H4 Bacteriën opbouw en celwand

THEORIEBUNDEL

Bacteriën

Bouw en indeling van bacteriën

LJ2 OP1 — De cel theorie

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

THEORIEBUNDEL

Bacteriën

Bouw en indeling van bacteriën

LJ2 OP1 — De cel theorie

AAN HET EINDE VAN DEZE LES

Leerdoelen — dit moet je kennen

1


Je kunt het verschil tussen een prokaryote en een eukaryote cel uitleggen.

2


Je weet waaruit de celwand van een bacterie is opgebouwd.

3


Je weet dat bacterieel DNA circulair is en los in het cytoplasma ligt.

4


Je kunt uitleggen wat een Gramkleuring is en hoe deze wordt uitgevoerd.

5


Je kent het verschil tussen grampositieve en gramnegatieve bacteriën (celwand).

6


Je kent de verschillende vormen van bacteriën en hun rangschikking.

Bacteriën — § 12.3

2

1

Prokaryoot vs eukaryoot

Bacteriën — § 12.3

3

ONDERWERP 1

Prokaryote en eukaryote cellen

  • Bacteriën zijn prokaryote cellen: kleine (0,2–5 µm), eenvoudige, eencellige micro-organismen.

  • Het erfelijk materiaal (DNA) ligt vrij in het cytoplasma — er is géén dubbel kernmembraan omheen.

  • Eukaryote cellen (dier-, plant- en schimmelcellen) hebben wél een kern: het DNA zit veilig opgeborgen achter een dubbel kernmembraan.

  • Prokaryoten missen ook membraan-organellen, zoals mitochondriën en endoplasmatisch reticulum.


Het cruciale verschil: wel of geen kernmembraan om het erfelijk materiaal.

Bacteriën — § 12.3

4

Wat is het belangrijkste verschil tussen een eukaryote en een prokaryote cel?

2

ONDERWERP 2

De celwand van een bacterie

Bacteriën — § 12.3

7

ONDERWERP 2

Opbouw van de celwand

  • Buiten het celmembraan zit bij bacteriën een stevige, starre celwand.

  • Deze celwand bestaat niet uit cellulose (zoals bij planten), maar voornamelijk uit peptidoglycaan.

  • Peptidoglycaan is één gigantisch, driedimensionaal netwerk: lange ketens van polysachariden, verbonden door korte peptideketens.

  • De celwand bepaalt de vorm van de bacterie en beschermt de cel.

  • Veel antibiotica pakken precies dit aan: ze verhinderen dat er een gave celwand wordt gevormd.


Onthoud: celwand bacterie = peptidoglycaan (géén cellulose).

Bacteriën — § 12.3

8

De celwand van een bacterie bestaat voornamelijk uit...

A

Cellulose

B

Peptidoglycaan

C

Peptiden

D

Glycaan

3

ONDERWERP 3

Bacterieel DNA

Bacteriën — § 12.3

11

ONDERWERP 3

Hoe ligt het DNA in een bacterie?

  • Bacterieel DNA ligt los (vrij) in het cytoplasma.

  • Het is circulair (ringvormig): één circulair chromosoom.

  • Er is geen kernmembraan omheen — het DNA ligt dus niet in een ‘echte’ kern.

12

4

ONDERWERP 4

De Gramkleuring

Bacteriën — § 12.3

15

ONDERWERP 4

Wat is een Gramkleuring?

  • Hans Christian Gram was een Deense bioloog uit de 19e eeuw.

  • Hij ontwikkelde een kleurtechniek om bacteriën in te delen op basis van hoe hun celwand reageert op kleurstoffen.

  • Deze techniek heet sindsdien de Gramkleuring — één van de belangrijkste kleurtechnieken in de microbiologie.

  • Met de Gramkleuring verdeel je bacteriën in twee groepen: grampositief en gramnegatief.

16

ONDERWERP 4

De 4 stappen van de Gramkleuring

17

  1. Kristalviolet
    Alle bacteriën krijgen een paarse kleur. De kleurstof komt in de bacteriecellen terecht.

  2. Lugol (jodiumoplossing)
    Lugol zorgt ervoor dat de paarse kleurstof beter aan de bacterie blijft zitten.

  3. Ontkleuren met ethanol (alcohol)
    Dit is de belangrijkste stap.
    * Gram-positieve bacteriën houden de paarse kleurstof vast.
    * Gram-negatieve bacteriën verliezen de paarse kleurstof en worden kleurloos. Dit komt door verschillen in de celwand van de twee soorten bacteriën.

  4. Safranine
    De kleurloze Gram-negatieve bacteriën krijgen nu een roze/rode kleur. De Gram-positieve bacteriën blijven paars.

Welke kleurstof zorgt ervoor dat gramnegatieve bacteriën na de ontkleuring alsnog zichtbaar worden gemaakt?

A

Kristalviolet

B

Lugol

C

Alcohol

D

Safranine

Zet de vier stappen van de gramkleuring op de juiste volgorde.

1

Kristalviolet

2

Safranine

3

Lugol

4

Ethanol

5

ONDERWERP 5

Grampositief vs gramnegatief

Bacteriën — § 12.3

20

ONDERWERP 5

Waarom kleurt de ene bacterie paars, de andere rood?

  • Het verschil in kleur wordt veroorzaakt door de opbouw van de celwand.

  • Grampositief: dikke laag peptidoglycaan. Door ethanol krimpt deze laag, waardoor het kristalviolet-jodiumcomplex niet kan uitspoelen → blijft paars.

  • Gramnegatief: dunne laag peptidoglycaan, plus een extra buitenmembraan. Ethanol dringt hier makkelijk doorheen, het complex spoelt uit → wordt daarna rood gekleurd door safranine.


Dikke celwand = grampositief = paars. Dunne celwand + buitenmembraan = gramnegatief = rood.

Grampositief

Gramnegatief

21

Sleep de beschrijving naar de juiste bacteriesoort.

Grampositief

Gramnegatief

Kleurt paars

Kleurt rood

Heeft een dikke celwand

Heeft een dunne celwand

Heeft maar één celmembraan

Heeft twee celmembranen

6

ONDERWERP 6

Vormen van bacteriën

Bacteriën — § 12.3

24

ONDERWERP 6

De verschillende vormen van bacteriën

25

ONDERWERP 6

Rangschikking van bacteriën

  • Bacteriën kunnen ook verschillend gerangschikt zijn — vooral bij kokken duidelijk te zien.

  • Diplokokken: kokken die voorkomen in paren.

  • Streptokokken: kokken die ketens vormen.

  • Stafylokokken: kokken die clusters vormen, zoals ‘druiventrossen’.

  • Streptobacillen: staafjes die ketens vormen.

Diplokokken

kokken in paren

bv. Diplococcus pneumoniae

Streptokokken

kokken in ketens

bv. Streptococcus pyogenes

Stafylokokken

kokken in clusters

bv. Staphylococcus aureus





Streptobacillen

staafjes in ketens

bv. Bacillus anthracis

26

Coccen die in lange ketens gerangschikt liggen, noemen we…

A

Streptococcen

B

Staphylococcen

C

Diplococcen

D

Streptobacillen

TERUGBLIK

Samenvatting — dit kun je nu


✓

Je kunt het verschil tussen een prokaryote en een eukaryote cel uitleggen.


✓

Je weet waaruit de celwand van een bacterie is opgebouwd.


✓

Je weet dat bacterieel DNA circulair is en los in het cytoplasma ligt.


✓

Je kunt uitleggen wat een Gramkleuring is en hoe deze wordt uitgevoerd.


✓

Je kent het verschil tussen grampositieve en gramnegatieve bacteriën (celwand).


✓

Je kent de verschillende vormen van bacteriën en hun rangschikking.

Bacteriën — § 12.3

31

Einde van de theorie

Succes met leren! Ken je alle leerdoelen? Bekijk ze dan nog eens terug.