Ontdek ballet - deel 1
Ontdek ballet
Deel 1
Lesduur is: 25 minIntroductie
Onderdelen in deze les
Ontdek ballet
Deel 1
Deze slide heeft geen instructies
Ontdek het ballet!
Vandaag maak je kennis met de wereld van het ballet. Ballet is een kunstvorm waarin op het toneel wordt gedanst op muziek. Soms worden hiermee verhalen verteld, en soms gaat het meer om met je eigen fantasie kijken en zelf bedenken waar het om gaat.
Eerst maak je kennis met de basis van ballet. Dan ontdek je waar ballet vandaan komt, en op wat voor muziek het wordt gedanst. En je maakt kennis met het orkest!
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij het woord ballet?
Het woordweb
De leerlingen kunnen zoveel antwoorden geven als ze willen.
TIPS
Als je een antwoord hebt geopend en je klikt er nogmaals op, zie je wie dit antwoord heeft gegeven
Je kunt antwoorden verslepen (en categoriseren)
Je kunt vervelende antwoorden verwijderen door deze naar het prullenbakje te slepen
Wat is ballet?
Wat is ballet, wat kan een danser en wat komt er nou eigenlijk allemaal bij kijken? Deze video geeft alvast een goede eerste indruk.
Let goed op: zie en hoor je dingen die je had verwacht, of word je juist verrast?
Deze slide heeft geen instructies
Wat vond je verrassend of
opvallend in het filmpje?
Open vraag
Tijdens de klassikale les worden de antwoorden als kaartjes getoond en heeft de docent de regie over de antwoorden: die bepaalt welke antwoorden, één voor één of allemaal tegelijk worden getoond.
Wat denk jij: waar of niet waar?
Balletdansers zijn altijd op dieet en moeten daarom zo min mogelijk calorieën eten.
Waar
Niet waar
Niet waar!
Balletdansers zijn de hele dag intensief aan het sporten en moeten daarom juist heel veel eten. Natuurlijk proberen ze wel zo gezond mogelijk te eten: lekker veel groente en fruit. (Maar ook dansers houden ervan om te snoepen.)
Wat denk jij: waar of niet waar?
Ballet wordt altijd gedanst
in een tutu.
Waar
Niet waar
Niet waar!
Je kunt ballettechniek ook dansen in een spijkerbroek, of een jurk, of een trainingsbroek, of...
Je kunt hier nog wat dingen vertellen over wat een tutu is: dat is een korte rok van tule, een heel licht gaasachtig materiaal. Een tutu is vaak wit, maar kan in alle kleuren gemaakt worden. Het duurt ongeveer twee weken om één tutu te maken.
Wat denk jij: waar of niet waar?
Om klassiek ballet te leren moet je al op jonge leeftijd beginnen.
Waar
Niet waar
Waar!
Net als wanneer je een topsporter bent - zoals een professionele voetballer of schaatser - moet je je lichaam heel erg goed trainen. Het duurt jaren om op professioneel niveau te komen.
Wat denk jij: waar of niet waar?
Ballet wordt altijd gedanst op klassieke muziek.
Waar
Niet waar
Niet waar!
Ballet wordt - zeker tegenwoordig - juist ook vaak gedanst op moderne muziek. Een choreograaf - degene die de dansbewegingen bedenkt - kan zich laten inspireren door allerlei soorten muziek.
Hoe word je danser?
Ballet is topsport. Je hebt veel kracht en training nodig om de bewegingen zo uit te kunnen voeren dat het eruit ziet alsof het je geen enkele moeite kost. Maar hoe word je een balletdanser?
Professionele balletdansers hebben eerst een soort vooropleiding gedaan, zoals de Nationale Balletacademie. Hier kun je al jong beginnen: als je balletdanser wil worden kun je het beste starten als je nog maar 5 of 6 jaar oud bent! Maar niet iedereen begint al zo vroeg. Op de Balletacademie krijg je naast je normale schoollessen ook danslessen. Er wordt lesgegeven in klassieke danstechniek, moderne dans, werelddans, improvisatie en drama.
Hierna volg je nog een speciale hbo-opleiding van 3 jaar. Als je bent afgestudeerd ben je officieel balletdanser!
Je kunt met de leerlingen deze video kijken, waarin leerlingen van de Nationale Balletacademie zich voorbereiden op de voorstelling Notenkraker & Muizenkoning, op het grote toneel van Nationale Opera & Ballet. De kinderen speelden mee in deze grootschalige familievoorstelling van Het Nationale Ballet.
https://youtu.be/xEayuvwJB-k?si=hFUKK2w52x14PW2B
Op de website van de Nationale Balletacademie (NBA) vind je nog veel meer informatie. Als leerlingen hier in geïnteresseerd zijn kun je deze link met ze delen.
https://www.atd.ahk.nl/opleidingen-dans/nationale-balletacademie/
Waarom zou jij wel of juist niet een balletdanser willen zijn?
Open vraag
Tijdens de klassikale les worden de antwoorden als kaartjes getoond en heeft de docent de regie over de antwoorden: die bepaalt welke antwoorden, één voor één of allemaal tegelijk worden getoond.
Waar komt ballet vandaan?
Het ballet bestaat al heel lang. Het ontstond in de 15de eeuw in Italië, waar dansgezelschappen optraden voor koningen en andere machthebbers. De dansers bewogen in strakke lijnen over de vloer en maakten patronen van vierkanten, driehoeken en cirkels.
De beroemde Franse koning Lodewijk de Veertiende was jaloers op de Italiaanse dansspektakels en besloot zijn eigen dansvoorstellingen te organiseren. In 1661 richtte hij het allereerste professionele balletgezelschap op. Bovendien danste hij zelf ook graag - maar dan wel in de hoofdrol, natuurlijk. Hiernaast zie je hem in de rol van zonnegod Apollo, die hem de bijnaam de Zonnekoning opleverde. De Zonnekoning zou het ballet de vorm geven die het nu nog steeds heeft.
Klik op het icoontje om een afbeelding te zien van dansers, die laat zien hoe ze bepaalde patronen en vormen maakten tijdens het dansen. Als je vervolgens nog eens op de foto klikt maak je hem groter. Druk nogmaals op het icoontje om de afbeelding weg te klikken.
Voeg eventueel nog toe: de dansspektakels die door Italiaanse machthebbers werden georganiseerd (en dan met name door de invloedrijke familie De' Medici) waren een machtsvertoon. Hiermee konden mensen aan anderen laten zien dat ze genoeg geld en invloed hadden om dit te organiseren.
Je kunt samen met de leerlingen deze scène bekijken uit de film Le roi danse. Hier zie je het Ballet de la nuit, waarin Lodewijk XIV de rol van zonnegod Apollo danste. Het geeft een goed beeld van hoe ballet er in de tijd van Lodewijk XIV uitzag.
https://youtu.be/SYHPNgSUIoE?si=gBqa2JkBOQ8aWO-Y
Je kunt eventueel ook met de leerlingen deze korte, grappige animatie bekijken over het leven van Lodewijk XIV.
https://www.youtube.com/watch?v=KIfjc8gW8Sg
De 5 posities
Lodewijk de Veertiende liet vastleggen uit welke danspassen en posities het ballet moest bestaan. Die posities worden nu nog steeds gebruikt!
Mensen kwamen vanuit de hele wereld naar Parijs om te studeren aan de allereerste Balletacademie. Vandaar dat de balletposities en –passen nu nog steeds overal ter wereld een Franse naam hebben. Als je een balletles volgt in New York, Moskou, Beijing of Kaapstad dan krijg je dus les in het… Frans!
In deze video zie je wat de 5 posities van het ballet zijn. Meedoen mag!
Deze slide heeft geen instructies
De 5 posities
Klik op de cijfers om de posities nog eens één voor één te bekijken.
Klik op de cijfers om de afbeeldingen te openen. Als je nog een keer op hetzelfde cijfer klikt verdwijnt de foto weer.
Balletmuziek
Ballet wordt natuurlijk gedanst op muziek. Een van de belangrijkste componisten uit de begindagen van het ballet is de Fransman Jean-Baptiste Lully. Hij schreef veel stukken voor dans, vaak in opdracht van Lodewijk de Veertiende. Luister maar naar dit stuk balletmuziek.
Kun je horen waarom deze muziek erg geschikt is om op te dansen?
Vraag de leerlingen waarom ze denken dat deze muziek geschikt is om op te dansen.
Denk bijvoorbeeld aan:
> Er is een duidelijke 'beat' te horen waar je de danspassen op kunt timen
> De muziek wisselt tussen statig en speels, tussen langzamer en sneller. Daardoor kun je ook goed wisselen tussen verschillende soorten bewegingen.
> De muziek is energiek en (meestal) vrolijk, dat nodigt uit om te bewegen.
Je kunt eventueel nog toelichten: in deze tijd waren er veel soorten hofdansen die allemaal een eigen ritme en 'gevoel' hadden: van langzame, vloeiende dansen tot energieke, springerige bewegingen. Lully schreef zijn muziek zo dat de dansers in verschillende delen van de muziek verschillende soorten hofdansen konden 'inpassen' die ze al kenden.
Sinds de tijd van Lodewijk de Veertiende is er heel veel balletmuziek geschreven, in veel verschillende stijlen. Luister hier naar verschillende fragmenten.
Elk fragment drukt een ander soort emotie of gevoel uit. Welke hoor jij erin terug?
Luister naar balletmuziek!
Er is geen goed of fout antwoord! Soms kan muziek meerdere dingen tegelijk uitdrukken. Iedereen vult het voor zichzelf in. Het is wel interessant om de leerlingen te vragen waar het door komt dat ze een bepaalde emotie horen.
Fragment 1: vrolijk, feestelijk, opgewekt
Fragment 2: boos, gevaarlijk, dreigend
Fragment 3: verlegen, voorzichtig, afwachtend
Fragment 4: nerveus, bang, springerig, gehaast
Fragment 5: verliefd, kalm, rustig
Fragment 6: stoer, dapper, heldhaftig
Je kunt de leerlingen hier helpen om woorden te geven aan wat ze horen, en daarmee ook aan hoe de muziek een bepaalde emotie uitdrukt. Is de muziek snel of langzaam? Energiek en springerig of juist traag en vloeiend? Hoor je langzame melodieën of juist heel veel snelle noten?
Ook interessant om nog wat verder op in te gaan: hoort iedereen dezelfde emotie in een fragment, of kun je bepaalde muziek op verschillende manieren horen? Misschien vindt de een het fragment verdrietig, terwijl de ander er juist boosheid in hoort. Hoe zou dat kunnen?
Wie speelt de muziek?
Balletvoorstellingen worden vaak begeleid door een groot orkest, dat de muziek live speelt tijdens de voorstelling. Zo'n orkest bestaat meestal uit wel 40 musici, maar soms is er een groter orkest nodig en spelen er wel 100 mensen mee!
Het orkest wordt aangestuurd door een dirigent. Hij/zij staat voor het orkest, geeft het tempo aan en zorgt ervoor dat al die musici gelijk spelen. Best een belangrijke verantwoordelijkheid!
Deze slide heeft geen instructies
Bekijk deze foto eens goed.
Wat zie je allemaal?
Wat valt je op aan waar het orkest zit?
Je kunt op de afbeelding klikken om hem groter te maken.
Klik op het icoontje om meer te lezen over de orkestbak en een andere foto van de zaal te zien. Hierop zie je het toneel voor aanvang de voorstelling; het doek is nog dicht. Het orkest zit er al wel klaar voor, in de orkestbak. Ze zitten hier zodat ze niet 'in de weg' zitten voor het publiek.
Ook deze foto kun je groter maken.
Druk nogmaals op het icoontje om alles weer weg te klikken.
Wat doet de dirigent?
Dirigeren bij een balletvoorstelling is ingewikkeld. De bewegingen moeten heel precies op de maat van de muziek uitgevoerd worden, maar de musici kunnen niet zien wat de dansers doen. De dirigent is de enige die de dansers wél kan zien. Hij of zij moet ervoor zorgen dat de dans gelijk blijft met de muziek.
Daarom moet de dirigent het ballet heel goed kennen, zodat hij/zij van tevoren al weet waar de muziek iets sneller of iets langzamer moet. En dan moet hij/zij ook nog alle instrumenten aanwijzen die solo’s spelen! De dirigent geeft de maat meestal aan met een dirigeerstok, ook wel baton genoemd.
Deze slide heeft geen instructies
Welke instrumenten zitten er volgens jou (meestal) in een orkest?
Open vraag
Tijdens de klassikale les worden de antwoorden als kaartjes getoond en heeft de docent de regie over de antwoorden: die bepaalt welke antwoorden, één voor één of allemaal tegelijk worden getoond.
Goede antwoorden:
> Viool
> Altviool
> Cello
> Contrabas
> (Dwars)fluit
> Klarinet
> Fagot
> Hobo (een houten blaasinstrument)
> Piccolo (een heel kleine, hoge fluit)
> Harp
> Pauken (grote koperen trommels)
> Triangel
> Tamboerijn
> Bekkens
> Kleine en grote trom
> Hoorn
> Trompet
> Trombone
> Tuba
Soms wordt een orkest nog aangevuld met andere instrumenten, zoals speciale slagwerkinstrumenten, een orgel of een piano, of soms zelfs een saxofoon of elektrische gitaar!
Welk instrument hoort bij welk geluid?
Klik op de icoontjes om de fragmenten te horen. Daarna kun je de icoontjes naar de juiste foto slepen. Dit kun je klassikaal doen of individueel.
Een altviool is wat groter dan een normale viool, en heeft daardoor een lagere, diepere klank. Een cello is weer een heel stuk groter en klinkt dus nóg veel lager en dieper.
Hoe groter het instrument dus, hoe lager en warmer de klank!
Welke instrumenten zie je hier allemaal?
Klik op de icoontjes om de namen van de instrumenten te zien.
Je kunt op de afbeeldingen klikken om ze groter te bekijken.
1
Luister naar dit muziekstuk, waarin je de vier 'families' van het orkest hoort.
Eerst hoor je de melodie gespeeld door het hele orkest. Daarna wordt het steeds afzonderlijk gespeeld door een van de 'families'. Aan het eind spelen ze het weer samen.
In welke volgorde hoor je de orkestgroepen? Zet de namen in de goede volgorde.
2
3
4
Strijkers
Slagwerk
Koperblazers
Houtblazers
Sleep de namen naar het juiste vak. Dit kun je klassikaal doen, of de leerlingen individueel laten doen.
De vier 'families' van het orkest zijn:
Strijkers
Instrumenten met snaren, die met een strijkstok worden bespeeld: violen, altviolen, cello's en contrabassen.
Slagwerk
Heel simpel gezegd zijn dit instrument waar je op slaat: kleine trom, grote trom, pauken, bekkens, triangel en tamboerijn.
Koperblazers
Blaasinstrumenten die van metaal gemaakt zijn, vaak van koper: hoorns, trompetten, trombones, de tuba.
Houtblazers
Blaasinstrumenten van hout: fluiten, hobo's, klarinetten, fagotten.
Wat heb je vandaag ontdekt?
In deze les hoorde en zag je wat ballet is, waar het vandaan komt, op welke muziek het wordt gedanst en wat een orkest is. In de volgende les ontdek je meer over wie er allemaal meewerken aan het maken van een balletvoorstelling, en over verschillende soorten ballet.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je vandaag hebt ontdekt dat je wil onthouden?
Open vraag
Tijdens de klassikale les worden de antwoorden als kaartjes getoond en heeft de docent de regie over de antwoorden: die bepaalt welke antwoorden, één voor één of allemaal tegelijk worden getoond.
Einde
Deze slide heeft geen instructies
