Het Energiekompas, deel 7: De droge plek achter de schone auto
Het Energiekompas, deel 7: De droge plek achter de schone auto
Open kort met de kern van de les: een elektrische auto lijkt schoon, maar de grondstoffen komen ergens vandaan. Kondig aan dat leerlingen vandaag kijken naar Chili, water en de gevolgen van lithiumwinning.
Lesdoel
Ik kan uitleggen hoe lithiumwinning in Chili werkt en welke gevolgen dat heeft voor mensen en natuur.
De andere doelen uit de prompt komen terug in de les, maar dit is het ene centrale lesdoel voor leerlingen.
Welke woorden denk jij bij lithium en elektrische auto's?
Gebruik de woordwolk als korte voorkennisactivatie na het lesdoel. Verwachte woorden: batterij, auto, Chili, mijn, groen, water, vervuiling. Vraag kort door op opvallende of veelgenoemde woorden.
Welkom terug! Wat weten we nog?
Herhaling van vorige les
Veel oplaadbare batterijen gebruiken lithium.
Veel kobalt komt uit de Democratische Republiek Congo.
Neodymium gebruiken we voor sterke magneten.
Europa is afhankelijk van andere landen, omdat grondstoffen en verwerking vaak buiten Europa liggen.
Maak hier vier interactieve meerkeuzevragen in LessonUp. Geef na elke vraag direct feedback: lithium zit in veel batterijen; kobalt komt vaak uit Congo; neodymium is nodig voor sterke magneten, bijvoorbeeld in motoren en windmolens; Europa heeft weinig eigen winning en verwerking van kritieke grondstoffen.
Welke grondstof zit in veel oplaadbare batterijen?
kobalt
lithium
koper
neodymium
Juiste antwoord: lithium. Kobalt zit ook in batterijen, maar de herhaling uit de vorige les benadrukt lithium als veelgebruikte grondstof in oplaadbare batterijen.
Uit welk land komt veel kobalt?
Chili
China
Australië
DR Congo
Juiste antwoord: Democratische Republiek Congo. Bespreek kort dat dit laat zien hoe afhankelijk andere landen zijn van grondstoffen uit het buitenland.
Waarvoor gebruiken we neodymium?
zonnepanelen
sterke magneten
brandstof
plastic
Juiste antwoord: sterke magneten. Koppel dit aan motoren en windmolens als herkenbare voorbeelden.
Waarom is Europa afhankelijk van andere landen?
te weinig fabrieken
auto's zijn te duur
grondstoffen liggen elders
stroom is te schoon
Juiste antwoord: grondstoffen en verwerking liggen vaak buiten Europa. Zo herhaal je het kernidee uit de vorige les.
Een elektrische auto, hoe groen is die?
Een elektrische auto heeft minder uitlaatgassen tijdens gebruik.
Maar voor de batterij zijn grondstoffen nodig.
Die winning kan gevolgen hebben voor water, natuur en mensen.
Daarom kijken we vandaag naar Chili.
Gebruik op deze dia de poll: 'Een elektrische auto is altijd volledig milieuvriendelijk' met de antwoorden eens, oneens, ik twijfel. Bespreek kort dat duurzaamheid niet alleen gaat over het rijden, maar ook over winning en productie. Noem daarna mondeling de drie lesdoelen uit de prompt.
Een elektrische auto is altijd volledig milieuvriendelijk.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Deze slide heeft geen instructies
Op reis naar de Atacama
De Atacama ligt in Chili, Zuid-Amerika.
Het is een van de droogste gebieden ter wereld.
Onder de grond zit zout water met lithium.
Dat water wordt opgepompt en verdampt in grote bassins.
Laat hier het Schooltv-fragment zien: https://schooltv.nl/video-item/hoe-wordt-lithium-gewonnen. Bespreek daarna kort waarom het opvallend is dat in een heel droog gebied juist veel water nodig is bij de winning van lithium.
Wie heeft water nodig?
Watertekort betekent: er is te weinig water voor wat mensen en natuur nodig hebben.
Boeren willen water voor dieren en gewassen.
Bewoners willen toegang tot schoon water.
Natuur heeft water nodig voor leefgebieden, zoals die van flamingo's.
Mijnbouwbedrijven willen lithium winnen en geld verdienen.
Maak hier de sleepopdracht waarbij leerlingen de groepen koppelen aan hun belang. Leg daarna uit dat dit de lokale impact laat zien: de gevolgen van winning op de plek zelf. Benadruk dat lithiumwinning zowel voordelen als nadelen kan hebben.
Waarom is veel watergebruik in de Atacama opvallend?
het is er erg droog
er wonen weinig mensen
er groeien veel bossen
de zee ligt dichtbij
Juiste antwoord: het is er erg droog. Laat leerlingen het verband leggen tussen woestijn, schaarste en watergebruik bij lithiumwinning.
Maak de uitleg compleet
In de Atacama in Chili is water schaars. Voor lithiumwinning wordt zout water omhoog gepompt. Dat kan zorgen voor watertekort voor mensen en natuur in de buurt.
De blanks herhalen de kernwoorden van dit blok: Atacama, schaars en watertekort.
Afwenteling en de verborgen voetafdruk
Afwenteling betekent: de voordelen zijn op de ene plek, maar de nadelen voel je ergens anders.
Voorbeeld:
Nederland → minder uitlaatgassen door elektrische auto's
Chili → druk op water en natuur door lithiumwinning
Ecologische voetafdruk kijk je in de hele keten:
Grondstofwinning → fabriek → vervoer → gebruik → recycling
Gebruik eerst de meerkeuzevraag over afwenteling; het juiste antwoord is B: Nederland profiteert van elektrische auto's, terwijl mensen in Chili nadelen van grondstofwinning ervaren. Bespreek daarna de tweede interactieve vraag: bij welke stappen in de productieketen ontstaan gevolgen voor het milieu? Goede uitkomst: in meerdere of alle stappen kunnen gevolgen ontstaan.
Wat is een voorbeeld van afwenteling?
meer recycling in Europa
minder stroom gebruiken thuis
Nederland schoon, Chili nadelen
een auto zonder batterij
Juiste antwoord: Nederland schoon, Chili nadelen. Bespreek dat voordelen en nadelen op verschillende plekken terechtkomen.
Bij welke stap kan milieuschade ontstaan?
alleen gebruik
alleen vervoer
alleen winning
meerdere stappen
Juiste antwoord: meerdere stappen. Koppel dit aan de hele keten: winning, fabriek, vervoer, gebruik en recycling.
Wat vind jij eerlijk?
Een Nederlands bedrijf wil meer elektrische auto's verkopen. Daarvoor is lithium uit Chili nodig.
Denk na over drie punten:
een voordeel van lithiumwinning
een nadeel voor Chili
een oplossing om de winning eerlijker te maken
Laat leerlingen in tweetallen overleggen en antwoorden insturen via LessonUp. Bespreek minstens twee verschillende oplossingen, bijvoorbeeld zuiniger watergebruik, strengere regels, betere verdeling van opbrengsten of meer recycling van batterijen.
Noem één eerlijke oplossing voor lithiumwinning.
Bespreek antwoorden klassikaal. Goede elementen: lokale impact in Chili, water sparen, strengere regels, recycling, eerlijke verdeling van winst, bescherming van natuur en bewoners.
Miniquiz en afsluiting
Miniquiz
De Atacama-woestijn ligt in Chili.
Watertekort is daar een probleem, omdat water schaars is.
Lokale impact zijn gevolgen op de plek zelf.
Afwenteling is: voordelen hier, nadelen ergens anders.
Kijk naar de hele productieketen van een elektrische auto.
Kernboodschap:
Een duurzame keuze heeft gevolgen op verschillende plekken in de wereld.
Gebruik hier vijf interactieve vragen, afwisselend meerkeuze en korte open vragen, met directe feedback. Sluit af met de eindstelling uit de prompt: 'Elektrische auto's zijn een goede oplossing voor het klimaat, ook als de lithiumwinning problemen veroorzaakt in Chili.' Laat leerlingen kiezen uit eens, oneens of twijfel en vraag om een korte uitleg met minstens twee begrippen uit de les, bijvoorbeeld lithium, watertekort, lokale impact, afwenteling of ecologische voetafdruk.
In welk land ligt de Atacama-woestijn?
Peru
Bolivia
Chili
Argentinië
Juiste antwoord: Chili.
Waarom is watertekort daar een probleem?
Verwachte elementen: er is weinig water beschikbaar, het gebied is erg droog, en mensen/natuur hebben dat water ook nodig.
Wat betekent lokale impact?
gevolgen op de plek
winst voor een bedrijf
transport naar Europa
stroom uit wind
Juiste antwoord: gevolgen op de plek zelf.
Welk begrip past bij nadelen elders?
Exact antwoord dat we zoeken: afwenteling.
Waarom kijk je naar de hele productieketen?
voor de prijs alleen
om kleur te kiezen
om alle gevolgen te zien
om sneller te rijden
Juiste antwoord: om alle gevolgen te zien. Zo herhaal je de ecologische voetafdruk.
Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen minimaal één begrip of inzicht noemen, bijvoorbeeld watertekort, afwenteling of ecologische voetafdruk.
Welk onderdeel hielp jou het meest vandaag?
Reflectie op het leren. Mogelijke antwoorden: filmpje, voorbeeld van Chili, quizvragen, schema van de keten, klassengesprek.