Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Werken met het zorgplan
Elke cliënt heeft een zorgplan. Daarin staat wie de cliënt is, wat hij wil en wat er is afgesproken. Hoe lees je zo'n plan, en wat doe je als iets er niet in staat?
Les 2 · Ondersteunt bij dagelijkse activiteiten in zorg en welzijn
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Werken met het zorgplan
Elke cliënt heeft een zorgplan. Daarin staat wie de cliënt is, wat hij wil en wat er is afgesproken. Hoe lees je zo'n plan, en wat doe je als iets er niet in staat?
Les 2 · Ondersteunt bij dagelijkse activiteiten in zorg en welzijn
Over deze les: les 2 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat er in een zorgplan staat, hoe ze afspraken en wensen van de cliënt opzoeken en volgen, en wat ze doen als iets niet in het zorgplan staat.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Kerntaak P2-K1 Ondersteunt bij dagelijkse activiteiten in zorg en welzijn: de helpende 'kan een zorgplan lezen, interpreteren en gebruiken' en werkt 'binnen het kader van gemaakte afspraken'. Bij onvoorziene situaties vraagt de helpende hulp of ondersteuning van een collega of leidinggevende. Werkproces B1-K1-W1 Bereidt werkzaamheden voor en stemt af: de helpende 'volgt nauwkeurig instructies en aanwijzingen op', 'vraagt om toelichting of hulp bij onduidelijkheden' en 'stemt effectief af met collega's, leidinggevende of betrokkenen'.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 2
Na deze les:
1
Je kan vertellen wat er in een zorgplan staat.
2
Je kan afspraken uit een zorgplan opzoeken en volgen.
3
Je kan uitleggen wat je doet als iets niet in het zorgplan staat.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 2
Je gaat voor het eerst naar een nieuwe cliënt. Wat wil jij als eerste weten?
Wat hij zelf kan
Wat hij fijn vindt en gewend is
Welke ziekte hij heeft
Hoe laat ik klaar moet zijn
Startvraag: er is geen goed of fout. Al deze dingen zijn handig om te weten. Vraag een paar studenten waar ze die informatie zouden zoeken. Het antwoord van deze les: in het zorgplan.
K E R N B E G R I P
LES 2
Zorgplan
Het plan van een cliënt met zijn wensen, doelen en afspraken over de zorg. Iedereen die de cliënt helpt, werkt met hetzelfde plan. In de gehandicaptenzorg heet het vaak ondersteuningsplan.
Kernbegrip: het zorgplan wordt samen met de cliënt gemaakt, vaak door de verzorgende of verpleegkundige. Familie of een andere naaste kan meepraten. Het zorgplan staat meestal in het cliëntsysteem, het digitale dossier van de organisatie. Soms ligt er ook een map bij de cliënt thuis. Vraag: wie heeft op de stage al eens in een zorgplan gekeken?
H E T Z O R G P L A N
LES 2
Wat staat erin?
Over de cliënt
Wie hij is en wat hij belangrijk vindt
Zijn wensen en gewoontes
Wat hij zelf kan
Zijn doelen
Over de afspraken
Wie wat doet
Wanneer en hoe vaak
Welke hulpmiddelen
Wie je belt bij vragen
Uitleg: een zorgplan is meer dan een takenlijst. Een doel kan zijn: 'Meneer blijft zichzelf aankleden.' Dan weet je dat je hem dat laat doen. Het zorgplan wordt regelmatig samen met de cliënt besproken en zo nodig aangepast. Dat doet de verzorgende of verpleegkundige, niet de helpende.
V R A A G
LES 2
Je wilt weten wat meneer Kowalski zelf kan bij het aankleden. Waar zoek je dat op?
In het rooster van het team
In de folder van de organisatie
In het zorgplan van meneer
In de groepsapp van het team
Antwoord: C. Wat een cliënt zelf kan, staat in zijn zorgplan. Het rooster zegt wie er werkt, niet wat de cliënt kan. En informatie over een cliënt hoort niet in een groepsapp. Waarom niet, leer je in les 8.
H E T Z O R G P L A N
LES 2
Lees ook de wensen
Lees niet alleen de taken. Lees ook hoe de cliënt het wil.
Mevrouw Haddou bidt eerst, daarna ontbijt ze.
Meneer De Graaf douchet liever 's avonds.
Jayden wil dat je eerst klopt en wacht.
Zo blijft het zijn of haar eigen leven.
Uitleg: in het kwalificatiedossier staat dat de helpende rekening houdt met de mogelijkheden, wensen, gewoonten, normen, waarden, levensbeschouwing en culturele achtergrond van de cliënt. Kleine dingen maken voor de cliënt veel uit. Vraag: welke gewoonte heb jij zelf 's ochtends die je niet zou willen missen?
O P D R A C H T
LES 2
Zorgplan meneer Kowalski (78), thuiszorg
Doel: zich zelf blijven aankleden. Afspraak: helpende legt kleding klaar, meneer kleedt zich zelf aan. Helpende trekt de steunkousen aan. Wens: eerst aankleden, dan ontbijt. Koffie zwart. Hoort slecht links: praat aan zijn rechterkant.
Lees het zorgplan
Wat doe jij morgenochtend bij meneer Kowalski? Schrijf drie dingen op en vergelijk met je buur.
Opdracht: ongeveer 4 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: ik leg zijn kleding klaar en laat hem zich zelf aankleden. Ik trek zijn steunkousen aan. Ik praat aan zijn rechterkant. Na het aankleden maak ik zwarte koffie bij het ontbijt.
Hulp voor wie vastloopt: zoek eerst de woorden 'afspraak' en 'wens' in de tekst.
A F S T E M M E N
LES 2
Afstemmen: iedereen doet hetzelfde
Met de cliënt: vraag elke keer hoe het gaat en wat hij vandaag wil.
Met je collega: lees de overdracht voor je begint. Vraag het als iets onduidelijk is.
Verandert er iets? Dan past de verzorgende het zorgplan aan. Niet jij.
Uitleg: afstemmen betekent dat je met elkaar overlegt, zodat de cliënt van iedereen dezelfde zorg krijgt. Dat staat in werkproces B1-K1-W1. Een cliënt die van de ene helpende iets anders hoort dan van de andere, raakt in de war. Hoe je zelf een goede overdracht schrijft, leer je in les 8.
Foto: Direct Media (StockSnap), CC0 Image credit: Direct Media (StockSnap), CC0
V R A A G
LES 2
Meneer Kowalski zegt: "Ik ben zo moe. Kleed jij me vandaag aan?" Wat doe je?
Ik zeg dat hij het zelf moet doen
Ik vraag hoe het komt en help hem
Ik kleed hem aan, dan ben ik sneller
Ik laat hem in zijn pyjama zitten
Antwoord: B. Je volgt het zorgplan, maar je kijkt ook naar wat de cliënt vandaag nodig heeft. Je vraagt wat er is en helpt een handje, zonder alles over te nemen. Is hij vaker zo moe? Dan meld je dat aan de verzorgende. Misschien moet het zorgplan dan worden aangepast.
N I E T I N H E T Z O R G P L A N
LES 2
Staat het er niet in?
Stop: doe het niet meteen.
Zeg het eerlijk: "Dat moet ik eerst even overleggen."
Overleg: met de verzorgende of je leidinggevende.
Doe wat is afgesproken en laat het noteren.
Is er gevaar? Waarschuw meteen een collega.
Uitleg: het kwalificatiedossier zegt dat de helpende bij onvoorziene situaties hulp vraagt van een collega of leidinggevende. In de thuiszorg werk je vaak alleen: dan bel je. Noteren gaat volgens de afspraken van je organisatie, bijvoorbeeld in het cliëntsysteem.
Extra voor snelle studenten: waarom is het niet slim om 'gewoon even' iets te doen wat niet in het zorgplan staat?
S T A A T H E T E R N I E T I N ?
LES 2
Een cliënt vraagt iets wat niet in het zorgplan staat. Zet de stappen in de goede volgorde.
Sorteervraag: bespreek vooral de tweede stap. Studenten vinden het soms moeilijk om 'nee, nog niet' te zeggen. Laat een paar studenten de zin hardop zeggen: 'Goede vraag. Dat moet ik eerst even overleggen, ik bel even.'
O P D R A C H T
LES 2
Rachid (31), begeleid wonen
Rachid heeft een verstandelijke beperking. In zijn ondersteuningsplan staat: boodschappen doen samen met een begeleider. Vandaag zegt hij: "Ik wil zelf naar de supermarkt. Ik ben toch geen kind!" Je ziet dat hij een boodschappenlijstje heeft gemaakt.
Wat doe je?
Bespreek met je buur: wat zeg je tegen Rachid? Met wie stem je af? Wat kan er misschien in zijn plan veranderen?
Opdracht: ongeveer 5 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: 'Fijn dat je dat zelf wilt, Rachid. Maar in je plan staat dat we samen gaan. Ik bespreek met je persoonlijk begeleider of dat kan veranderen.' Vandaag ga je samen, en misschien loopt hij voor. Rachid zelf krijgt een stem: zijn wens kan een nieuw doel in zijn plan worden. Over zelf doen en eigen regie gaat les 3.
Hulp voor wie vastloopt: mag jij zelf het plan veranderen? Wie wel?
S T E L L I N G
LES 2
Een cliënt beslist zelf mee over wat er in zijn zorgplan staat.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Eens: het is het plan van de cliënt. Het wordt samen met de cliënt gemaakt en besproken, en de cliënt kan zelf zijn wensen en doelen inbrengen. Soms praat een naaste mee, bijvoorbeeld als iemand zelf niet goed kan beslissen. Dat de cliënt zelf de baas is over zijn leven, heet eigen regie. Dat begrip komt in de volgende les terug.
T E R U G B L I K
LES 2
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Inhoud zorgplan
Afspraken volgen
Niet in het zorgplan
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Zelfredzaamheid: samen doen
Een cliënt wil zoveel mogelijk zelf blijven doen. Volgende les ontdek je hoe je helpt zonder het over te nemen, en wie en wat daarbij kan helpen.
Je kan uitleggen wat zelfredzaamheid, samenredzaamheid en eigen regie zijn.
Je kan een cliënt ondersteunen zonder het over te nemen.
Volgende les: les 3 van de serie, werkprocessen P2-K1-W1 Ondersteunt bij wonen en P2-K1-W3 Ondersteunt bij persoonlijke zorg en ADL.
Image credit: LessonUp