Se-constructie zonder handelende persoon
Se zonder handelende persoon
Lesduur is: 20 minOnderdelen in deze les
Se zonder handelende persoon
Open met het idee dat Spaans vaak niet zegt wie iets doet, maar wél wat er gebeurt. Dat bereidt leerlingen voor op de onpersoonlijke/passieve se-constructie.
Lesdoel
Hoe werkt de Spaanse se-constructie zonder handelende persoon;
Hoe bepaal je of het werkwoord in het enkelvoud of meervoud moet staan.
Deze slide heeft geen instructies
Wat doet deze se-constructie?
In het Spaans gebruik je vaak se als de handelende persoon niet genoemd wordt.
de nadruk ligt op wat er gebeurt
niet op wie het doet
het werkwoord staat dan in de 3e persoon
dat kan enkelvoud of meervoud zijn
Benadruk dat dit in het Nederlands vaak overeenkomt met vormen als 'er wordt ...' of '... wordt/worden ...'.
De basisvorm
De constructie is:
se + werkwoord in de 3e persoon
Voorbeelden:
Se habla español.
Se buscan camareros.
Je hoeft hier nog niet diep in te gaan op alle uitzonderingen. Leg eerst de vaste bouwsteen vast: se + derde persoon.
Welke basisvorm hoort bij deze constructie?
se + infinitief
se + 3e persoon
ser + voltooid deelwoord
estar + bijvoeglijk naamwoord
Toetst de kern van slides 2-3: se + werkwoord in de 3e persoon.
Vul de kern van de regel aan
In deze constructie gebruik je se als de handelende persoon niet genoemd wordt. De nadruk ligt op wat er gebeurt. Het werkwoord staat dan in de 3e persoon.
Alle blanks komen letterlijk uit de eerste uitlegslides en dwingen leerlingen de basisregel te reconstrueren.
Wanneer staat het werkwoord enkelvoudig?
Het werkwoord staat in het enkelvoud in drie gevallen:
als het bijbehorende zelfstandig naamwoord enkelvoud is
als het zelfstandig naamwoord verwijst naar bepaalde personen met a
als er geen zelfstandig naamwoord bij staat
Deze driedeling is de kern van de regel. Neem tijd om elk geval apart te behandelen op de volgende slides.
Enkelvoud: zelfstandig naamwoord enkelvoud
Bij een enkelvoudig zelfstandig naamwoord staat het werkwoord ook in het enkelvoud.
En Argentina se habla español.
In Argentinië wordt Spaans gesproken.
Wijs aan dat 'español' enkelvoud is; daarom is het 'habla' en niet 'hablan'.
Enkelvoud: bepaalde personen met a
Ook bij bepaalde personen blijft het werkwoord in het enkelvoud.
Se llama a los niños.
De kinderen worden geroepen.
Maak expliciet dat 'a los niños' naar bepaalde personen verwijst. Dat is waarom hier niet het meervoud van het werkwoord komt.
Enkelvoud: zonder zelfstandig naamwoord
Als er geen zelfstandig naamwoord bij staat, gebruik je ook het enkelvoud.
En España se cena tarde.
In Spanje wordt pas laat gegeten.
Benadruk dat 'cenar' hier als algemene handeling wordt gebruikt. Er is geen zelfstandig naamwoord dat het getal bepaalt.
Wanneer blijft het werkwoord enkelvoud?
Bij bepaalde personen met a
Bij alle meervouden
Alleen zonder se
Alleen bij talen
De afleiders sluiten aan bij voorbeelden uit de les, maar alleen 'bepaalde personen met a' is een echte regel.
Herken de drie gevallen van enkelvoud
Het werkwoord staat in het enkelvoud als het zelfstandig naamwoord enkelvoud is. Ook bij bepaalde personen met a blijft het enkelvoud. Zonder zelfstandig naamwoord gebruik je ook het enkelvoud.
Laat leerlingen de drie enkelvoudregels compact samenvatten na slides 4-7.
Wanneer staat het werkwoord meervoudig?
Het werkwoord staat in het meervoud wanneer het bijbehorende zelfstandig naamwoord:
meervoud is
en geen bepaalde persoon aanduidt
Zet dit bewust tegenover de vorige regel: meervoud alleen bij een meervoudig zelfstandig naamwoord dat niet als bepaalde personen met a wordt gebruikt.
Meervoud bij dingen of talen
Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord krijg je een meervoudige werkwoordsvorm.
En Cataluña se hablan dos lenguas: el catalán y el español.
In Catalonië worden twee talen gesproken.
Wijs aan dat 'dos lenguas' meervoud is; daarom staat er 'hablan'.
Meervoud in advertenties en meldingen
Deze vorm zie je vaak in korte mededelingen of advertenties.
Se buscan camareros.
Er worden obers gezocht.
Goed moment om de praktische herkenning te benoemen: leerlingen komen deze vorm vaak tegen op borden, websites en vacatures.
Zo kies je enkelvoud of meervoud
Kijk naar wat bij het werkwoord hoort:
enkelvoudig zelfstandig naamwoord → werkwoord enkelvoud
bepaalde personen met a → werkwoord enkelvoud
geen zelfstandig naamwoord → werkwoord enkelvoud
meervoudig zelfstandig naamwoord zonder bepaalde personen → werkwoord meervoud
Gebruik deze slide als samenvattend beslisschema. Houd de term 'bepaalde personen met a' consequent aan.
Waarom is het in 'Se buscan camareros' meervoud?
Omdat se altijd meervoud vraagt
Omdat camareros meervoud is
Omdat het over personen gaat
Omdat er een plaats genoemd wordt
Toetst of leerlingen het verschil zien tussen meervoudige zelfstandige naamwoorden en bepaalde personen met a.
Kies enkelvoud of meervoud
Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord zonder bepaalde personen staat het werkwoord in het meervoud. Daarom zeg je: En Cataluña se hablan dos lenguas. Bij geen zelfstandig naamwoord zeg je: En España se cena tarde.
Combineert de samenvattende beslisregel met twee bekende voorbeelden uit de slides.
Wat is één regel die jij nu zeker onthoudt?
Reflectie zonder goed/fout. Laat leerlingen benoemen wat ze echt meenemen uit de les, bijvoorbeeld de regel rond bepaalde personen met a of het verschil tussen habla en hablan.
Welk deel van deze les vond je het lastigst?
Gebruik de antwoorden om te zien waar extra inoefening nodig is, bijvoorbeeld bij het onderscheid tussen meervoud en bepaalde personen.
Woordenlijst
se-constructie - een Spaanse vorm waarbij de handelende persoon niet genoemd wordt
handelende persoon - degene die de handeling uitvoert
3e persoon - de werkwoordsvorm van hij, zij, het of zij
enkelvoud - vorm voor één persoon of zaak
meervoud - vorm voor meer dan één persoon of zaak
zelfstandig naamwoord - woord voor een persoon, dier, zaak of begrip
bepaalde personen - concrete personen die in de zin specifiek bedoeld worden
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
a - voorzetsel dat in deze constructie gebruikt wordt bij bepaalde personen
se habla - er wordt gesproken
se hablan - er worden gesproken
se llama - er wordt geroepen
se cena - er wordt gegeten
se buscan - er worden gezocht
Deze tweede woordenlijst houdt voorbeeldvormen apart van de grammaticale termen, zodat de laatste slides overzichtelijk blijven.
