Vitale functies observeren (Verzorgende IG mbo niveau 3, les 5)

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Vitale functies observeren

Een zorgvrager is stiller dan anders, ademt sneller of voelt warm aan. Hoe merk jij dat iemand achteruitgaat, en wat doe je dan?

Les 5  ·  Voert zorginterventies en begeleidingsactiviteiten uit

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 36 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Verzorgende IG leren vitale functies observeren en meten, een meting vergelijken met de gewone waarden van de zorgvrager en het zorgplan, en een afwijking of zorgelijk gevoel op tijd melden en vastleggen. Mbo niveau 3, werkproces B1-K1-W3, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

I N G O E D E H A N D E N

V E R Z O R G E N D E I G   ·   N I V E A U 3

Vitale functies observeren

Een zorgvrager is stiller dan anders, ademt sneller of voelt warm aan. Hoe merk jij dat iemand achteruitgaat, en wat doe je dan?

Les 5  ·  Voert zorginterventies en begeleidingsactiviteiten uit

Over deze les: les 5 van de serie In goede handen, beroepslessen voor de opleiding Verzorgende IG (mbo niveau 3), ongeveer 40 minuten. Studenten leren welke vitale functies er zijn, hoe ze die observeren en meten, en waarom ze een meting altijd vergelijken met de gewone waarden van deze zorgvrager en een afwijking of een zorgelijk gevoel meteen melden.

Koppeling: kwalificatiedossier Verzorging en verpleging (crebo 23453, geldig vanaf 1 augustus 2026), kwalificatie Verzorgende IG (crebo 27144). Werkproces B1-K1-W3 Voert zorginterventies en/of begeleidingsactiviteiten uit; de omschrijving noemt het bewaken van vitale functies. Resultaat: de zorginterventies en/of begeleidingsactiviteiten zijn volgens plan uitgevoerd. Gedrag: signaleert adequaat veranderingen in de behoeften, het gedrag en de gemoedstoestand van de zorgvrager en registreert deze nauwkeurig; handelt consequent binnen de grenzen van de eigen bevoegdheid en bekwaamheid. De body of knowledge noemt bij persoonlijke zorg de controle van vitale functies en bij het zorgplan observeren en rapporteren.

Normaalwaarden: deze les geeft bewust geen vaste grenzen, omdat bronnen en organisaties verschillende waarden en vroegsignaleringsmethoden gebruiken. Studenten volgen de waarden en afspraken in het zorgplan of de methode van hun organisatie. Bron voor vroeg signaleren: Leidraad Vitaal bedreigde patiënt (richtlijnendatabase.nl).

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan de vitale functies noemen en uitleggen hoe je ze observeert en meet.

2

Je kan een meting vergelijken met de gewone waarden van de zorgvrager en het zorgplan.

3

Je kan een afwijking of een zorgelijk gevoel op tijd melden en vastleggen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 5

Mevrouw Jansen zegt bij het ontbijt: 'Ik voel me niet lekker.' Ze ziet bleek. Wat doe jij als eerste?

1

Ik meet haar temperatuur

2

Ik kijk goed naar haar en vraag door

3

Ik bel meteen de verpleegkundige

4

Ik laat haar even rusten

Startvraag: er is hier nog geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom ze hun keuze maakten. Alle antwoorden kunnen goed zijn, afhankelijk van wat je ziet. Kijken en doorvragen geeft je de informatie om te kiezen wat je daarna doet: meten, melden of allebei. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.

K E R N B E G R I P

LES 5

K E R N B E G R I P

Vitale functies

De functies die je lichaam nodig heeft om te leven: bewustzijn, ademhaling en bloedsomloop. In de zorg meet je daarbij vaak ook de temperatuur. Raakt een vitale functie verstoord, dan kan iemand snel achteruitgaan.

Kernbegrip: vitaal betekent nodig voor het leven. Bij de bloedsomloop horen de hartslag, die je voelt als pols, en de bloeddruk. Veel organisaties meten ook de saturatie: hoeveel zuurstof er in het bloed zit. Bewaken van vitale functies hoort bij werkproces B1-K1-W3. Vraag welke metingen studenten op stage al hebben gedaan en met welk apparaat.

O B S E R V E R E N E N M E T E N

LES 5

Kijken en meten

Observeren: je zintuigen

  • Huid: kleur, warm of klam

  • Ademhaling: snel, zwaar of hoorbaar

  • Gedrag: suf, onrustig of verward

  • Wat de zorgvrager zelf zegt

Meten: tellen of een instrument

  • Pols of hartslag

  • Bloeddruk

  • Ademhaling: tellen per minuut

  • Temperatuur en saturatie

Uitleg: observeren is bewust kijken, luisteren, voelen en ruiken. Je hebt er geen apparaat voor nodig en je doet het bij elk zorgmoment. Meten doe je volgens het protocol van je organisatie en wat in het zorgplan staat. Wijs erop dat de ademhaling vaak wordt vergeten, omdat je die met de hand telt. Tip uit de praktijk: tel de ademhaling zonder dat de zorgvrager het merkt, want wie het weet, gaat anders ademen.

Extra voor snelle studenten: welke observatie geeft jou informatie over de bloedsomloop, zonder dat je meet?

V R A A G

LES 5

Welke van deze vier is een observatie zonder meetinstrument?

A

Je ziet dat de huid grauw en klam is

B

De bloeddrukmeter geeft 128/80 aan

C

De saturatiemeter geeft 95 procent aan

D

De thermometer geeft 37,9 graden aan

Antwoord: A. Een grauwe en klamme huid zie en voel je zelf. De andere drie lees je af van een meetinstrument. Let op: de getallen in deze vraag zijn alleen voorbeelden, geen normaalwaarden. Of een waarde goed of zorgelijk is, hangt af van de zorgvrager en de afspraken in het zorgplan.

V E R G E L I J K E N

LES 5

Normaal voor wie?

Er is geen getal dat voor iedereen klopt. Leeftijd, ziekte en medicijnen veranderen de waarden.

Vergelijk daarom altijd met de gewone waarden van deze zorgvrager. Volg de waarden en afspraken in het zorgplan of de vroegsignaleringsmethode van je organisatie.

Uitleg: een vroegsignaleringsmethode is een vaste manier om metingen te scoren, zodat je achteruitgang op tijd ziet. Organisaties gebruiken verschillende methoden en grenzen. Daarom staan er in deze les geen vaste normaalwaarden. Vraag studenten welke methode hun stageplek gebruikt en waar de waarden staan. Voorbeeld: een bloeddruk kan binnen de lijst vallen en toch veel lager zijn dan bij deze zorgvrager gewoon is. Dat is een verandering die je meldt.

V R O E G S I G N A L E R E N

LES 5

Achteruitgang zie je vaak vroeg

Iemand wordt meestal niet ineens ernstig ziek. Vaak veranderen de ademhaling, de hartslag, de bloeddruk of het bewustzijn al uren eerder.

Wie dat op tijd ziet en meldt, geeft de zorgvrager een betere kans.

Uitleg: de Leidraad Vitaal bedreigde patiënt beschrijft dat afwijkende ademfrequentie, hartfrequentie, bloeddruk en bewustzijn vaak uren voor een ernstige gebeurtenis te zien zijn. Daarom meten organisaties op vaste momenten en niet alleen als iemand er ziek uitziet. Een zorgelijk gevoel van de zorgverlener telt ook mee als reden om hulp te vragen. Vraag studenten: wat merk jij als eerste als een zorgvrager die je goed kent, anders is dan anders?

Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 5

Bilal meet bij meneer El Amrani een bloeddruk die binnen de waarden van het zorgplan valt, maar veel lager is dan gewoon. Wat doet Bilal?

A

Niets, de waarde valt binnen de lijst

B

Hij meet morgen op hetzelfde tijdstip

C

Hij meldt het aan de verpleegkundige

D

Hij geeft meneer een extra glas water

Antwoord: C. De meting valt binnen de lijst, maar is een duidelijke verandering voor meneer El Amrani. Een verandering meld je, ook als er nog geen grens is overschreden. Morgen meten is te laat. Water geven kan later onderdeel van de zorg zijn, maar dat besluit je niet op eigen houtje: de verpleegkundige beoordeelt eerst wat er nodig is.

M E T E N E N M E L D E N

LES 5

V I T A L E F U N C T I E S

1

Meet volgens protocol, bij een zorgvrager in rust.

2

Kijk ook naar huid, ademhaling en gedrag.

3

Vergelijk met de gewone waarden en het zorgplan.

4

Afwijking of zorgen? Meld het meteen aan de verpleegkundige.

5

Leg waarden en observaties vast in het zorgdossier.

Twijfel je?

Meld het toch. Een zorgelijk gevoel is ook een reden om de verpleegkundige te bellen. Zeg dan wat je ziet en waarom je je zorgen maakt.

Uitleg: dit is de vaste werkwijze voor elke meting. Meten in rust is belangrijk: na lopen, eten of schrikken zijn hartslag, ademhaling en bloeddruk anders. Vastleggen doe je ook als alles gewoon is: dan kan een collega later vergelijken. Wat je precies meldt en hoe, oefen je in les 11 bij samenwerken en overdragen. Vraag studenten wie ze op hun stageplek bellen bij een afwijking, en hoe snel.

C A S U S

LES 5

Verpleeghuis, mevrouw Jansen (84 jaar)

Mevrouw Jansen is altijd vroeg op en kletst graag. Vanochtend ligt ze nog in bed. Ze reageert traag en weet niet goed welke dag het is.

Je ziet dat ze snel ademt. Haar huid voelt warm. Ze wil niet eten.

In het zorgplan staat dat ze één keer per dag wordt gemeten.

Wat doe jij?

Bespreek met je buur: wat observeer je, wat meet je nu, en wat zeg je tegen de verpleegkundige?

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: je observeert dat ze trager reageert dan gewoon, in de war is, snel ademt, warm aanvoelt en niet wil eten. Je meet nu, dus niet pas op het vaste tijdstip: ademhaling, pols, bloeddruk, temperatuur en, als dat bij jullie hoort, saturatie. Je belt meteen de verpleegkundige en vertelt wat anders is dan gewoon en wat je hebt gemeten. Je blijft bij haar of zorgt dat iemand regelmatig gaat kijken. Daarna leg je alles vast in het zorgdossier. Je stelt geen diagnose: de verpleegkundige of arts beoordeelt wat er aan de hand is.

Hulp voor wie vastloopt: loop de vijf regels van de zakkaart één voor één langs.

M E T E N E N M E L D E N

LES 5

Zet de stappen in de goede volgorde.

1

Je legt alles vast in het zorgdossier

2

Je vergelijkt met de gewone waarden en het zorgplan

3

Je merkt dat de zorgvrager anders is dan gewoon

4

Je meldt de afwijking aan de verpleegkundige

5

Je meet de vitale functies volgens protocol

Volgorde: zo loopt het meestal. Bespreek dat melden voorgaat op vastleggen als de situatie zorgelijk is. Bij een zorgvrager die niet meer reageert of niet normaal ademt, ga je niet eerst meten: dan alarmeer je meteen. Dat leer je in les 8.

W A T D E N K J I J ?

LES 5

Een collega zegt: 'De saturatie is goed, dus met de ademhaling is niets aan de hand.' Wat vind jij daarvan?

Open vraag: de saturatie zegt hoeveel zuurstof er in het bloed zit. Die zegt niets over hoe snel en hoe zwaar iemand ademt. Iemand kan snel of zwaar ademen terwijl de saturatie nog goed lijkt. Daarom tel je de ademhaling en kijk je ook naar de zorgvrager zelf. Eén meting vertelt nooit het hele verhaal.

S T E L L I N G

LES 5

Als alle metingen binnen de waarden vallen, hoef ik niets te melden.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Niet mee eens: een verandering ten opzichte van de gewone waarden, een andere huidskleur, onrust of suf gedrag meld je ook als de getallen binnen de lijst vallen. Een zorgelijk gevoel telt ook. Sluit af met de startvraag: wat doe je nu als eerste bij mevrouw Jansen?

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vitale functies

2

Vergelijken

3

Melden en vastleggen

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Veilig omgaan met medicijnen

Medicijnen klaarzetten, geven en aftekenen doe je bijna elke dienst. Volgende les leer je hoe je dat veilig doet en wat je doet als iets niet klopt.

  • Je kan de stappen van de medicatieketen noemen en jouw rol daarin uitleggen.

  • Je kan met de vijf juisten veilig medicijnen geven en aftekenen.

Volgende les: les 6 van de serie, werkprocessen B1-K1-W3 Voert zorginterventies en/of begeleidingsactiviteiten uit en B1-K1-W4 Voert verpleegtechnische handelingen uit.

Klik hier

Image credit: LessonUp