Ontwikkeling door de levensfasen
Ontwikkeling door de levensfasen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de ontwikkelingsdomeinen herkennen en benoemen per levensfase.
De gebruiker gaf meerdere doelen. Volgens de instructie is één doel leidend; dit doel past het best als basis voor de les. De andere twee doelen komen wel terug in de inhoud van de slides.
Welke woorden koppel jij aan ontwikkeling bij mensen?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag kort door bij woorden die al naar domeinen verwijzen, zoals lichaam, denken, gevoelens of gedrag.
Ontwikkeling bekijk je in domeinen
Binnen elke levensfase kun je iemands ontwikkeling langs vijf domeinen bekijken.
Samen geven die domeinen een vollediger beeld van een persoon.
fysiek
cognitief
moreel
socio-emotioneel
persoonlijkheid
Open bij het idee dat ontwikkeling meer is dan alleen groeien in lengte of leeftijd. De vijf domeinen vormen samen de kapstok voor de rest van de les.
Fysieke ontwikkeling
Fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam en de motoriek.
groei
kracht
fijne bewegingen
grove bewegingen
Leg uit dat fijne motoriek kleine, precieze bewegingen zijn en grove motoriek grotere bewegingen zoals lopen, springen en klimmen.
Cognitieve ontwikkeling
Cognitieve ontwikkeling gaat over denken en verwerken van informatie.
waarnemen
geheugen
taal
problemen oplossen
Deze slide heeft geen instructies
Moreel, sociaal en persoonlijk
Morele ontwikkeling: onderscheid tussen goed en kwaad en daarnaar handelen
Socio-emotionele ontwikkeling: gevoelens en omgaan met anderen, zoals hechting, vriendschap en emoties regelen
Persoonlijkheidsontwikkeling: eigenschappen die iemand uniek maken
Benadruk het verschil tussen socio-emotioneel en persoonlijkheid: socio-emotioneel gaat over gevoelens en relaties; persoonlijkheid over het bredere geheel van kenmerken van iemand.
De vijf domeinen per levensfase
In elke levensfase kun je dezelfde vijf domeinen bekijken.
Dat maakt het mogelijk om ontwikkeling systematisch te beschrijven.
Een baby, kleuter of adolescent ontwikkelt zich dus telkens:
fysiek
cognitief
moreel
socio-emotioneel
in persoonlijkheid
Maak hier de brug naar levensfasen: de domeinen blijven gelijk, maar de invulling verandert per fase.
Welk domein gaat vooral over denken en informatie verwerken?
socio-emotioneel
cognitief
fysiek
moreel
Toetst of leerlingen cognitieve ontwikkeling kunnen onderscheiden van de andere domeinen.
De vijf domeinen
Binnen elke levensfase kun je ontwikkeling langs vijf domeinen bekijken. Fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam en de motoriek. Cognitieve ontwikkeling gaat over denken en informatie verwerken. Socio-emotionele ontwikkeling gaat over gevoelens en omgaan met anderen.
De drie ingevulde termen komen letterlijk uit de voorgaande slides en hebben elk een duidelijke, unieke plek door de omschrijving erachter.
Domeinen beïnvloeden elkaar
De ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar.
Een verandering in één domein werkt vaak door in andere domeinen.
Die onderlinge beïnvloeding heet wisselwerking.
Dit is het kernbegrip van de tweede doelstelling. Laat leerlingen dit woord precies overnemen: wisselwerking.
Wisselwerking uitgelegd
Ontwikkeling verloopt niet in losse vakjes.
Als iemand verandert in lichaam, denken, gevoelens of gedrag, kan dat gevolgen hebben voor andere delen van de ontwikkeling.
Eén domein → invloed op een ander domein
Gebruik eventueel een eenvoudig extra voorbeeld: beter kunnen praten (cognitief) helpt om gevoelens uit te leggen (socio-emotioneel).
Voorbeeld: Noor
Bij Noor zie je meerdere domeinen tegelijk:
lichamelijke puberteit (fysiek)
onzekerheid over uiterlijk (socio-emotioneel)
nadenken over wie ze wil zijn (persoonlijkheid)
nadenken over eerlijkheid (moreel)
Noem ook dat Noor door haar ontwikkeling in abstract denken deze vragen bewuster kan overdenken; dat hoort bij het cognitieve domein.
Noor: de samenhang
In dit voorbeeld zie je de wisselwerking stap voor stap:
lichamelijke puberteit → onzekerheid over uiterlijk
abstract denken → nadenken over identiteit
abstract denken → nadenken over eerlijkheid
Eén verandering kan dus meerdere andere ontwikkelingen in gang zetten.
Maak expliciet dat het cognitieve domein hier niet los staat, maar mee bepaalt hoe Noor haar veranderingen begrijpt en verwerkt.
Nog een voorbeeld van wisselwerking
Bij een peuter kan wankel stappen leiden tot boosheid of frustratie.
wankel stappen = fysieke ontwikkeling
boosheid of frustratie = socio-emotionele ontwikkeling
Dit verband noem je wisselwerking.
Dit voorbeeld sluit direct aan bij de gegeven check jezelf-inhoud, maar zonder er een vraagvorm van te maken.
Hoe heet de invloed van het ene domein op het andere?
levensfase
vergelijking
wisselwerking
motoriek
Wisselwerking is het kernbegrip van dit blok.
Leg het peutervoorbeeld van wisselwerking uit.
Verwachte elementen: fysieke ontwikkeling = wankel stappen; socio-emotionele ontwikkeling = boosheid of frustratie; verband = wisselwerking. Bespreek vooral hoe één verandering doorwerkt in een ander domein.
Eén domein door de tijd volgen
Je kunt ontwikkeling ook anders bekijken:
namelijk één domein vergelijken over meerdere levensfasen heen.
Zo zie je wat er verandert van baby tot adolescent binnen hetzelfde domein.
In dit voorbeeld volgen we de cognitieve ontwikkeling.
Maak duidelijk dat dit een tweede manier van kijken is: niet alle domeinen in één fase, maar één domein door verschillende fasen heen.
Cognitieve ontwikkeling per fase
Babytijd
leert via zintuigen en bewegen
ontdekt dat dingen blijven bestaan, ook als ze niet zichtbaar zijn
Kleutertijd
denkt in beelden en fantasie
denkt nog sterk vanuit zichzelf
Licht bij babytijd eventueel toe dat hiermee objectpermanentie wordt bedoeld, maar gebruik dat moeilijke woord alleen als het past bij de groep.
Cognitieve ontwikkeling per fase
Lagere schoolkindfase
denkt logisch over concrete dingen
begrijpt hoeveelheid en regels
denkt abstract en hypothetisch
kan bijvoorbeeld een wiskundig bewijs volgen
Adolescentie
Benadruk het verschil tussen concreet en abstract denken; dat is de belangrijkste vergelijking tussen deze fasen.
Wat verandert er in denken?
De cognitieve ontwikkeling wordt geleidelijk complexer:
zintuigen en bewegen → beelden en fantasie → logisch denken over concrete zaken → abstract en hypothetisch denken
Zo kun je één ontwikkelingsdomein over de levensfasen heen vergelijken.
Lees deze ontwikkelingslijn rustig hardop; het pijlschema helpt leerlingen het verloop als één geheel te zien.
Welke fase past bij abstract en hypothetisch denken?
babytijd
kleutertijd
adolescentie
lagere schoolkindfase
De distractors verwijzen naar de andere fasen uit het vergelijkingsschema.
Cognitieve ontwikkeling door de tijd
De cognitieve ontwikkeling wordt geleidelijk complexer. In de babytijd leert een kind via zintuigen en bewegen. In de kleutertijd denkt het in beelden en fantasie. In de adolescentie wordt denken meer abstract en hypothetisch.
Alle blanks zijn dragende kernwoorden uit het pijlschema en de faseslides.
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel vond jij het lastigst om te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
ontwikkelingsdomeinen - vijf kanten waarop je de ontwikkeling van een persoon kunt bekijken
fysieke ontwikkeling - ontwikkeling van lichaam en motoriek
cognitieve ontwikkeling - ontwikkeling van denken, taal, geheugen en probleemoplossing
morele ontwikkeling - ontwikkeling van het onderscheid tussen goed en kwaad en het handelen daarnaar
socio-emotionele ontwikkeling - ontwikkeling van gevoelens en omgaan met anderen
persoonlijkheidsontwikkeling - ontwikkeling van eigenschappen die iemand uniek maken
wisselwerking - wederzijdse beïnvloeding tussen ontwikkelingsdomeinen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
levensfase - periode in het leven met typische kenmerken van ontwikkeling
babytijd - vroege levensfase waarin leren sterk via zintuigen en beweging verloopt
kleutertijd - levensfase waarin fantasie en beeldend denken sterk aanwezig zijn
lagere schoolkindfase - levensfase waarin logisch denken over concrete zaken groeit
adolescentie - levensfase waarin abstract en hypothetisch denken sterker wordt
Deze slide heeft geen instructies
Vijf ontwikkelingsdomeinen in één samenhangend beeld
Om de ontwikkeling van een persoon goed te begrijpen, bekijken sociale en gedragswetenschappen vaak vijf domeinen. De fysieke ontwikkeling gaat over het lichaam, de groei en de motoriek. De cognitieve ontwikkeling heeft betrekking op denken, taal en problemen oplossen. Bij de morele ontwikkeling staat centraal hoe iemand goed en kwaad onderscheidt. De socio-emotionele ontwikkeling gaat over gevoelens, hechting en relaties met anderen. Ten slotte verwijst de persoonlijkheidsontwikkeling naar eigenschappen die iemand tot een uniek persoon maken.
Deze slide heeft geen instructies
Wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen
De vijf ontwikkelingsdomeinen staan niet los van elkaar, maar beïnvloeden elkaar voortdurend. Zo kan een verandering in het fysieke domein leiden tot onzekerheid of frustratie in het socio-emotionele domein. Wanneer een jongere door cognitieve groei abstract leert denken, kan die ook bewuster nadenken over identiteit en toekomst. Daardoor krijgt de persoonlijkheid verder vorm. Tegelijk kan die jongere ook kritischer nadenken over eerlijkheid en regels, wat wijst op de morele ontwikkeling. Zo noemen we de voortdurende beïnvloeding tussen domeinen de wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen.
Deze slide heeft geen instructies
Cognitieve ontwikkeling doorheen de levensfasen
Wie de cognitieve ontwikkeling doorheen de levensloop volgt, ziet duidelijke verschillen tussen fasen. In de babytijd leert een kind vooral via zintuigen en bewegingen, en ontdekt het dat voorwerpen blijven bestaan. In de kleutertijd denkt een kind sterk in beelden en fantasie, vaak nog vanuit zichzelf. In de lagere schoolkindfase wordt logisch denken over concrete situaties belangrijker, bijvoorbeeld bij hoeveelheid en regels. In de adolescentie ontstaat dan weer de mogelijkheid tot abstract en hypothetisch denken, zoals nodig is bij een wiskundig bewijs.
Deze slide heeft geen instructies
Een voorbeeld van een peuter en de betrokken domeinen
Een peuter die nog wankel stapt, valt vaker tijdens het bewegen. Dat probleem hoort bij de fysieke ontwikkeling, omdat het te maken heeft met lichaam en motoriek. Wanneer diezelfde peuter daarna boos of gefrustreerd reageert, zie je ook de socio-emotionele ontwikkeling, omdat gevoelens zichtbaar worden. Het verband waarbij het ene domein invloed uitoefent op het andere, noemen we de wisselwerking tussen ontwikkelingsdomeinen.
Deze slide heeft geen instructies