ET6 - MSJ

• Filosofie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 6

ET6 - MSJ

Aan de slag

Startopdracht

• Vul het schema in zonder overleg en met boek dicht!
• Schrijf onder het schema op en vul in: 'Het 1e pp is....'
• Schrijf onder het schema op en vul in: 'Het 3e pp is....'

Aan de slag

De vraag naar het wezen van de mens

1

2

3

4

5

6

Noteer de cijfers en de begrippen die erbij horen

Aan de slag

De vraag naar het wezen van de mens

...in relatie tot wetenschap en techniek

ET4.1

Aan de slag

Vandaag

• Terugblik
• Descartes dualisme
• Fenomenologie en het lichaam
• Hoe leer je dansen? (videofragment)
• primaire tekst lezen
• fragment Her (toepassingsvraag)

Lees p.27/28/29 en schrijf in eigen woorden op wat ze betekenen.

Aan de slag

De vraag naar het wezen van de mens

Dualisme... wat weet je er nog van?

Werk in tweetallen. Schrijf bovenaan: 'dualisme'. Om de beurt schrijf je iets op dat daarbij hoort.

ET1.2

twijfelexperiment

cogito ergo sum

res cogitans, res extensa'

wiskunde/wetenschap

descartes

plato

interactieprobleem

Vormen/Ideeën

Plato

eeuwig vs tijdelijk

lichaam vs geest

Aan de slag

vs

Descartes

res cogitans	...
...	uitgebreid
...	lichamelijk
Vrij	....
...	empirisch wetenschappelijk
niet-materialistisch	...
.... perspectief	... perspectief

Wat hoort op de lege plekken?

De vraag naar het wezen van de mens: dualisme

ET1.2

Aan de slag

vs

Descartes

res cogitans	res extensa
denkend	uitgebreid
bewustzijn	lichaam
Vrij	onderhevig aan natuurwetten
vanuit bestaanservaring	empirisch wetenschappelijk
niet-materialistisch	materialistisch
? perspectief	? perspectief

Welke kant is belangrijker?

De vraag naar het wezen van de mens: dualisme

ET1.2

Aan de slag

De vraag naar het wezen van de mens: dualisme

vs

Descartes

res cogitans	res extensa
denkend	uitgebreid
bewustzijn	lichaam
Vrij	onderhevig aan natuurwetten
vanuit bestaanservaring	empirisch wetenschappelijk
niet-materialistisch	materialistisch
? perspectief	? perspectief

INTERACTIEPROBLEEM

ET1.2

Aan de slag

De fenomenologische benadering

Wat is een ervaring? 

Laten we het onderzoeken...

ET4.3

1 minuut ogen dicht

dan opschrijven wat ze ervaarden, dan opschrijven wat een ervaring is. 

waar ervaar je dat? (niet in je hoofd)

nb geen subject, 'ik' ervaar je niet, zintuigen ook niet

Aan de slag

• Reactie op dominantie van 3e pp in de wetenschap (zelfs in psychologie, sociologie)
  
• Er is volgens fenomenologen iets belangrijks verloren gegaan…het 1e pp.
• neemt de ervaring als uitgangspunt
• Er is geen geest zonder lichaam en zonder wereld waarop we gericht zijn > voorbij dualisme, voorbij object-subject scheiding
• Fenomenologen: de leefwereld gaat vooraf aan de objectieve wereld en vult die aan (1e pp gaat vooraf aan 3e pp)
• geen theorie maar een methode

De fenomenologische benadering

ET4.3

Context fenomenologie

Aan de slag

Fenomenologie en waarneming

• ervaringen zijn altijd ergens op gericht: intentionaliteit
• niks waarnemen kan niet, voorwaarde voor waarnemen is lichamelijkheid
• waarnemen is nooit objectief of passief, lichaam bepaalt
• de wereld krijgt betekenis vanuit 1e pp

Wat is dit?

De fenomenologische benadering

ET4.3

1 minuut ogen dicht

dan opschrijven

Aan de slag

Fenomenologie en waarneming

• ervaringen zijn altijd ergens op gericht: intentionaliteit
• waarnemen is nooit objectief of passief, lichaam bepaalt
• de wereld krijgt betekenis vanuit 1e pp

De fenomenologische benadering

ET4.3

1 minuut ogen dicht

dan opschrijven

Aan de slag

Fenomenologie en de rol van lichamelijkheid

• niks waarnemen kan niet, lichamelijkheid is voorwaarde
• zonder lichaam geen waarneming!
• Draait hïerarchie tussen lichaam en geest van dualisme om: Lichaam is bepalend voor bestaanservaring
• wat we ervaren: we hebben een lichaam en we zijn een lichaam

De fenomenologische benadering

ET4.3

Aan de slag

Lees p.27/28/29 en schrijf in eigen woorden op wat ze betekenen.

 Denken is belichaamd

meer voorbeelden?

De fenomenologische benadering

ET4.3

vanaf 6.53

 Denken is belichaamd

• lichaam bemiddelt waarneming
  
• dus lichaam als basis van kennis, waarneming ervaring: kennis en waarneming zijn belichaamd
• niet neutraal, maar gericht en actief
• fenomenologisch bewustzijn: 'ik kan' ipv 'ik denk'
• bewegend lichaam voorwaarde van het 'zelf', beweging brengt een gevoel van 'zelf' voort

Zie hoe kinderen zich ontwikkelen

https://www.verywellmind.com/what-is-object-permanence-2795405

De fenomenologische benadering

ET4.3

vanaf 6.53

Aan de slag

Startopdracht

Vul in wat op de puntjes hoort:

1. Het wezen van de mens kan je op twee manieren beantwoorden: met een ...... en met de ......
   
   
2. Ervaringen zijn altijd ergens op ....:  intentionaliteit
   
   
3. Zonder ...... geen waarneming!
   
   
4. We .... een lichaam en we .... een lichaam

Aan de slag

Startopdracht

Vul in wat op de puntjes hoort:

1. Het wezen van de mens kan je op twee manieren beantwoorden: met een essentie/mensbeeld en met de bestaanservaring.
   
   
2. Ervaringen zijn altijd ergens op gericht:  intentionaliteit
   
   
3. Zonder lichaam geen waarneming!
   
   
4. We hebben een lichaam en we zijn een lichaam

Kwestie 1: Hoe ervaren wij ons bestaan als mens?

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend bewegend lichaam

 

De Beauvoir/Fanon

Wij staan in verhouding tot de ander

Plessner 

Wij staan in dubbele verhouding tot onszelf

Aan de slag

ET6

Ik kan uitleggen en evalueren dat mensen volgens MSJ een reflecterend, bewegend lichaam zijn. 

Daarbij kan ik betrekken:

• een uitleg van MSJs fenomenologische benadering van dans en de pre-reflectieve gewaarwording van de ruimtelijkheid en bewegingen van het lichaam;
  

• de begrippen ‘pre-reflectief’ en ‘lichaamsschema’;
  

• een uitleg met tekstfragment 1 van MSJs argument dat de gewaarwording van het bewegende lichaam in de ruimte voorafgaat aan bewuste reflectie op onszelf;
  

• een uitleg met tekstfragment 1 van Sheets-Johnstones argument dat fenomenologie een perspectief biedt op de bestaanservaring.
  

Lees p.27/28/29 en schrijf in eigen woorden op wat ze betekenen.

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Maxime Sheets-Johnstone (1930)

• Danseres, choreograaf en onderzoeker van dans
• geïnspireerd door grondleggers van fenomenologie (Husserl en Merleau-Ponty)

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Hoe leer je dansen? 

Even kijken bij grootmeester Hans van Manen

Bekijk het fragment van 2.23 tot 6.53

Wie is Hans van Manen?

Voor zijn afzonderlijke balletten en voor zijn grote betekenis voor de kunsten in het algemeen ontving Hans van Manen talloze belangrijke prijzen, waaronder de Erasmusprijs, de Prix Benois de la Danse Life Achievement Award, de Grand Prix à la Carrière, de VSCD Oeuvreprijs en de Duitse Musikpreis voor zijn geniale muzikaliteit. 

fragment van 2.23 tot 6.53

Primaire teksten: huh what?!

Laat je niet afschrikken, je hoeft niet alles meteen te begrijpen :)

Aanpak:

1. welke voorkennis heb je?
2. structuur bekijken
3. lees doelgericht: bekijk de bijbehorende ET
   
4. moeilijke woorden: opzoeken of even laten
5. meerdere keren lezen

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Primaire Tekst  MSJ

Bekijk eerst de vragen hieronder. Daarna lees je de primaire tekst van MSJ (p.36 tm 40) nog een keer en maakt daarbij de volgende vragen/opdrachten:

1. Noteer drie citaten uit de tekst die volgens jou belangrijk zijn. Leg daarbij kort uit waarom dit citaat belangrijk is. Wat wil MSJ ermee zeggen?
   
2. Volgens MSJ is de mens een denkend, bewegend lichaam. Om de rol van ruimtelijkheid hierbij uit te leggen gebruikt ze het voorbeeld van het reiken naar een pen. (p.39). Leg met dit voorbeeld uit wat de rol van ruimtelijkheid is voor de ervaring van een zelf is.
   
3. Beargumenteer met de tekst dat reflectie op dans volgens MSJ alleen zin heeft vanuit het 1e pp.
   

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

"[De fenomenologie] verheldert de onmiddellijke wereld van de geleefde ervaring, de wereld zoals deze onmiddellijk en direct gekend wordt door het pre-reflectieve bewustzijn. Deze eerste en directe kennis vormt het fundament waarop alle toekomstige kennis is opgebouwd.  Elke geleefde ervaring van het lichaam veronderstelt een pre-reflectief bewustzijn van zijn ruimtelijkheid door een lichaamsschema." - p.16

PT1, MSJ

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

"De pre-reflectieve kennis van de ruimtelijkheid van het lichaam is gebaseerd op het lichaamsschema. Het lichaamsschema synthetiseert alle ruimtelijke presenties van het lichaam. Het is het lichaamsschema dat ons in staat stelt om onze gebaren en bewegingen te ervaren als een voortdurend en samenhangend ‘hier-zijn’." - p.16

PT1, MSJ

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Standpunt: wij zijn een denkend, bewegend lichaam

Arg. 1:  We hebben een 'pre-reflectieve' gewaarwording van het lichaam in de ruimte. Deze gewaarwording komt altijd voor de bewuste reflectie erop. 

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Standpunt: wij zijn een denkend, bewegend lichaam

Arg. 1:  We hebben een 'pre-reflectieve' gewaarwording van het lichaam in de ruimte. Deze gewaarwording komt altijd voor de bewuste reflectie erop. 

Arg 2: reflectie op een ervaring kan alleen als deze ervaring geleefd is.      Dans als voorbeeld! 

 Fenomenologie op ervaring vertelt ons:

• er is eenheid van bewustzijns-lichaam in samenhang met de wereld
• ervaring is altijd ergens op gericht
• brengt betekenis mee
• lichaamsschema zorgt voor samenhangend 'hier-zijn' 

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Dans als voorbeeld bij uitstek waarbij de ervaring van het pre-reflectieve lichaam in de ruimte voorafgaat aan reflectief bewustzijn. 

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

• We maken wb standpunt 1, vraag 2 samen
• maak daarna wb standpunt 1, vraag 3 t/m 6

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Begrippen: 

• pre-reflectief: ervaringen en gewaarwordingen die we hebben voordat we ons er bewust van worden (en erover nadenken) 
  
  
• Lichaamsschema: Synthese van ruimtelijke presenties van het lichaam als geheel, als één.
  > kennis die over je lichaamsdelen, hun onderlinge relaties, hun plek in de ruimte en hoe ze bewegen. (leidt tot samenhangend "hier-zijn")

vanaf 6.53

Sheets-Johnstone (MSJ) 

Wij zijn een denkend, bewegend lichaam

 

Wat zou MSJ zeggen over het bewustzijn van Samantha in Her? 

Bekijk het fragment 10.20 -14.36 en 34.28- 39.02

Her vanaf 10.20 -14.36 + 34.28- 39.02

hier-zijn en daar-zijn is voorwaarde voor notie van een zelf! Heeft Samantha dat?

Beargumenteer met het voorbeeld van Samantha in de film Her en de opvatting van MSJ dat AI geen bewustzijn heeft.

Aan de slag

ET6

Ik kan uitleggen en evalueren dat mensen volgens MSJ een reflecterend, bewegend lichaam zijn. 

Daarbij kan ik betrekken:

• een uitleg van MSJs fenomenologische benadering van dans en de pre-reflectieve gewaarwording van de ruimtelijkheid en bewegingen van het lichaam;
  

• de begrippen ‘pre-reflectief’ en ‘lichaamsschema’;
  

• een uitleg met tekstfragment 1 van MSJs argument dat de gewaarwording van het bewegende lichaam in de ruimte voorafgaat aan bewuste reflectie op onszelf;
  

• een uitleg met tekstfragment 1 van Sheets-Johnstones argument dat fenomenologie een perspectief biedt op de bestaanservaring.
  

Lees p.27/28/29 en schrijf in eigen woorden op wat ze betekenen.

Aan de slag

Begrippen

Lichaamsschema

Pre-reflectief

Lees p.27/28/29 en schrijf in eigen woorden op wat ze betekenen.