7
Energie
Paragraaf 7.1
Energieomzettingen
Een lamp, een fiets, een windmolen: overal is energie. Maar waar komt die energie vandaan, en waar gaat hij heen?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
7
Energie
Paragraaf 7.1
Energieomzettingen
Een lamp, een fiets, een windmolen: overal is energie. Maar waar komt die energie vandaan, en waar gaat hij heen?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 7 Energie, paragraaf 7.1 Energieomzettingen. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
7.1 Energieomzettingen
Leerdoelen
7.1.1
Je kunt energiesoorten herkennen in voorbeelden uit het dagelijks leven.
7.1.2
Je kunt een energieomzetting beschrijven met een energieschema.
7.1.3
Je kunt uitleggen wat nuttige en niet-nuttige energie is.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Een energieschema maken
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Foto: Denkrahm (CC BY 4.0)
Startvraag
Stroom uit de wind
Windmolens maken elektriciteit. Maar waar halen ze die energie vandaan?
uit de wind die beweegt
uit de zon op de wieken
uit een kabel naar de molen
uit brandstof in de molen
Laat eerst stemmen en vraag dan naar de redenering. De wind laat de wieken draaien: de bewegingsenergie van de wind wordt omgezet in elektrische energie. Wie B kiest, denkt aan zonnepanelen. Een windmolen heeft geen brandstof nodig. Image credit: Denkrahm, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Soorten energie
Alles wat beweegt, licht geeft of warm wordt, gebruikt energie. Er zijn verschillende soorten energie:
bewegingsenergie: een rijdende fiets
zwaarte-energie: een appel hoog in de boom
chemische energie: voedsel, benzine, een batterij
elektrische energie: stroom uit het stopcontact
stralingsenergie: licht van de zon of een lamp
warmte: een hete radiator
Laat leerlingen bij elke energiesoort zelf nog een voorbeeld uit de klas of van thuis noemen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Opdrachten Kennis
1
Welke soort energie zit opgeslagen in een volle batterij?
elektrische energie
chemische energie
bewegingsenergie
In een batterij zit chemische energie. Pas als je hem gebruikt, wordt die omgezet in elektrische energie. Wie A kiest, denkt aan wat er uit de batterij komt.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Energie omzetten
Energie kan niet zomaar verdwijnen. Energie kan wel veranderen in een andere soort. Dat heet een energieomzetting.
Voorbeeld: een karretje van de achtbaan staat bovenaan. Het heeft veel zwaarte-energie. Rolt het naar beneden, dan wordt die zwaarte-energie omgezet in bewegingsenergie.
Vraag door: wanneer heeft het karretje de meeste bewegingsenergie? Onderaan de afdaling, daar gaat het het snelst. Image credit: Jebulon, Wikimedia Commons (CC0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Een energieschema
Een energieschema laat zien welke energie een apparaat in gaat en welke eruit komt. Voorbeeld: een föhn.
Erin
Elektrische energie uit het stopcontact.
Apparaat
De föhn zet de energie om.
Eruit
Warmte en bewegingsenergie van de lucht die naar buiten blaast.
Teken het schema op het bord met pijlen: elektrische energie, dan het blokje föhn, dan twee pijlen naar warmte en bewegingsenergie. Image credit: LessonUp
Welke energie gaat erin of komt eruit? Vul in.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Opdrachten Kennis
2
Een zaklamp op batterijen: chemische energie wordt stralingsenergie.
Een elektrische fiets: elektrische energie wordt bewegingsenergie.
Een zonnepaneel: stralingsenergie wordt elektrische energie.
Chemische energie, bewegingsenergie en stralingsenergie. Bij de zaklamp zit er eigenlijk nog een stap tussen: chemische energie wordt eerst elektrische energie en dan licht.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Nuttig en niet nuttig
Een apparaat zet energie om in de energie die je wilt hebben. Dat heet nuttige energie.
Er komt bijna altijd ook energie vrij die je niet nodig hebt. Dat is niet-nuttige energie. Meestal is dat warmte.
Voorbeeld: een ouderwetse gloeilamp moet licht geven. Maar hij wordt ook erg heet. Die warmte is niet nuttig.
Laat leerlingen voelen aan de achterkant van een laptop of oplader: die warmte is niet-nuttige energie. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Opdrachten Toepassing
3
Een fietser remt hard. Zijn remmen worden warm. In welke energie is zijn bewegingsenergie omgezet?
in chemische energie
in elektrische energie
in warmte
De remmen wrijven tegen het wiel. Daardoor wordt de bewegingsenergie omgezet in warmte. Dat kun je voelen als je na het remmen de remblokjes aanraakt (pas op, ze kunnen heet zijn).
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Opdrachten Toepassing
★ 4
Maak een energieschema van een waterkoker. Welke energie gaat erin? Wat is de nuttige energie? En wat de niet-nuttige?
Steropdracht. Erin: elektrische energie. Nuttig: warmte in het water. Niet-nuttig: warmte die de koker zelf en de lucht eromheen opwarmt, en een beetje geluid. Leerlingen die alleen 'warmte' noemen: vraag waar die warmte terechtkomt.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
V E R D E R K I J K E R
Van de zon naar je fiets
Zet de stappen op volgorde: van zonlicht tot jij op de fiets.
Bijna alle energie op aarde begint bij de zon. Planten zetten met fotosynthese stralingsenergie om in chemische energie. Via je eten komt die energie in je spieren.
Hoofdstuk 7
Paragraaf 7.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
7.1.1 Energiesoorten herkennen
7.1.2 Energieomzettingen beschrijven
7.1.3 Nuttige en niet-nuttige energie
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp