Taalbeleid op De Populier

• newEditor
• Frans
• Voortgezet speciaal onderwijs
• Leerroute 7

TAALBELEID OP DE POPULIER

Paul Geertsema

Marieke Greeven

Dorien de Kogel

Nikki Tuynman

"Hallo Tuynman, mogen we de groepjes wisselen"

Waarom aandacht voor taalbeleid?

Uit het internationale PISA-onderzoek blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen de afgelopen jaren aanzienlijk is gedaald. In de meest recente meting, behaalde een groeiende groep leerlingen niet het minimale leesniveau dat nodig is om goed te kunnen functioneren in onderwijs en maatschappij. Door taalgericht vakonderwijs expliciet aan te bieden en te oefenen, ontwikkelen leerlingen hun taalvaardigheid.

Inspectie benadrukt basisvaardigheden

Vanaf 2025 toetst de Inspectie van het Onderwijs de basisvaardigheden, waaronder Nederlands. Het curriculum moet voldoen aan kerndoelen en referentieniveaus.

Belang schoolbreede visie

Door taalontwikkeling als gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle docenten te zien, kunnen leerlingen in alle lessen worden ondersteund bij het begrijpen en gebruiken van vaktaal. Een duidelijke visie zorgt daarnaast voor samenhang, continuïteit en gerichte keuzes binnen de school, waardoor taalbeleid duurzaam en effectief wordt ingezet ter verbetering van de onderwijskwaliteit en de kansen van leerlingen.

Taalgericht vakonderwijs:

wat houdt dat in?

Taalgericht vakonderwijs is een didactische aanpak waarbij vakdocenten leerlingen niet alleen vakinhoud leren, maar hen tegelijkertijd ondersteunen in de taal die nodig is om die vakinhoud te begrijpen en te gebruiken. Het uitgangspunt is dat taal en leren onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn: leerlingen leren vakinhouden via taal en ontwikkelen hun taalvaardigheid door met vakinhouden bezig te zijn.

Drie pijlers taalgericht vakonderwijs

1. Context bieden
   De docent creëert een betekenisvolle en herkenbare leeromgeving waarin nieuwe kennis en taal worden gekoppeld aan de voorkennis en ervaringen van leerlingen. Hierdoor wordt nieuwe informatie beter begrepen en onthouden.

2. Interactief onderwijs
   Leerlingen krijgen veel mogelijkheden om te praten, schrijven, samenwerken en discussiëren over de leerstof. Door taal actief te gebruiken, verdiepen zij hun begrip van de vakinhoud en ontwikkelen zij hun taalvaardigheid.

3. Taalsteun geven
   De docent ondersteunt leerlingen bij het begrijpen en gebruiken van vaktaal door bijvoorbeeld begrippen uit te leggen, taalmodellen aan te bieden, voorbeeldzinnen te geven en gerichte feedback te geven op mondeling en schriftelijk taalgebruik.

Smal en breed taalbeleid

Taalbeleid smal:

Focus op achterstanden en remediatie.

Taalbeleid breed:

Stimulatie taalontwikkeling schoolbreed voor alle leerlingen.

Taalbeleid smal op De Populier

• VAS-toetsen brengen taalvaardigheid in kaart.

• Leerlingen met tekorten volgen KWT bij Nederlands.

• Gericht op bijspijkeren van basisvaardigheden.

Enquête als startpunt voor visie

Om tot een gezamenlijke, schoolbreede visie op taalbeleid te komen hebben wij de vaksecties gevraagd om vier vragen te beantwoorden:

1. In hoeverre ervaren jullie het taalniveau van leerlingen als een probleem? Waar lopen jullie tegenaan? Denk hierbij aan leerlingen die verkeerde begrippen gebruiken, vragen verkeerd lezen of ongelukkig formuleren.

2. Wat doen jullie aan taal binnen de lessen? In hoeverre is er sprake van een sectiebeleid? Geven jullie bijvoorbeeld feedback op spel- en formuleringsfouten in teksten van leerlingen? Wegen deze mee in de beoordeling? Toetsen jullie vaktaalwoorden? Of lezen jullie vakinhoudelijke teksten die niet in de methode staan?

3. Waar heeft de sectie behoefte aan met betrekking tot taalvaardigheden? Hebben jullie bijvoorbeeld behoefte aan kennis, kunde of beleid?

4. Wat zouden jullie eventueel nog meer kwijt willen over de taalvaardigheden van leerlingen?

De opbrengst heeft de basis gevormd voor het schoolbreed gedragen taalbeleid.

Uitkomsten enquête (1)

Problemen met betrekking tot taalniveau 

1. Formulering (AK, EC, NE, WI, MAW, SK, BIO, GS, GD) 

2. Woordenschat (T&T, EC, NE, WI, MAW, DU, EN, BIO, GD) 

3. Vraag slecht lezen (AK, EC, GS, NE, WI, DU, SK, MAW) 

4. Begrijpen van opdracht (T&T, SK, GS, GD) 

5. Geen motivatie (EC, MAW, GD) 

6. Spelling (WI, MAW, GD) 

7. Grammatica (MAW, EN) 

Uitkomsten enquête (2)

Wat doe je al aan taal?

 

1. Taalfouten markeren zonder puntaftrek (T&T, EC, WI, MAW, DU, SK, GS, GD) 

2. Woordenschat (T&T, MAW, SK, GS, GD) 

3. Hoe lees en beantwoord je een vraag (AK, EC, MAW, GD) 

4. Lezen van nieuws- en vak artikelen (EC, MAW, GS) 

5. Meetellen van taalfouten PO (AK, GS) 

6. Grammatica behandelen (DU, EN) 

7. Hardop lezen (BIO) 

Uitkomsten enquête (3)

Waar heeft de sectie behoefte aan? 

1. Good practices + oplossingen + theorie (AK, MAW, GS, GD) 

2. Verdeling verantwoordelijk + implementatie per vak (MAW, SK, BIO, GD) 

3. Leeskilometers (WI, DU, SK) 

4. Visie + schoolbrede doelen (MAW, BIO, GD) 

5. Tekstanalyse + vragen goed leren lezen/begrijpen (AK, DU, SK) 

6. Denkroutes/mindmaps (AK, BIO) 

7. Basiskennis woordenschat en ontleden (EN, BIO) 

8. NT2 (T&T) 

Uitgangspunten taalbeleid op De Populier

• Taalontwikkeling stimuleren in álle vakken, niet alleen bij de talen. Expliciete aandacht voor taal bij alle vakken is noodzakelijk!

• Samenhangend, doelgericht curriculum

• Aansluiting bij populatie

• Logische opbouw

• Voorbereiden op vervolgstudie en maatschappij

Doelen

Kernpunten

Onze ambitie voor taalvaardigheid

Wij willen leerlingen die:

• teksten doelgericht en kritisch kunnen lezen (effectief begrijpend lezen); 

• vragen en opdrachten op correcte wijze weten te interpreteren; 

• hun gedachten helder, precies en passend kunnen formuleren, zowel in woord als in geschrift;

• hun taalgebruik kunnen afstemmen op vak, situatie en publiek; 

• kennis van de wereld bezitten die nodig is om goed te kunnen functioneren in een maatschappij waartoe ze zich moeten kunnen verhouden in sociaal, cultureel, politiek en economisch opzicht.

Twee pijlers van het taalbeleid

2. Leesvaardigheid bevorderen

• Vakdoelen koppelen aan taaldoelen

• Schrijfvaardigheid en vaktaalontwikkeling

• Redeneren en formuleren in vaktaal

• Expliciete aandacht voor school- en vaktaal

• Taalsteun bij lezen, schrijven en begrijpen

• Taal als basis voor kennisverdieping

• Taalbewust lesgeven in alle vakken

1. Taalgericht vakonderwijs

• Leeskilometers maken

• Technisch en begrijpend lezen; bij de vaksecties met behulp van vaktaal en taalsteun

Wetenschappelijk onderbouwd beleid

Het voorgestelde taalbeleid is gebaseerd op wetenschappelijk onderbouwde, effectieve taalonderwijspraktijken. Het combineert twee pijlers: een evidence-informed taaldidactiek in de klas en een stimulerende leeromgeving voor medewerkers.

Samen doen we het beter!

Ons taalbeleid is daarom een gezamenlijke verantwoordelijkheid. We werken met heldere doelen, gedeelde afspraken en een praktische gereedschapskist met werkvormen en good practices die vaksecties met elkaar delen. Zo bouwen we stap voor stap aan een schoolcultuur waarin taalontwikkeling vanzelfsprekend onderdeel is van goed onderwijs. 

Vragen voor reflectie

• Wat kun jij als vakdocent bijdragen aan taalontwikkeling?

• Welke successen of struikelpunten zie je in je lessen rond taal?