Achilles bij Plato
Roem of familie
Achilles bij Plato
Roem of familie
Leerdoelen (voor de les)
Aan het einde van de les kunnen leerlingen:
uitleggen welke waarden voor Achilles centraal staan in Ilias 9;
deze waarden plaatsen binnen de heroïsche gedragscode;
benoemen waarom Achilles’ keuze botst met de gemeenschap;
het spanningsveld verbinden met latere teksten (Antigone, Socrates).
Context
Ilias boek 9: Een gezantschap wordt naar Achilles gestuurd om te vragen of hij weer mee wil doen in de strijd. Odysseus probeert Achilles over te halen:
"Maar als Atreus' zoon te veel gehaat is bij jou,
hijzelf en ook zijn geschenken: heb dan mededogen met de andere Grieken
die het nu in het kamp zwaar hebben te verduren en jou zullen eren
als een god: werkelijk toch, voor hen kun je heel veel roem behalen.
Nu immers zul je Hektor kunnen doden, want hij zal je dicht naderen
door moordende razernij bevangen, want hij denkt dat niemand
van de Grieken die de schepen hier brachten, gelijk is aan hem. "
Achilles weigert.
Ilias 9.410-416
Daar komt bij dat mijn moeder, de zilvervoetige Thetis,
zegt dat de doem van de dood mij op twee manieren kan treffen.
Wanneer ik hier om de vesting van de Trojanen blijf vechten
kan ik mijn thuiskomst vergeten, maar blijft mijn roem eeuwig leven;
en wanneer ik naar huis en naar mijn dierbare land ga
kan ik de eeuwige roem vergeten maar blijf ik lang leven,
want dan laat de doem van de dood nog een tijd op zich wachten.
Vertaling
Grieks
μήτηρ γάρ τέ μέ φησι θεὰ Θέτις ἀργυρόπεζα
διχθαδίας κῆρας φερέμεν θανάτοιο τέλος δέ.
εἰ μέν κʼ αὖθι μένων Τρώων πόλιν ἀμφιμάχωμαι,
ὤλετο μέν μοι νόστος, ἀτὰρ κλέος ἄφθιτον ἔσται·
εἰ δέ κεν οἴκαδʼ ἵκωμι φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν,
ὤλετό μοι κλέος ἐσθλόν, ἐπὶ δηρὸν δέ μοι αἰὼν
ἔσσεται, οὐδέ κέ μʼ ὦκα τέλος θανάτοιο κιχείη.
Kernwaarden
κλέος (roem)
Onsterfelijke faam die blijft voortleven na de dood
τιμή (eer)
Persoonlijke waardigheid en erkenning door anderen
ζωή (leven)
Het fysieke, aardse bestaan
φίλοι (vriendschap)
Hechte persoonlijke banden (familie, strijdmakkers)
κοινόν (gemeenschap)
Het collectief waarvoor wordt gevochten (leger, Grieken)
Welke waarde is op dit moment het belangrijkst voor Achilles?
κλέος (roem)
τιμή (eer)
ζωή (leven)
φίλοι (vriendschap)
κοινόν (gemeenschap)
Lees de bron en geef antwoord op onderstaande vragen (15 minuten)
Tekstgericht:
“Welke waarde verdedigt Achilles hier expliciet?”
→ Welke zin of welke formulering laat dat zien?
Contextgericht:
“Waarom is deze keuze begrijpelijk binnen de heroïsche gedragscode?”
(zie "Context bij Thema")
Conflict:
“Welke andere waarde komt hierdoor in de knel — en voor wie?”
Stelling: “Achilles handelt juist door niet te vechten.”
Eens
Oneens
In het vervolg (Ilias 18.94-100)
Tot hem sprak daarop Thetis onder tranen:
"Jouw dood is nabij, mijn kind, zoals je zelf zegt,
want meteen na Hektor staat voor jou het doodslot gereed".
In woede sprak toen de snelvoetige Achilleus tot haar:
"Stierf ik maar meteen, nu het mij niet beschoren was mijn vriend
in zijn stervensuur te verdedigen; hij kwam nu om, ver van zijn
vaderland en ik mocht niet de afweer worden van zijn dood.
Brug naar vervolgteksten
Socrates in Krito (Plato):
Krito, een vriend van Socrates, spoort hem aan te vluchten, in plaats van op zijn vonnis te wachten.
Antigone van Sophokles:
Antigone breekt de wet, vanwege haar geloof in de goddelijke wetten
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen met Achilles?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen Socrates, Antigone en Achilles?
Vergelijking
Achilles:
overtuiging ↔ gemeenschap (eer vs κοινόν)
Antigone:
overtuiging ↔ wet (goddelijke wet vs menselijke wet)
Bij Achilles botst overtuiging met het κοινόν; bij Antigone botst overtuiging met de νόμος.
Socrates (Krito):
overtuiging ↔ leven (rechtvaardigheid vs overleven)
Waar Achilles zich onttrekt aan de gemeenschap, kiest Socrates ervoor haar wetten te gehoorzamen — zelfs ten koste van zijn leven.
Hoezeer ben je het eens met Achilles in dit stuk van de Ilias?