WELVAART · GROEI EN HANDEL
Economische groei en handel
Examenstof economie havo
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Economische groei en handel
Examenstof economie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: H2 (2.1 t/m 2.6). Image credit: Spielvogel / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen wat economische groei bepaalt, groei en indexcijfers berekenen en handelsbeleid herkennen en beoordelen.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is een land als Nederland rijker geworden en wat heeft handel daarmee te maken?
Verwacht: havens, export, onderwijs, machines, uitvindingen, buitenlandse bedrijven, wegen. Groepeer ze in een woordweb in aanbod (wat een land kan maken) en handel; beide kanten komen in deze les aan bod.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Bbp, groei en indexcijfer van Vlietland
Structurele groei
Structurele groei is groei van de productiecapaciteit op lange termijn: de aanbodzijde van de economie.
Groei van het bbp in % = (nieuw - oud) / oud x 100%. Vlietland: (440 - 400) / 400 x 100% = 10%.
Indexcijfer = waarde / waarde in het basisjaar x 100. Jaar 3: 484 / 400 x 100 = 121.
Twee jaar 10% groei is samen 21% groei, niet 20%: de tweede keer groeit het over een groter bedrag.
Controle: 40/400 = 0,10; 44/440 = 0,10; 484/400 = 1,21. Het bbp is het bruto binnenlands product. Veelgemaakte fout: groeipercentages bij elkaar optellen in plaats van de index te berekenen, of delen door het nieuwe jaar in plaats van het oude. Image credit: LessonUp Studio (eigen tabel), CC0
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Productiefactoren
Productiefactoren zijn de middelen waarmee een economie produceert: arbeid, kapitaal, natuur en ondernemerschap.
Arbeid: de inzet van mensen. Kapitaal: machines, gebouwen en computers waarmee je produceert.
Natuur: grond, grondstoffen en energiebronnen. Ondernemerschap: productie organiseren en risico nemen.
Structurele groei ontstaat als de hoeveelheid of de kwaliteit van de productiefactoren toeneemt.
Hoeveelheid: meer werkenden of meer machines. Kwaliteit: beter opgeleid personeel of modernere machines.
De vier factoren zijn de syllabusindeling. Veelgemaakte fout: grond voor een fabriek als kapitaal zien (het is natuur) of ondernemerschap vergeten.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Franse les op het instituut Schoevers, Amsterdam 1916
Arbeidsproductiviteit
Arbeidsproductiviteit = productie / arbeidsvolume: de productie per werknemer of per gewerkt uur.
Een fabriek maakt 600 fietsen met 20 werknemers: 600 / 20 = 30 fietsen per werknemer.
Hij stijgt door onderwijs, learning by doing (leren door het werk te doen) en samenwerking.
Na een training maken 20 werknemers 700 fietsen: 35 per werknemer. De arbeidsproductiviteit is gestegen.
Controle: 600/20 = 30 en 700/20 = 35. Het arbeidsvolume is het aantal werknemers of gewerkte uren. Veelgemaakte fout: de formule omdraaien (arbeid / productie). Image credit: Kees Hofker / Wikimedia Commons, publiek domein
Een bakkerij maakt 900 broden met 15 medewerkers. Arbeidsproductiviteit?
885 broden per medewerker
13.500 broden per medewerker
60 broden per medewerker
0,02 broden per medewerker
900 / 15 = 60. Verwachte fouten: aftrekken (885), vermenigvuldigen (13.500) of de formule omdraaien (15 / 900).
Vul in
De arbeidsproductiviteit is de productie per werknemer. Ze stijgt door onderwijs, samenwerking en learning by doing, en zorgt voor structurele groei op lange termijn.
Let op het verschil: arbeidsvolume is de noemer, arbeidsproductiviteit de uitkomst.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Hoofdkantoor van ASML in Veldhoven
Productinnovatie en procesinnovatie
Innovatie is vernieuwing. Ze verbetert de kwaliteit van de productiefactoren en vergroot zo de structurele groei.
Productinnovatie: een nieuw of beter product, zoals de chipmachines die ASML in Veldhoven maakt.
Procesinnovatie: een nieuwe manier van produceren, zoals een robot die het polijstwerk overneemt.
Productinnovatie verandert wat je verkoopt, procesinnovatie hoe je het maakt.
Veelgemaakte fout: een nieuwe machine voor eigen gebruik als productinnovatie zien. Vraag: wie koopt het product, de klant of het bedrijf zelf? Image credit: A ansems / Wikimedia Commons, publiek domein
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Duits octrooi uit 1931 voor een bandenwerktuig (Zoetermeer)
R&D, octrooi en patent
R&D (research and development) is onderzoek en ontwikkeling: bedrijven investeren erin om te innoveren.
Een octrooi (ook wel patent) geeft de uitvinder het alleenrecht om een uitvinding een bepaalde tijd te gebruiken.
Dat alleenrecht maakt R&D lonend: concurrenten mogen de uitvinding niet zomaar kopiëren.
Na afloop van het octrooi mag iedereen de uitvinding gebruiken.
Octrooi en patent zijn twee woorden voor hetzelfde. Op de foto: een Duits octrooi uit 1931 voor een Nederlandse uitvinder. Veelgemaakte fout: denken dat een octrooi eeuwig geldt. Image credit: Ed Stevenhagen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Uitbreiding van het Shell-kantoor in Den Haag (1981-1985)
Handels-, kennis- en investeringsstromen
Handelsstroom: export en import van goederen en diensten. Meer handel geeft grotere markten en meer groei.
Kennisstroom: kennis en technologie die over grenzen gaan, bijvoorbeeld via studenten en onderzoekers.
Investeringsstroom: geld dat bedrijven steken in fabrieken en kantoren in het buitenland.
Een multinational is een bedrijf met vestigingen in meerdere landen. Shell is een bekend voorbeeld.
Deze drie stromen verbinden landen en beïnvloeden de groei: ze brengen markten, kennis en kapitaal. Veelgemaakte fout: een fabriek in het buitenland zien als handelsstroom in plaats van investeringsstroom. Image credit: Choinowski / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een bakkerij schaft een robot aan die het deeg kneedt. Welk soort innovatie?
Productinnovatie
Procesinnovatie
Kennisstroom
Octrooi
De manier van produceren verandert, het product blijft gelijk: procesinnovatie. Verwachte fout: productinnovatie, omdat er iets nieuws is.
Zet op volgorde, van onderzoek naar vrij gebruik
Eerst onderzoek, dan de uitvinding, dan de aanvraag, het alleenrecht en tot slot vrij gebruik.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Knooppunt Coenplein bij Amsterdam (A8 en A10)
Concurrentiepositie en de overheid
De concurrentiepositie is hoe sterk een land of bedrijf is vergeleken met buitenlandse concurrenten.
Een goede concurrentiepositie geeft meer export en meer groei. Meer groei geeft ruimte om te investeren.
De overheid helpt structurele groei via onderwijs, infrastructuur (wegen, havens) en wetgeving.
Wetgeving: bijvoorbeeld bescherming van octrooien en regels voor eerlijke concurrentie.
Onderwijs verhoogt de kwaliteit van arbeid, infrastructuur is kapitaal voor het hele land, wetgeving geeft zekerheid aan ondernemers. Veelgemaakte fout: concurrentiepositie verwarren met het aantal concurrenten in eigen land. Image credit: Milliped / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Waarom handelsbeleid?
De overheid kan vrije handel beperken om de eigen economie en welvaart te beschermen. Daar zijn drie bekende motieven voor.
Infant industry: een jonge bedrijfstak is nog te klein en te duur om te concurreren en krijgt tijdelijk bescherming.
Dumping: buitenlandse bedrijven verkopen onder de kostprijs om de markt te veroveren. Beleid moet dit voorkomen.
Bescherming van een strategische sector: een sector die belangrijk is voor veiligheid of voedsel, zoals energie.
Voorbeeld infant industry: een net opgerichte autofabriek houdt buitenlandse auto's tijdelijk duurder.
Infant industry gaat om tijdelijke bescherming; dumping gaat om prijzen onder de kostprijs; een strategische sector gaat om afhankelijkheid van het buitenland. Veelgemaakte fout: elke bescherming infant industry noemen.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Een douanebeambte controleert vaten met een scanner, VS
Protectie en vrijhandel
Vrijhandel is handel zonder belemmeringen. Protectionisme beschermt de eigen producenten tegen import.
Een importtarief is een belasting op import: een product van 100 euro met 20% tarief kost 120 euro.
Een importquotum is een maximum aantal producten dat het land in mag voeren.
Een importvoorschrift is een eis aan het product, zoals een veiligheidskeur. Wie er niet aan voldoet, komt het land niet in.
Controle: 100 x 1,20 = 120. Alle drie de maatregelen beperken de vrijhandel. Veelgemaakte fout: een quotum als belasting zien of een tarief als maximum aantal. Image credit: CBP Photography / Wikimedia Commons, publiek domein
Wat is het infant industry-argument?
Verkoop onder de kostprijs door het buitenland verbieden
Een sector beschermen die belangrijk is voor veiligheid
Een oude bedrijfstak blijvend tegen concurrentie steunen
Een jonge bedrijfstak tijdelijk tegen import beschermen
Het gaat om jonge bedrijven en tijdelijke bescherming. Verwachte fout: het verwarren met bescherming van een strategische sector.
Vul in
Een importtarief is een belasting op import, een importquotum is een maximum aantal producten en een importvoorschrift stelt eisen aan het product.
Drie vormen van protectie met elk een eigen werking.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Groei en indexcijfers berekenen
Productiefactoren en productiviteit
Innovatie en internationale stromen
Overheid en handelsbeleid
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Waarom stimuleert een octrooi innovatie?
Goed antwoord: het geeft de uitvinder een alleenrecht, dus R&D loont. Verwachte fout: zeggen dat een octrooi uitvindingen goedkoper maakt.
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Begrippen (1/2)
structurele groei: Groei van de productiecapaciteit op lange termijn, door meer of betere productiefactoren.
productiefactoren: Arbeid, kapitaal, natuur en ondernemerschap.
arbeidsproductiviteit: Productie / arbeidsvolume: productie per werknemer of per uur.
learning by doing: Productiever worden doordat je het werk steeds doet.
productinnovatie en procesinnovatie: Een nieuw of beter product, of een nieuwe manier van produceren.
Deze slide heeft geen instructies
WELVAART · GROEI EN HANDEL
Begrippen (2/2)
octrooi (patent): Alleenrecht op een uitvinding gedurende een bepaalde tijd.
concurrentiepositie: Hoe sterk een land of bedrijf is vergeleken met buitenlandse concurrenten.
infant industry: Een jonge bedrijfstak die tijdelijk bescherming krijgt.
dumping: Verkopen onder de kostprijs om een markt te veroveren.
protectie: Importtarief, importquotum en importvoorschrift beperken de vrijhandel.
Deze slide heeft geen instructies