Ontwikkeling door de levensfasen

Ontwikkeling door de levensfasen

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorSociale en gedragswetenschappenSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsLeerjaar 5,6

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Ontwikkeling door de levensfasen

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan de ontwikkelingsdomeinen herkennen en benoemen per levensfase.

De gebruiker gaf meerdere doelen. Volgens de instructie is één doel leidend; dit doel past het best als basis voor de les. De andere twee doelen komen wel terug in de inhoud van de slides.

Welke woorden koppel jij aan ontwikkeling bij mensen?

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag kort door bij woorden die al naar domeinen verwijzen, zoals lichaam, denken, gevoelens of gedrag.

Ontwikkeling bekijk je in domeinen

Binnen elke levensfase kun je iemands ontwikkeling langs vijf domeinen bekijken.

Samen geven die domeinen een vollediger beeld van een persoon.


  • fysiek

  • cognitief

  • moreel

  • socio-emotioneel

  • persoonlijkheid

Open bij het idee dat ontwikkeling meer is dan alleen groeien in lengte of leeftijd. De vijf domeinen vormen samen de kapstok voor de rest van de les.

Fysieke ontwikkeling

Fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam en de motoriek.


  • groei

  • kracht

  • fijne bewegingen

  • grove bewegingen

Leg uit dat fijne motoriek kleine, precieze bewegingen zijn en grove motoriek grotere bewegingen zoals lopen, springen en klimmen.

Cognitieve ontwikkeling

Cognitieve ontwikkeling gaat over denken en verwerken van informatie.


  • waarnemen

  • geheugen

  • taal

  • problemen oplossen

Deze slide heeft geen instructies

Moreel, sociaal en persoonlijk

  • Morele ontwikkeling: onderscheid tussen goed en kwaad en daarnaar handelen

  • Socio-emotionele ontwikkeling: gevoelens en omgaan met anderen, zoals hechting, vriendschap en emoties regelen

  • Persoonlijkheidsontwikkeling: eigenschappen die iemand uniek maken

Benadruk het verschil tussen socio-emotioneel en persoonlijkheid: socio-emotioneel gaat over gevoelens en relaties; persoonlijkheid over het bredere geheel van kenmerken van iemand.

De vijf domeinen per levensfase

In elke levensfase kun je dezelfde vijf domeinen bekijken.

Dat maakt het mogelijk om ontwikkeling systematisch te beschrijven.


Een baby, kleuter of adolescent ontwikkelt zich dus telkens:

  • fysiek

  • cognitief

  • moreel

  • socio-emotioneel

  • in persoonlijkheid

Maak hier de brug naar levensfasen: de domeinen blijven gelijk, maar de invulling verandert per fase.

Welk domein gaat vooral over denken en informatie verwerken?

A

socio-emotioneel

B

cognitief

C

fysiek

D

moreel

Toetst of leerlingen cognitieve ontwikkeling kunnen onderscheiden van de andere domeinen.

De vijf domeinen

Binnen elke levensfase kun je ontwikkeling langs vijf domeinen bekijken. Fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam en de motoriek. Cognitieve ontwikkeling gaat over denken en informatie verwerken. Socio-emotionele ontwikkeling gaat over gevoelens en omgaan met anderen.

Fysieke ontwikkeling
Cognitieve ontwikkeling
Socio-emotionele ontwikkeling
Morele ontwikkeling
Persoonlijkheidsontwikkeling
Levensfase

De drie ingevulde termen komen letterlijk uit de voorgaande slides en hebben elk een duidelijke, unieke plek door de omschrijving erachter.

Domeinen beïnvloeden elkaar

De ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar.

Een verandering in één domein werkt vaak door in andere domeinen.


Die onderlinge beïnvloeding heet wisselwerking.

Dit is het kernbegrip van de tweede doelstelling. Laat leerlingen dit woord precies overnemen: wisselwerking.

Wisselwerking uitgelegd

Ontwikkeling verloopt niet in losse vakjes.

Als iemand verandert in lichaam, denken, gevoelens of gedrag, kan dat gevolgen hebben voor andere delen van de ontwikkeling.


Eén domein → invloed op een ander domein

Gebruik eventueel een eenvoudig extra voorbeeld: beter kunnen praten (cognitief) helpt om gevoelens uit te leggen (socio-emotioneel).

Voorbeeld: Noor

Bij Noor zie je meerdere domeinen tegelijk:


  • lichamelijke puberteit (fysiek)

  • onzekerheid over uiterlijk (socio-emotioneel)

  • nadenken over wie ze wil zijn (persoonlijkheid)

  • nadenken over eerlijkheid (moreel)

Noem ook dat Noor door haar ontwikkeling in abstract denken deze vragen bewuster kan overdenken; dat hoort bij het cognitieve domein.

Noor: de samenhang

In dit voorbeeld zie je de wisselwerking stap voor stap:


lichamelijke puberteit → onzekerheid over uiterlijk

abstract denken → nadenken over identiteit

abstract denken → nadenken over eerlijkheid


Eén verandering kan dus meerdere andere ontwikkelingen in gang zetten.

Maak expliciet dat het cognitieve domein hier niet los staat, maar mee bepaalt hoe Noor haar veranderingen begrijpt en verwerkt.

Nog een voorbeeld van wisselwerking

Bij een peuter kan wankel stappen leiden tot boosheid of frustratie.


  • wankel stappen = fysieke ontwikkeling

  • boosheid of frustratie = socio-emotionele ontwikkeling


Dit verband noem je wisselwerking.

Dit voorbeeld sluit direct aan bij de gegeven check jezelf-inhoud, maar zonder er een vraagvorm van te maken.

Hoe heet de invloed van het ene domein op het andere?

A

levensfase

B

vergelijking

C

wisselwerking

D

motoriek

Wisselwerking is het kernbegrip van dit blok.

Leg het peutervoorbeeld van wisselwerking uit.

Verwachte elementen: fysieke ontwikkeling = wankel stappen; socio-emotionele ontwikkeling = boosheid of frustratie; verband = wisselwerking. Bespreek vooral hoe één verandering doorwerkt in een ander domein.

Eén domein door de tijd volgen

Je kunt ontwikkeling ook anders bekijken:

namelijk één domein vergelijken over meerdere levensfasen heen.


Zo zie je wat er verandert van baby tot adolescent binnen hetzelfde domein.

In dit voorbeeld volgen we de cognitieve ontwikkeling.

Maak duidelijk dat dit een tweede manier van kijken is: niet alle domeinen in één fase, maar één domein door verschillende fasen heen.

Cognitieve ontwikkeling per fase

Babytijd

  • leert via zintuigen en bewegen

  • ontdekt dat dingen blijven bestaan, ook als ze niet zichtbaar zijn

Kleutertijd

  • denkt in beelden en fantasie

  • denkt nog sterk vanuit zichzelf

Licht bij babytijd eventueel toe dat hiermee objectpermanentie wordt bedoeld, maar gebruik dat moeilijke woord alleen als het past bij de groep.

Cognitieve ontwikkeling per fase

Lagere schoolkindfase

  • denkt logisch over concrete dingen

  • begrijpt hoeveelheid en regels

  • denkt abstract en hypothetisch

  • kan bijvoorbeeld een wiskundig bewijs volgen

Adolescentie

Benadruk het verschil tussen concreet en abstract denken; dat is de belangrijkste vergelijking tussen deze fasen.

Wat verandert er in denken?

De cognitieve ontwikkeling wordt geleidelijk complexer:


zintuigen en bewegen → beelden en fantasie → logisch denken over concrete zaken → abstract en hypothetisch denken


Zo kun je één ontwikkelingsdomein over de levensfasen heen vergelijken.

Lees deze ontwikkelingslijn rustig hardop; het pijlschema helpt leerlingen het verloop als één geheel te zien.

Welke fase past bij abstract en hypothetisch denken?

A

babytijd

B

kleutertijd

C

adolescentie

D

lagere schoolkindfase

De distractors verwijzen naar de andere fasen uit het vergelijkingsschema.

Cognitieve ontwikkeling door de tijd

De cognitieve ontwikkeling wordt geleidelijk complexer. In de babytijd leert een kind via zintuigen en bewegen. In de kleutertijd denkt het in beelden en fantasie. In de adolescentie wordt denken meer abstract en hypothetisch.

zintuigen
fantasie
abstract
motoriek
hechting
concreet

Alle blanks zijn dragende kernwoorden uit het pijlschema en de faseslides.

Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk deel vond jij het lastigst om te begrijpen?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

ontwikkelingsdomeinen - vijf kanten waarop je de ontwikkeling van een persoon kunt bekijken

fysieke ontwikkeling - ontwikkeling van lichaam en motoriek

cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling van denken, taal, geheugen en probleemoplossing

morele ontwikkeling - ontwikkeling van het onderscheid tussen goed en kwaad en het handelen daarnaar

socio-emotionele ontwikkeling - ontwikkeling van gevoelens en omgaan met anderen

persoonlijkheidsontwikkeling - ontwikkeling van eigenschappen die iemand uniek maken

wisselwerking - wederzijdse beïnvloeding tussen ontwikkelingsdomeinen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

levensfase - periode in het leven met typische kenmerken van ontwikkeling

babytijd - vroege levensfase waarin leren sterk via zintuigen en beweging verloopt

kleutertijd - levensfase waarin fantasie en beeldend denken sterk aanwezig zijn

lagere schoolkindfase - levensfase waarin logisch denken over concrete zaken groeit

adolescentie - levensfase waarin abstract en hypothetisch denken sterker wordt

Deze slide heeft geen instructies

Vijf ontwikkelingsdomeinen in één samenhangend beeld

Om de ontwikkeling van een persoon goed te begrijpen, bekijken sociale en gedragswetenschappen vaak vijf domeinen. De fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam, de groei en de motoriek. De cognitieve ontwikkeling heeft betrekking op denken, taal en problemen oplossen. Bij de morele ontwikkeling staat centraal hoe iemand goed en kwaad onderscheidt. De socio-emotionele ontwikkeling gaat over gevoelens, hechting en relaties met anderen. Ten slotte verwijst de persoonlijkheidsontwikkeling naar eigenschappen die iemand tot een uniek persoon maken.

fysieke
cognitieve
morele
socio-emotionele
persoonlijkheidsontwikkeling
juridische
economische
politieke
creatieve
medische

Deze slide heeft geen instructies

Wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen

De vijf ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar voortdurend. Zo kan een verandering in het fysieke domein leiden tot onzekerheid of frustratie in het socio-emotionele domein. Wanneer een jongere door cognitieve groei abstract leert denken, kan die ook bewuster nadenken over identiteit en toekomst. Daardoor krijgt de persoonlijkheid verder vorm. Tegelijk kan die jongere ook kritischer nadenken over eerlijkheid en regels, wat wijst op de morele ontwikkeling. Zo noemen we de voortdurende beïnvloeding tussen domeinen de wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen.

fysieke
abstract
persoonlijkheid
morele
wisselwerking
isolatie
herhaling
aanpassing
navolging
erfelijkheid

Deze slide heeft geen instructies

Cognitieve ontwikkeling doorheen de levensfasen

Wie de cognitieve ontwikkeling doorheen de levensloop volgt, ziet duidelijke verschillen tussen fasen. In de babytijd leert een kind vooral via zintuigen en bewegingen, en ontdekt het dat voorwerpen blijven bestaan. In de kleutertijd denkt een kind sterk in beelden en fantasie, vaak nog vanuit zichzelf. In de lagere schoolkindfase wordt logisch denken over concrete situaties belangrijker, bijvoorbeeld bij hoeveelheid en regels. In de adolescentie ontstaat dan weer de mogelijkheid tot abstract en hypothetisch denken, zoals nodig is bij een wiskundig bewijs.

babytijd
kleutertijd
lagere schoolkindfase
adolescentie
volwassenheid
peutertijd
seniorfase
prenatale fase

Deze slide heeft geen instructies

Een voorbeeld van een peuter en de betrokken domeinen

Een peuter die nog wankel stapt, valt vaker tijdens het bewegen. Dat probleem hoort bij de fysieke ontwikkeling, omdat het te maken heeft met lichaam en motoriek. Wanneer diezelfde peuter daarna boos of gefrustreerd reageert, zie je ook de socio-emotionele ontwikkeling, omdat gevoelens zichtbaar worden. Het verband waarbij het ene domein invloed uitoefent op het andere, noemen we de wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen.

wankel
fysieke
socio-emotionele
wisselwerking
cognitieve
stabiel
persoonlijkheidsontwikkeling
scheiding

Deze slide heeft geen instructies