeleid Voorbehouden Handeling uit
1
Situatie
Een leerling injecteert zelfstandig insuline zonder begeleiding.
2
Risico's
Verhoogd risico op fouten en schade aan de cliënt.
3
Overtreding
Schending van de Wet BIG en interne opleidingsregels.
4
Leerpunt
Altijd handelen onder gepaste begeleiding tijdens de opleiding.
Begeleiding van Leerlingen in de Praktijk
Afspraken maken
Stel duidelijke regels op over toezicht en zelfstandigheid.
Documenteer deze afspraken in het begeleidingsplan.
Leerplan opstellen
Formuleer concrete leerdoelen voor voorbehouden handelingen.
Bouw complexiteit geleidelijk op binnen de opleiding.
Evaluatiemomenten
Plan regelmatige reflectiemomenten na het uitvoeren van handelingen.
Bied constructieve feedback om groei te stimuleren.
Quizvraag 1
Wat is een voorbehouden handeling?
Elke medische handeling in de zorg
Een handeling die alleen bevoegde en bekwame zorgverleners mogen uitvoeren
Een handeling die iedereen mag uitvoeren
Een administratieve handeling
Denk na over het juiste antwoord. Op de volgende dia vind je het antwoord met toelichting.
Antwoord Quizvraag 1
—
Het juiste antwoord is B
Een handeling die alleen bevoegde en bekwame zorgverleners mogen uitvoeren.
Voorbehouden handelingen zijn specifiek in de Wet BIG omschreven en mogen alleen door bevoegde én bekwame zorgverleners worden uitgevoerd vanwege de gezondheidsrisico's.
Quizvraag 2
A. Alleen een arts
B. Alleen een verpleegkundige
C. Artsen, tandartsen, verl...
D. Iedereen in de zorg
Wie mag zelfstandig een voorbehouden handeling uitvoeren? Denk na over het juiste antwoord.
Antwoord Quizvraag 2
—
Het juiste antwoord is C
Artsen, tandartsen, verloskundigen, physician assistants, verpleegkundig specialisten.
Deze beroepsgroepen hebben een zelfstandige bevoegdheid voor bepaalde voorbehouden handelingen binnen hun deskundigheidsgebied volgens de Wet BIG.
Quizvraag 3
Optie A
Praktische vaardigheid zelf aantonen en onderhouden.
Optie B
Alleen een diploma hebben.
Optie C
Zeggen dat je het kunt.
Wat betekent 'bekwaam' zijn in het kader van voorbehouden handelingen?
Antwoord Quizvraag 3
—
Het juiste antwoord is A
Praktische vaardigheid zelf aantonen en onderhouden.
Bekwaamheid gaat verder dan alleen een diploma. Het betekent dat je de vaardigheid praktisch beheerst, regelmatig oefent en je kennis bijhoudt.
Quizvraag 4 (leerling-specifiek)
Mag je als leerling-verpleegkundige een voorbehouden handeling zelfstandig uitvoeren?
A. Ja, als je goed hebt opgelet bij de instructie
B. Nee, altijd onder toezicht oefenen totdat je bekwaam verklaard bent
C. Ja, als het druk is
D. Alleen bij een cliënt die je goed kent
Antwoord Quizvraag 4
—
Het juiste antwoord is B
Nee, altijd onder toezicht oefenen totdat je bekwaam verklaard bent.
Als leerling mag je nooit zelfstandig voorbehouden handelingen uitvoeren. Zelfs bij drukte of bekende cliënten blijft begeleiding verplicht.
Quizvraag 5
Wat doe je als je twijfelt aan je eigen bekwaamheid voor een handeling?
Antwoord Quizvraag 5
—
Het juiste antwoord is B
Overleggen met leidinggevende/arts en niet uitvoeren.
Bij twijfel over bekwaamheid mag je de handeling niet uitvoeren. Overleg altijd met je leidinggevende of de behandelend arts.
Samenvatting & Kernen
2
Wet BIG
Voorbehouden handelingen zijn wettelijk beschermd.
Bevoegd én bekwaam
Beide voorwaarden zijn noodzakelijk voor uitvoering.
Leerlingen
NOOIT zelfstandig, altijd onder begeleiding oefenen.
Bij twijfel
Overleg, rapporteer en weiger indien nodig.
Vragen of Discussie?
Deel je praktijkervaringen, stel vragen en bespreek dilemma's uit je dagelijkse werk. Samen werken we aan veiligere zorg!