1.4 Chromosomen
Chromosomen
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Chromosomen
Open de les vanuit het idee dat mensen op elkaar lijken, maar toch allemaal verschillend zijn. Koppel dit direct aan erfelijke informatie in de celkern.
Leerdoel
Je kunt de kenmerken van chromosomen beschrijven.
Dit leerdoel is overgenomen uit de aangeleverde schermafbeelding en omgezet naar een ik-kan-doel.
Erfelijke eigenschappen
Iedereen is anders doordat erfelijke informatie niet bij iedereen hetzelfde is.
Die erfelijke informatie ligt in de celkern.
De informatie in de celkern heeft invloed op erfelijke eigenschappen.
Voorbeelden zijn oogkleur en sproeten.
Benadruk dat het hier gaat om erfelijke eigenschappen: kenmerken die samenhangen met informatie in het DNA.
De celkern en chromosomen
De celkern regelt wat er in de cel gebeurt.
In de celkern bevinden zich chromosomen.
Chromosomen dragen de erfelijke informatie van een organisme.
Houd het onderscheid duidelijk: de celkern is het deel van de cel, chromosomen liggen daarin.
Waaruit chromosomen bestaan
Een chromosoom bestaat uit DNA en eiwit.
Het DNA bevat de informatie voor erfelijke eigenschappen.
Een DNA-molecuul is heel lang.
Noem dat eiwitten helpen bij de verpakking van het DNA, zonder verder in detail te gaan als dat nog niet behandeld is.
Vorm van chromosomen
Omdat een DNA-molecuul erg lang is, zijn chromosomen lange, dunne draden. Meestal zijn ze in de celkern niet goed zichtbaar met een microscoop.
Dit helpt leerlingen begrijpen waarom chromosomen niet altijd als duidelijke X-vormen te zien zijn.
Wanneer zie je chromosomen?
In een gewone celkern zijn chromosomen meestal niet zichtbaar.
Als een cel zich gaat delen, worden chromosomen zichtbaar.
Dan zijn ze met een microscoop beter te zien.
Wijs op het verschil tussen een cel die niet deelt en een cel tijdens de celdeling.
Chromosomen in paren
Chromosomen komen voor in chromosomenparen.
De twee chromosomen van een paar zijn bijna gelijk in grootte en vorm.
Ze bevatten informatie voor dezelfde erfelijke eigenschappen.
Zeg eventueel dat het om overeenkomstige chromosomen gaat, maar houd de uitleg eenvoudig en dicht bij de bron.
Chromosomenportret
In een chromosomenportret worden chromosomen geordend.
Dat gebeurt op basis van grootte en vorm.
Zo worden de chromosomenparen overzichtelijk weergegeven.
Leg uit dat leerlingen in zo’n afbeelding goed kunnen zien dat chromosomen in paren voorkomen.
Aantal chromosomen bij de mens
Het lichaam van een mens bestaat uit lichaamscellen.
In elke celkern van een menselijke lichaamscel zitten 46 chromosomen.
Dat zijn 23 chromosomenparen per celkern.
Herhaal dat het hier specifiek gaat om lichaamscellen.
Voorbeelden van lichaamscellen
Huidcellen
Levercellen
Spiercellen
Deze lichaamscellen bevatten in de celkern 46 chromosomen.
Gebruik deze voorbeelden om duidelijk te maken dat veel verschillende cellen hetzelfde aantal chromosomen hebben.
Oud examenopdracht
Beperk dit tot het algemene kenmerk uit de methode en ga niet uitbreiden met andere soorten of uitzonderingen.
Begrippen
celkern - deel van de cel dat regelt wat er in de cel gebeurt
chromosoom - structuur in de celkern met erfelijke informatie
DNA - molecuul dat de informatie voor erfelijke eigenschappen bevat
erfelijke eigenschap - kenmerk dat samenhangt met informatie in het DNA
chromosomenpaar - twee chromosomen die bijna gelijk zijn in grootte en vorm
chromosomenportret - afbeelding waarin chromosomen op grootte en vorm zijn geordend
lichaamscel - cel die deel uitmaakt van het lichaam, zoals een huidcel of spiercel
Deze slide heeft geen instructies
