Wat heb je al geleerd in Fase 1 en 2?
Wat heb je al geleerd in Fase 1 en 2?
Deze les ordent de kennis uit de opgegeven onderwerpen in samenhang, zodat studenten begrippen niet alleen herkennen maar ook juist toepassen in BPV, examens en praktijksituaties.
Leerdoel
Ik kan veelvoorkomende zorgsituaties, begrippen en beroepshandelingen uit fase 1 en 2 correct herkennen, uitleggen en toepassen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke begrippen uit Verzorgende Redeneren schieten jou te binnen?
Gebruik deze woordwolk als activering van voorkennis. Vraag door op woorden als dementie, SMART, PES, hypo, COPD, bevoegd en bekwaam.
Dementie: twee benaderingen
Validation sluit aan bij gevoel en beleving
Ontwikkeld door Naomi Feil
Reminiscentie haalt herinneringen uit het verleden op
Doel: gezonde delen van de hersenen activeren
Benadruk dat validation niet draait om corrigeren, maar om erkennen van emotie. Reminiscentie is meer gericht op herinneringen en herkenning uit het verleden.
Dementie: aansluiten bij beleving
Als een zorgvrager met dementie zegt naar zijn moeder te willen, kijk je niet eerst naar de feitelijke juistheid. Je sluit aan bij het gevoel achter de uitspraak. Die benadering heet validation.
Veel studenten willen de zorgvrager geruststellen met feiten. Leg uit dat dit onrust kan vergroten. Het doel is contact maken via de emotie.
Alzheimer en vasculaire dementie
Alzheimer verloopt meestal geleidelijk
Vasculaire dementie verloopt vaak sprongsgewijs
Dat sprongsgewijze verloop hangt samen met schade aan bloedvaten in de hersenen
Deze slide heeft geen instructies
Dementie in de praktijk
Kijk naar beleving én gedrag
Kies een benadering die past bij het doel
Validation: erkennen van emotie
Reminiscentie: werken met herinneringen
Verschillen in ziekteverloop helpen bij herkennen en begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Welke benadering sluit aan bij gevoel en beleving bij dementie?
Reminiscentie
Validation
Observatie
Oriëntatie
Distractors sluiten aan bij zorgtaal of begrippen uit de buurt van de inhoud. Het juiste onderscheid is: validation = aansluiten bij emotie; reminiscentie = herinneringen ophalen.
Dementie herkennen en benaderen
Bij validation sluit je aan bij het gevoel van de zorgvrager. Bij reminiscentie haal je herinneringen uit het verleden op. Alzheimer verloopt meestal geleidelijk, terwijl vasculaire dementie vaak sprongsgewijs verloopt.
Controleer of studenten niet alleen termen kennen, maar ook het onderscheid in functie en ziekteverloop kunnen koppelen.
Methodisch verzorgend redeneren
De zes stappen zijn:
Gegevens verzamelen
Probleem vaststellen
Doel formuleren
Interventies plannen
Uitvoeren
Evalueren
Gebruik consequent dezelfde volgorde. Studenten halen vooral probleem vaststellen en doel formuleren nog weleens door elkaar.
De eerste fase herkennen
Merk je dat een zorgvrager steeds minder eet? Dan zit je in de fase gegevens verzamelen. Je observeert, signaleert en noteert wat je waarneemt.
Benadruk dat dit nog geen diagnose of doel is. Eerst verzamelen, dan pas analyseren en vaststellen.
Van observatie naar plan
Gegevens verzamelen → probleem vaststellen → doel formuleren → interventies plannen → uitvoeren → evalueren
Zo werk je niet op gevoel alleen, maar stap voor stap en onderbouwd.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom deze stappen belangrijk zijn
Ze geven structuur aan zorgverlening
Ze helpen om observaties juist te interpreteren
Ze maken zorgplannen concreet en toetsbaar
Ze ondersteunen klinisch redeneren in de praktijk
Deze slide heeft geen instructies
Je merkt dat een zorgvrager steeds minder eet. In welke fase zit je?
Uitvoeren
Doel formuleren
Gegevens verzamelen
Probleem vaststellen
Veelgemaakte fout: te snel van observatie naar probleem of doel springen. Hier gaat het nog om waarnemen en noteren.
Noem de eerste stap van verzorgend redeneren.
Verwachte elementen: gegevens verzamelen, probleem vaststellen, doel formuleren, interventies plannen, uitvoeren, evalueren. Laat de klas eventueel samen de volgorde herstellen.
PES-formulering
Een PES bestaat uit:
P: probleem
E: etiologie of oorzaak
S: symptomen of signalen
Laat studenten het onderscheid oefenen tussen oorzaak en symptoom. Vooral roodheid wordt soms foutief als probleem benoemd in plaats van signaal.
Voorbeeld van een PES
P: dreigende decubitus
E: langdurige druk op de huid door bedrust
S: rode stuit
Deze slide heeft geen instructies
SMART-doelen
Bij SMART betekent T: tijdgebonden. Een doel moet dus aangeven wanneer het bereikt moet zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Een goed geformuleerd doel
Meneer drinkt binnen twee weken dagelijks minimaal 1500 ml vocht.
Dit doel is concreet, meetbaar en tijdgebonden. Daarom is deze formulering sterker dan een vage wens zoals 'meneer gaat beter drinken'.
Wijs erop dat een doel beschrijft wat de zorgvrager bereikt, niet wat de zorgverlener doet.
Welk onderdeel van SMART geeft aan wanneer een doel klaar moet zijn?
Acceptabel
Meetbaar
Realistisch
Tijdgebonden
Deze slide heeft geen instructies
Van observatie naar zorgplan
In een PES beschrijf je het probleem, de oorzaak en de signalen. Bij het voorbeeld van mevrouw is het probleem dreigende decubitus. In een SMART-doel geeft tijdgebonden aan wanneer het doel bereikt moet zijn. Een goed doel is ook meetbaar.
Let erop dat studenten rode stuit als signaal herkennen en niet als probleem.
Ademhaling in rust
De normale ademhalingsfrequentie van een gezonde volwassene in rust is 12 tot 20 ademhalingen per minuut.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is er koorts?
Van koorts spreek je bij een lichaamstemperatuur van 38,5 °C of hoger.
Deze slide heeft geen instructies
Wat meet een saturatiemeter?
Een saturatiemeter meet het zuurstofpercentage in het bloed.
Gebruik de term zuurstofsaturatie als uitbreiding, maar houd voor deze les de kern eenvoudig en toetsgericht.
Vitale functies in samenhang
Ademhaling zegt iets over ventilatie
Temperatuur helpt infecties of ontregeling signaleren
Saturatie geeft informatie over zuurstof in het bloed
Samen vormen ze een basis voor klinisch observeren
Deze slide heeft geen instructies
Wat meet een saturatiemeter?
Bloeddruk
Zuurstofpercentage
Polsslag
Lichaamstemperatuur
Deze slide heeft geen instructies
Vitale functies
Bij een gezonde volwassene in rust is de ademhalingsfrequentie 12 tot 20 per minuut. Van koorts spreek je vanaf 38,5 °C. Een saturatiemeter meet het zuurstofpercentage in het bloed.
Dit is een compacte reproductiecheck van drie kernwaarden uit dezelfde subtopic.
Insuline rond de maaltijd
Snelwerkende insuline wordt meestal vlak voor de maaltijd toegediend, volgens voorschrift.
Koppel dit aan het doel van de insuline: de stijging van glucose na het eten opvangen.
Kenmerken van een hypoglykemie
Zweten
Trillen
Bleek zien
Honger
Verwardheid
Hartkloppingen
Noem dat studenten vaak vier symptomen moeten kunnen geven, maar dat herkennen in de praktijk belangrijker is dan een vast rijtje opdreunen.
Kenmerken van een hyperglykemie
Veel plassen
Veel dorst
Vermoeidheid
Misselijkheid
Deze slide heeft geen instructies
Bewusteloos bij een hypo
Een bewusteloze zorgvrager met een hypo mag nooit eten of drinken krijgen, vanwege verslikkingsgevaar.
Benadruk dat veiligheid hier voorop staat. De kern van het antwoord is het verslikkingsgevaar.
Waarom mag een bewusteloze zorgvrager met een hypo niets drinken?
Vanwege uitdroging
Vanwege verslikkingsgevaar
Vanwege hoge koorts
Vanwege vochttekort
De juiste focus is veiligheid. Niet de bloedsuikerwaarde zelf, maar het risico op verslikken bepaalt het handelen hier.
Welke klacht past het duidelijkst bij een hyperglykemie?
Veel dorst
Trillen
Zweten
Bleek zien
Deze slide heeft geen instructies
Rechterhartfalen
Rechterhartfalen veroorzaakt vaak vocht in benen en enkels.
Deze slide heeft geen instructies
Linkerhartfalen
Kortademigheid
Verminderde inspanningstolerantie
Vocht in de longen
Leg het verschil kort uit: links geeft vooral klachten richting longen, rechts vaker perifere vochtophoping.
Welke hartkamer pompt het lichaam in?
De linkerhartkamer pompt zuurstofrijk bloed het lichaam in.
Deze slide heeft geen instructies
Hartfalen herkennen
Rechterhartfalen: vocht in benen en enkels
Linkerhartfalen: benauwdheid en vocht in de longen
Kennis van de bloedsomloop helpt klachten beter begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Welke vorm van hartfalen geeft vaak vocht in benen en enkels?
Linkerhartfalen
Boezemfalen
Rechterhartfalen
Acuut infarct
Deze slide heeft geen instructies
Hartfalen begrijpen
Bij rechterhartfalen zie je vaak vocht in benen en enkels. Bij linkerhartfalen passen kortademigheid en vocht in de longen. De linkerhartkamer pompt zuurstofrijk bloed het lichaam in.
Laat studenten het verschil koppelen aan plaats van de klachten: perifeer vocht versus longklachten.
Waar vindt gaswisseling plaats?
De uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide vindt plaats in de longblaasjes (alveoli).
Deze slide heeft geen instructies
Wat raakt beschadigd bij COPD?
Bij longemfyseem raken vooral de longblaasjes beschadigd. Ze verliezen elasticiteit, waardoor de gaswisseling minder goed verloopt.
Leg de koppeling tussen structuur en functie: beschadigde alveoli betekenen minder efficiënte opname van zuurstof.
Belangrijke delen van de luchtwegen
Hoofdbronchiën vervoeren lucht naar linker- en rechterlong
Het strotklepje (epiglottis) voorkomt dat voedsel in de luchtpijp komt
Het middenrif (diafragma) is de belangrijkste ademhalingsspier in rust
Deze slide heeft geen instructies
Waarom benauwd bij inspanning?
Bij COPD zijn de longblaasjes beschadigd en de luchtwegen vernauwd. Daardoor verloopt de opname van zuurstof minder efficiënt en ontstaat tijdens inspanning sneller benauwdheid.
Deze slide heeft geen instructies
Ademhalen met getuite lippen
Een cliënt met COPD ademt uit met getuite lippen om de luchtwegen langer open te houden tijdens de uitademing. Zo kan lucht beter wegstromen.
Dit is een typische toepassingsvraag: studenten moeten niet alleen herkennen wat ze zien, maar ook begrijpen waarom het helpt.
Waarom ademt een cliënt met COPD uit met getuite lippen?
Om slijm op te hoesten
Om dieper in te ademen
Om de luchtwegen open te houden
Om de koorts te verlagen
Toepassingsvraag: studenten moeten begrijpen wat het effect is tijdens de uitademing.
COPD en luchtwegen
De gaswisseling vindt plaats in de longblaasjes. Bij longemfyseem raken deze beschadigd en verliezen zij hun elasticiteit. Het middenrif is de belangrijkste ademhalingsspier in rust.
Alle blanks hebben een vaste plaats door betekenis en context.
Psychose: twee begrippen
Hallucinatie: iets waarnemen dat er niet is
Waan: sterk overtuigd zijn van iets dat niet waar is
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van een waan
Zegt een zorgvrager dat de televisie geheime boodschappen doorgeeft, dan past dat bij een waan.
Benadruk het verschil tussen waarnemen en overtuiging. Dat helpt bij het onderscheiden van waan en hallucinatie.
Psychose herkennen in taal
Let op de inhoud van wat iemand zegt:
gaat het om een waarneming zonder prikkel?
of om een overtuiging die niet klopt?
Dat onderscheid helpt bij juiste interpretatie.
Deze slide heeft geen instructies
De tv geeft geheime boodschappen door. Wat past hierbij?
Hallucinatie
Waan
Reminiscentie
Validatie
Kernonderscheid: een waan is een onjuiste overtuiging; een hallucinatie is een waarneming zonder prikkel.
Welk begrip hoort bij een onjuiste overtuiging?
Verwachte elementen: hallucinatie = iets waarnemen dat er niet is; waan = overtuigd zijn van iets dat niet waar is.
Disciplines in een MDO
Veelvoorkomende disciplines in een MDO binnen de ouderenzorg zijn:
arts
verpleegkundige of verzorgende
fysiotherapeut
ergotherapeut
diëtist
psycholoog
logopedist
Studenten hoeven vaak vier disciplines te noemen; toon hier het bredere netwerk zodat ze de samenwerking beter plaatsen.
Wie past bij welk probleem?
Slikproblemen na een CVA → logopedist
Hulpmiddelen en aanpassingen in huis → ergotherapeut
Leg uit dat een MDO niet alleen overleg is, maar ook het slim inzetten van expertise van verschillende disciplines.
Waarom multidisciplinair werken?
Een MDO brengt verschillende deskundigheden samen. Daardoor sluit de zorg beter aan bij problemen op meerdere gebieden, zoals mobiliteit, voeding, communicatie en veiligheid.
Deze slide heeft geen instructies
Welke discipline wordt meestal ingezet bij slikproblemen na een CVA?
Ergotherapeut
Diëtist
Logopedist
Psycholoog
Deze slide heeft geen instructies
Welke discipline past het best bij hulpmiddelen in huis?
Ergotherapeut
Logopedist
Fysiotherapeut
Arts
Deze slide heeft geen instructies
Bevoegd en bekwaam
Bevoegd: je mag een handeling volgens de wet uitvoeren
Bekwaam: je hebt de kennis en vaardigheden om dit veilig te doen
Benadruk dat studenten deze begrippen niet mogen verwarren. Wettelijke toestemming en praktische vaardigheid zijn niet hetzelfde.
Alleen bevoegd is niet genoeg
Ben je wel bevoegd, maar niet bekwaam? Dan mag je een voorbehouden handeling niet uitvoeren.
Deze slide heeft geen instructies
Wet BIG in de praktijk
Veilig handelen vraagt altijd om twee voorwaarden:
mogen én kunnen.
Daarom controleer je niet alleen of je bevoegd bent, maar ook of je bekwaam bent.
Deze slide heeft geen instructies
Mag je een voorbehouden handeling doen als je wel bevoegd bent, maar niet bekwaam?
Ja, altijd
Ja, met toestemming
Nee
Alleen bij spoed
Laat studenten de twee voorwaarden koppelen: mogen én kunnen.
Wet BIG in de praktijk
Wie een handeling volgens de wet mag uitvoeren, is bevoegd. Wie de juiste kennis en vaardigheden heeft, is bekwaam. Voor veilig handelen heb je dus beide nodig: mogen én kunnen.
Controleer of studenten het wettelijke en het praktische deel uit elkaar houden.
Indicaties voor een verblijfskatheter
Twee belangrijke indicaties zijn:
urineretentie
nauwkeurige vochtbalansmeting bij medische noodzaak
Deze slide heeft geen instructies
Voor het vullen van de ballon
Controleer eerst of de katheter in de blaas zit en of er urine afloopt. Pas daarna vul je de ballon.
Benadruk het veiligheidsaspect. Dit is een praktische toepassingsstap die studenten precies moeten kunnen reproduceren.
Katheteriseren: kernpunten
Alleen bij duidelijke indicatie
Controle vóór ballonvulling is essentieel
Veiligheid en juist handelen staan centraal
Deze slide heeft geen instructies
Wat controleer je vóór je de ballon van een verblijfskatheter vult?
Of de urine warm is
Of de katheter in de blaas zit
Of de zorgvrager gegeten heeft
Of de saturatie normaal is
Volledig antwoord bevat ook: er moet urine aflopen. De MC focust op de kernstap.
Noem één indicatie voor een verblijfskatheter.
Verwachte elementen: urineretentie en nauwkeurige vochtbalansmeting bij medische noodzaak.
De 5 J's van medicatieveiligheid
Juiste zorgvrager
Juiste medicijn
Juiste dosering
Juiste tijd
Juiste toedieningswijze
Laat studenten deze vijf als vaste veiligheidscontrole zien, niet als los rijtje.
Injecteren van insuline
Insuline wordt meestal subcutaan geïnjecteerd
De injectieplaats moet worden afgewisseld
Deze slide heeft geen instructies
Waarom wisselen van injectieplaats?
Je wisselt de injectieplaats af om lipodystrofie te voorkomen en een betrouwbare opname van insuline te behouden.
Noem dat een verstoorde opname directe gevolgen kan hebben voor de glucose-instelling.
Welke injectietechniek gebruik je meestal bij insuline?
Intramusculair
Subcutaan
Intraveneus
Inhalatie
Deze slide heeft geen instructies
Medicatieveiligheid en insuline
Bij medicatieveiligheid controleer je onder andere de juiste zorgvrager, het juiste medicijn en de juiste dosering. Insuline geef je meestal subcutaan. Je wisselt van injectieplaats om lipodystrofie te voorkomen.
Koppel techniek direct aan veiligheid en effect van de opname.
Respect en autonomie
2.1: respect voor waardigheid, autonomie en persoonlijke levenssfeer
Toestemming vragen voor hulp bij wassen past hierbij
Rekening houden met geloofsovertuiging past hierbij
Koppel deze code steeds aan concreet gedrag in de zorgrelatie.
Regie bij de zorgvrager
2.7: de regie zoveel mogelijk bij de zorgvrager laten
Samen doelen opstellen in het zorg(leef)plan
Zelfzorg stimuleren, zoals zelf steunkousen aantrekken waar mogelijk
Reageren op zorgen, wensen en behoeften
Deze slide heeft geen instructies
Privacy en vertrouwelijkheid
2.13 / 2.4: privacy en vertrouwelijkheid beschermen
Medische gegevens bespreek je niet waar anderen kunnen meeluisteren
Informatie aan familie geef je niet zonder toestemming van de zorgvrager
De input noemt zowel 2.13 als 2.4 bij privacysituaties; houd de kern vast: vertrouwelijke informatie blijft beschermd.
Samenwerken en deskundigheid
3.1: samenwerken met collega's en andere disciplines in belang van de zorgvrager
Overleg met fysiotherapeut en ergotherapeut past hierbij
1.4 / 4.1: deskundigheid onderhouden en alleen handelen binnen eigen bekwaamheid
Scholing volgen of een handeling weigeren als je niet bekwaam bent, past hierbij
Deze slide heeft geen instructies
Welke code past bij het beschermen van privacy en vertrouwelijkheid?
2.7 Als verpleegkundige/verzorgende werk ik samen met de zorgvrager (en/of zijn vertegenwoordiger).
3.1 Als verpleegkundige/verzorgende werk ik samen met teamgenoten en vakgenoten (in opleiding).
2.13; Als verpleegkundige/verzorgende respecteer en bescherm ik de privacy van de zorgvrager
1.4 Als verpleegkundige/verzorgende houd ik mijn kennis en vaardigheden voor het op verantwoorde en adequate wijze uitoefenen van het beroep op peil.
De inhoud noemt zowel 2.4 als 2.13 bij privacy. Belangrijkste leerpunt: vertrouwelijke informatie bescherm je altijd.
Sleepvraag
2.7 Als verpleegkundige/verzorgende werk ik samen met de zorgvrager (en/of zijn vertegenwoordiger).
3.1 Samenwerken met collega's en andere disciplines in het belang van de zorgvrager.
2.12 Als verpleegkundige/verzorgende ga ik zorgvuldig om met vertrouwelijke informatie over de zorgvrager (het beroepsgeheim).
Je overlegt met een fysiotherapeut en ergotherapeut over een zorgvrager die moeite heeft met lopen.
Een zorgvrager wil zelf bepalen wanneer hij naar bed gaat.
Een collega bespreekt medische gegevens van een zorgvrager in de lift waar bezoekers aanwezig zijn.
Een zorgvrager wil zelf zijn steunkousen aantrekken. Jij helpt alleen waar nodig.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Validation - benaderingswijze die aansluit bij gevoel en beleving van iemand met dementie
Reminiscentie - benaderingswijze waarbij herinneringen uit het verleden worden opgehaald
Vasculaire dementie - vorm van dementie met vaak een sprongsgewijs verloop
PES - manier om probleem, oorzaak en symptomen te formuleren
SMART - methode om doelen concreet en toetsbaar te formuleren
Saturatiemeter - hulpmiddel dat het zuurstofpercentage in het bloed meet
Hypoglykemie - te lage bloedsuiker
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Hyperglykemie - te hoge bloedsuiker
Rechterhartfalen - hartfalen waarbij vaak vocht in benen en enkels ontstaat
Linkerhartfalen - hartfalen waarbij benauwdheid en vocht in de longen passen
Alveoli - longblaasjes waar gaswisseling plaatsvindt
Hallucinatie - iets waarnemen dat er niet is
Waan - overtuigd zijn van iets dat niet waar is
MDO - multidisciplinair overleg tussen verschillende zorgdisciplines
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Bevoegd - volgens de wet een handeling mogen uitvoeren
Bekwaam - de kennis en vaardigheden hebben om een handeling veilig uit te voeren
Urineretentie - het niet goed kunnen legen van de blaas
Verblijfskatheter - katheter die in de blaas blijft zitten
5 J's - vijf controles voor veilige medicatietoediening
Subcutaan injecteren - injecteren in het onderhuidse weefsel
Lipodystrofie - verandering van onderhuids vetweefsel door herhaald prikken op dezelfde plek
Deze slide heeft geen instructies