Sachsenhausen

• Gs
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Sachsenhausen

1933: Hitler Rijkskanselier

• 1933 brand in de Rijksdag 
• noodtoestand -->

• Hitler drukt de machtingswet door: wet om Duitsland te besturen zonder parlement--> Duitsland verandert in een dictatuur

• geen vrijheid van meningsuiting, drukpers, partijen verboden etc. 
• alle tegenstanders werden opgesloten in kampen waar ze aanvankelijk alleen worden ingezet voor dwangarbeid
• vanaf 1942 vernietiging op grote schaal

1936 bouw Sachsenhausen

• Gebouwd door gevangenen
• Door SS-architecten als ideaal ontworpen concentratiekamp zou de wereld een beeld moeten geven van SS-architectuur.
• Voor de gevangenen moest het symbool staan voor de onderwerping aan de absolute macht van het nazi-regime.
• Opleidingskamp van de SS in de directe omgeving van Berlijn
• Voorbeeld voor alle concentratiekampen
• Vanaf 1940 eigen crematorium (want lichamen verloren tijdens transport)

Medische experimenten

Experimenten waren gericht op de ontwikkeling en test van geneesmiddelen en behandelingsmethoden voor verwondingen en ziekten die Duitse militairen tegen zouden kunnen komen. 

In o.a. Sachsenhausen kregen gevangenen ziekten als malaria, tyfus, tuberculose, tyfus, gele koorts en hepatitis ingespoten om medicatie uit te testen. 

Ook werden er gevangenen blootgesteld aan fosgeen en mosterdgas om mogelijke tegengiffen te testen.

Next: Nieuwsuur, medische experimenten

-Welke gevolgen ondervindt Rita nu nog steeds van de experimenten die op haar zijn uitgevoerd?

-De nazi’s willen dat alleen het Arische ras nog zal voortbestaan. Wat is er zo bijzonder aan het Arische ras volgens de nazi’s?

5 De experimenten op de zigeunertweeling zijn niet uniek. Duitse naziartsen

experimenteren stelselmatig op onschuldige mensen.

a Op welke mensen denk je dat ze zeker ook zullen hebben geëxperimenteerd?

b Waarom ook op deze mensen?

Werken voor de industrie

Vanaf 1942: meer vraag naar goedkope arbeidskrachten--> gevangenen ingezet. 

Op het hoogtepunt van de dwangarbeid waren er zo'n honderd 'buitenkampen' waar gewerkt moest worden voor bedrijven als Siemens, Daimler-Benz, IG Farben, BasF, Bata, BMW en AEG. De gevangenen werkten aan wapens, uniformen, tank- en vliegtuigonderdelen, bouwprojecten etc.

Wie niet kon werken - bijvoorbeeld door ziekte - werd op de trein naar een vernietigingskamp gezet. 

Operatie Bernhard

Project van de nazi's om door valse Engelse ponden inflatie in de hand te werken in Groot-Brittannië. Deze valse biljetten werden met vliegtuigen uitgestrooid. 

Filmtip: Die Fälscher

Adolf Burger, een gevangene die gedwongen moest meewerken aan het project, met een vervalst briefje. 

Schoentestbaan

Omdat leer voor schoenen schaars was, moesten nieuwe materialen getest worden. Gevangenen moesten schoenen / schoenzolen testen: 25 km per dag lopen met 25 kg bepakking. 

Bekendste gevangene:

• Jakov Dzjoegasjvili, de zoon van Stalin
• Zeer slechte relatie met vader
• Mislukte zelfmoordpoging 
• Officier in Rode Leger
• Gevangen genomen door Duitsers. Desertie? 
• Gevangen gezet in Sachsenhausen. 
• Gemarteld en mishandeld, maar weigerde informatie te verstrekken aan de vijand. 
• Stalin weigerde een gevangenenruil. 
• Op 14 april 1943 werd hij doodgeschoten toen hij het elektrische hek om het kamp beklom.

Anton de Kom

Anton de Kom, (1898-1945) geboren in Paramaribo. Op zijn tweeëntwintigste vestigde hij zich in Nederland. 

Hier werd hij politiek actief in verschillende linkse en communistische organisaties. In 1934 verscheen zijn boek "Wij slaven van Suriname", een felle reactie op het koloniale verleden van Suriname. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het verzet. In 1944 werd hij gearresteerd. Via Kamp Vught kwam hij in Sachsenhausen terecht waar hij moest werken in de Heinkel-vliegtuigfabriek. Hij stierf een jaar later aan tbc in het concentratiekamp Sandbostel.

Station Z

Op 29 mei 1942 werd Station Z geopend, een installatie voor vernietiging van gevangenen. Als demonstratie van de efficiëntie van de installatie werden 96 Joden doodgeschoten. 

Het aantal doden door vergassing is niet bekend, omdat de transporten voor gaskamers niet werden geadministreerd. Bij later onderzoek werden grote as-akkers ontdekt. Op basis van ooggetuigenverklaringen zijn in de omgeving wegen gevonden die grotendeels waren aangelegd met een grote hoeveelheid menselijke as; dit duidt op een groot aantal slachtoffers.

De toegangstoren van het kamp heet ‘Turm A’. Gevangenen konden het kamp alleen verlaten via Station Z: dood.

Dit was een executieplek met een crematorium met vier verbrandingsovens en een kleine – als badkamer vermomde – gaskamer, die in 1943 in het kamp werd bijgebouwd. 

In Station Z werd gebruik gemaakt van een "nekschotmachine", één van de methodes die de Nazi’s gebruikten om gevangenen in grote aantallen te vernietigen. 

Werking Station Z

De gevangenen werden naar de kleedruimte gebracht en werden gedwongen zich uit te kleden.

Vervolgens gingen ze naar de Dokterskamer waar een grammofoon luid speelde. Daar onderzochten SS-ers in witte jassen hen. Daarna werden de gevangenen één voor één door een SS-er naar de ruimte geleid waar zij voor een meetlat moesten staan die aan de muur was bevestigd, alsof hun lengte werd gemeten. Een SS-er in de ruimte áchter de meetlat schoot de gevangene vervolgens door een spleet in de muur in de achterkant van de nek.

Daarna openden twee mannen van het crematoriumcommando de deur vanuit de lijkenkamer en sleepten het lichaam naar binnen waar ze gecremeerd in een van de vier ovens, die elk 6 tot 8 lichamen tegelijkertijd kon verbranden.

Einde oorlog, Speziallager

Nadat de gevangenen van de nazi's in de zomer van 1945 het kamp verlaten hadden, werd het vanaf augustus 1945 door de Sovjet-bezetters als Speziallager in gebruik genomen. 

Het crematorium en de vernietigingsinstallaties werden niet gebruikt, de barakken, de gevangenis en de andere ruimtes wel. 

Tegen het eind van 1945 zaten er in Sachsenhausen 12.000 gevangenen. Naast nationaalsocialisten werden sociaaldemocraten en burgerlijke tegenstanders van het Sovjetregime opgesloten. 

Bevrijding

Begin 1945 besloten de nazi's het kamp te ontruimen. Op 20 april 1945 startte 'de dodenmars': 33.000 gevangenen vertrokken te voet uit het kamp, verdeeld in groepen van vijfhonderd, richting het noordwesten. Het SS-plan was de groepen alsnog te vermoorden. Tijdens de dodenmars kwamen minstens zesduizend gevangenen om het leven door uitputting of executie. Op hun weg naar het noorden stuitte een deel van de gevangenen op het Zweedse Rode Kruis dat hen voedsel verstrekte. Op 3 mei 1945 naderde de colonne het Rode Leger waarop de SS-bewakers vluchtten. 

Einde: 1949, vanaf 1961 museum

Na de oprichting van de Duitse Democratische Republiek (DDR) in 1949 werd het kamp opgeheven. Na de sluiting van het Speziallager werd het kamp grotendeels gesloopt.

In 1961 werd het kamp ingericht als museum en monument. Na 1961 is het heringericht met specifieke elementen zoals de obelisk als gedenkteken.