T1H4 Oligopolie

• Economie
• toets
• Secundair onderwijs

T1H4 Oligopolie

1. Kenmerken van de markt

2. Prijsvorming

3. Speltheorie

 

Leerdoelen

• Je kunt de begrippen oligopolie, duopolie en schaalvoordelen in eigen woorden omschrijven.
• Je kunt voorbeelden noemen van markten van oligopolie
• Je kunt onderscheid maken tussen een homogeen en een heterogeen oligopolie.
• Je kunt de kenmerken van een oligopolie omschrijven

Wat heb je nodig?

LessonUp

Cursusblok

Schrijfgerei

Laptop

Oligopolie

HB pg. 50 - 58

WB pg. 43 - 49

Bookwidget (zie vakmap)

LessonUp

1. Kenmerken van de markt

Zie HB pg. 50

- Enkele aanbieder en veel vragers.

- Homogene of heterogene producten (afhankelijk van markt)

- Niet transparante markt

- Moeilijk te betreden markt

1. Kenmerken van de markt

- Enkele aanbieders en veel vragers : 3 à 4 spelers samen ongeveer 70% van de markt in handen. Individueel invloed op prijs.

* Samenwerken kan: kartelvorming

* Hevige concurrentie: prijzenoorlog

2 aanbieders grootste deel markt in handen: DUOPOLIE

1. Kenmerken van de markt

- Homogene of heterogene producten (afhankelijk van markt)

Homogeen: elektriciteit, brandstoffen... 

Heterogeen: 1e, 2e en 3e klasse rit met de trein.

- Niet transparante markt : Info wordt sterk afgeschermd

- Moeilijk te betreden markt: hoge marketingbudgetten, hoge ontwikkelingskosten (R&D) en grote concurrentie van grote spelers. 

2. Prijsvorming

Speciale markt

-> Veel concurrentie tussen enkele spelers
-> Kartels vormen : onderlinge afspraken tussen grote spelers die de markt in handen hebben betreffende:

* Prijs
* Hoeveelheid
* Het 'blokken' van leveranciers of klanten

2. Prijsvorming

Belangrijke termen: (zie ook extra bundeltje)

* Prijsleider en -volger

* Prijzenoorlog (niet-samenwerkende oligopolisten)

* Prijsstarheid - knik in de prijsafzetcurve

* Kartelvorming (samenwerkende oligopolisten)

* Speltheorie

* Non-price competition

2. Prijsvorming

* Prijsleider en -volger

Aanbieder met grootste marktaandeel bepaalt de prijs (marktleider), de andere oligopolisten volgen zijn voorbeeld. Wanneer de prijsleider de prijs laat stijgen, stijgt hun prijs ook.

De prijs laten dalen zal quasi niet voorkomen. Alle spelers verliezen hierbij. -> noteer uitleg leerkracht! (zie prijsstarheid)

2. Prijsvorming

* Prijzenoorlog (niet-samenwerkende oligopolisten)

Prijs laten dalen (redenering: klanten winnen) -> Anderen laten hun prijs ook dalen. Kettingreactie aan prijsdalingen, kleinere oligopolisten staan onder druk. 

! Consument betaalt lagere prijzen !

Sterkste speler blijft uiteindelijk als enige rechtstaan en kan beschouwd worden als monopolist.

! Consument betaalt hoge prijzen !

2. Prijsvorming

* Prijzenoorlog (niet-samenwerkende oligopolisten)

Resultaat: niemand won klanten want door merkentrouw blijven klanten hun oude getrouwe product kopen. Er zal een heel klein percentage klanten 'verhuizen' naar een andere aanbieder, maar niet voldoende om de prijsdaling goed te maken. Iedereen verliest een stuk winst.

-> Geen motivatie aanwezig om de prijzen te laten dalen.

www.hln.be

onderwijs.hetarchief.be

Een prijzenoorlog houdt in:

1. Bedrijven verhogen steeds de prijzen
2. Bedrijven verlagen steeds de prijzen
3. Prijzen stijgen meer dan inflatie
4. Landen beperken import goedkope producten

Bij welke marktvorm is de kans op een prijzenoorlog het grootst

1. Monopolie
2. Oligopolie
3. Monopolistische concurrentie
4. Volledige mededinging

Een prijzenoorlog win je door hogere kosten te hebben dan de concurrent.

1. Juist
2. Onjuist

Een kartel is een voorbeeld van een prijzenoorlog.

1. Juist
2. Onjuist

2. Prijsvorming

Prijsstarheid - geknikte prijsafzetcurve

De prijs van de oligopolist bevindt zich op de knik. Dit wordt grafisch verder uitgelegd. 

Zie ook het extra bundeltje met uitleg. pg. 4

Non-price competition -> P blijft quasi gelijk, concurreren op andere wijze. Service, assortiment, kwaliteit...

Prijsstarheid uitgelegd

Prijsstarheid uitgelegd

P stijgt => elastisch

P daalt => inelastisch

Prijsstarheid uitgelegd

P stijgt => elastisch

concurrent behoudt prijs.

P daalt => inelastisch

concurrent laat prijs ook dalen

2.2 Prijsstarheid

We zien 2 prijsafzetcurves. 

Prijs verhogen:  ELASTISCHE CURVE

Producenten: geen reactie

Consument: sterke reactie

=> Consumenten schakelen over naar goedkopere product.

Diegene die P liet stijgen verliest klanten aan concurrenten.

2.2 Prijsstarheid

We zien 2 prijsafzetcurves. 

Prijs verlagen:  INELASTISCHE CURVE

Producenten: verlagen hun prijs ook

Consument: blijft door merkentrouw bij  zelfde producent

=> Slechts enkele klanten gewonnen door dalen P. Iedereen verliest: allen lagere prijs en quasi evenveel klanten.

2.2 Prijsstarheid

GO-curve knik -> MO-curve verticaal stuk.

Zolang MK-curve in verticale stuk snijdt, blijven prijs en verhandelde hoeveelheid gelijk. 

OPGELET! Dit zegt niets over het resultaat. Dit hangt af van de ligging van de GK-curve.

2.2 Prijsstarheid

Prijsstarheid is

1. Prijzen die in de tijd nooit aanpassen aan veranderingen in vraag en aanbod
2. Prijzen die niet aangepast kunnen worden aan veranderingen in vraag en aanbod
3. Prijzen die zich langzaam aanpassen aan veranderingen in vraag en aanbod

2.2 Welvaartsverlies pg. 53

Situatie oligopolie tov volkomen concurrentie

-> Hogere P en minder Q.

Gelijkaardig aan situatie monopolie.

2.3 Kartel

= Verboden -> Mededingingsbeleid!!

Reden → onderlinge concurrentie beperken

Soorten:

Prijs-, hoeveelheids-, rayon- (=Markt onderling verdelen), researchkartel (=Samen R&D uitvoeren)

Wat is een kartel?

1. Afspraken tussen bedrijven om concurrentie te beperken
2. Hetzelfde als een fusie
3. Een bedrijf verhuist naar het buitenland
4. Geen van deze antwoorden is juist

De gevolgen van een kartel voor de consumenten zijn:

1. meer keuze
2. dure producten
3. minder keuze
4. goedkopere producten

Een kartel heeft als doel om ...

1. concurrentie te vergroten
2. te hoge prijzen tegen te gaan
3. concurrentie te verminderen

Een kartel...

1. is bij wet verboden
2. mag soms
3. is per provincie verboden

Kartels zijn voor de producent

1. Gunstig
2. Ongunstig

3. Speltheorie

Producenten en consumenten moeten veel keuzes maken

We gebruiken in de economie vaak economiespellen om een echte situatie in theorie na te bootsen.

= de speltheorie.

Speltheorie: wiskundige manier om keuzeproblemen op te lossen. Gaat over gedrag van mensen. 

3. Speltheorie

Techniek om situaties met strategische interacties tussen verschillende beslissingsnemers te analyseren en de uitkomst te voorspellen.

Binnen de speltheorie kijken we welke keuzes een speler heeft en hoe de uitkomst van die keuze beïnvloed wordt door de keuze van andere spelers.

3. Speltheorie

Terminologie:

* Best-response: Als de andere deze actie onderneemt, wat is dan de beste reactie voor mij?

* Dominante strategie: Ongeacht wat de andere doet, onderneem ik steeds dezelfde actie.

* Nash-evenwicht: De combinatie waarbij beide spelers een best-response strategie volgen.

* Pareto-efficiëntie: Situatie waarbij de spelers zich enkel kunnen verbeteren door de situatie van de andere te verslechteren.

3. Speltheorie

Terminologie:

* Coöperatief spel: De spelers werken samen om hun resultaat te verbeteren. Kartelvorming!

* Niet coöperatief spel:  Alle spelers nemen afzonderlijk van elkaar een beslissing, zonder dat zij informatie hebben over wat de andere spelers doen.

Best response - 

Dominante strategie

Nash-evenwicht - 

Pareto-optimaal

Probeer het zelf!

Speltheorie

Bepaal best response, dominante strategieën, Nash-evenwicht en Pareto-optimaal of niet.

best-response methode

NIEUW

Nash-evenwicht: geen enkele speler kan een beter resultaat behalen door eenzijdig de keuze te veranderen. 

best-response methode

Speltheorie

Thuis nog verder (be)studeren of oefenen?

https://www.economielokaal.nl/speltheorie/