Identiteit en multicultuur (Maatschappijwetenschappen vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining op vwo-niveau: effecten op bindingen beredeneren, visies van wetenschappers en standpunten van partijen onderscheiden en een bron beoordelen, inclusief procent en procentpunt.

BINDING · MULTICULTUUR

Examentraining

Identiteit en multicultuur: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Michielverbeek / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

BINDING · MULTICULTUUR

Wat ga je kunnen?

Ik kan effecten op affectieve bindingen beredeneren, visies en standpunten onderscheiden en een bron beoordelen.

BINDING · MULTICULTUUR

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag: noem, verklaar, beredeneer of onderscheid?

• 2. Zoek: welk concept zit in de casus? Onderstreep de aanwijzing, bijvoorbeeld een standpunt of een gevoel.

• 3. Koppel: haal een gegeven uit de casus en koppel het aan het concept uit de syllabus.

• 4. Wees neutraal: geef een standpunt weer zonder oordeel en schrijf concept, aanwijzing en conclusie.

BINDING · MULTICULTUUR

Vraagtype 1: effecten op bindingen beredeneren

• Je beredeneert in een casus wat een ontwikkeling doet met affectieve bindingen.

• Noem de ontwikkeling, de binding (met groep, plek of samenleving) en het effect.

• Gebruik begrippen als sociale cohesie, identificatie en loyaliteit.

Leila regelt werk en papieren snel, maar mist het vertrouwde. Wat laat dit zien?

A

Affectief aanpassen gaat moeilijker dan praktisch

B

Praktisch aanpassen gaat altijd moeilijker

C

Ze wil zich niet aanpassen aan Nederland

D

Haar eigen groep belemmert elke aanpassing

Syllabus 17.4: aanpassing aan affectieve zaken is moeilijker dan aan praktische zaken. Verwachte fout: concluderen dat Leila zich niet wil aanpassen; de casus zegt juist dat ze praktisch snel aanpast.

Sam voelt zich gediscrimineerd. Welk gevolg?

Syllabus 17.4. Goed antwoord: Sam kan zich afkeren van of afzetten tegen de samenleving en zich sterker op de eigen groep richten, waardoor bindingen buiten de groep minder worden. Verwachte fout: alleen zeggen dat Sam boos is, zonder het effect op de binding met de samenleving te noemen.

BINDING · MULTICULTUUR

Vraagtype 2: visies van wetenschappers onderscheiden

• Je herkent in een uitspraak welke wetenschappelijke visie erachter zit.

• Zoek de sleutelwoorden: langlopende tradities of bedachte mythen, universeel of uniek.

• Een visie herkennen is niet hetzelfde als het ermee eens zijn.

Een wetenschapper verklaart de Nederlandse neiging tot compromissen uit de strijd tegen het water. Welke visie past?

A

Modernistisch: invented traditions

B

Cultuurrelativistisch: unieke culturen

C

Essentialistisch: langlopende tradities

D

Cultuuruniversalistisch: universele waarden

Syllabus 17.2. De verklaring uit een langlopende gezamenlijke strijd hoort bij de groep met essentialisten. Verwachte fout: modernistisch, omdat 'koopman en dominee' ook een traditie is; modernisten noemen die juist bedacht.

Twee taalgroepen in één staat: welke binding?

Syllabus 17.1. Goed antwoord: de sociale cohesie en loyaliteit binnen de eigen taalgroep kunnen sterker zijn dan de binding met de staat, vooral als de taalgrens samenvalt met een regio. Verwachte fout: zeggen dat de staat automatisch een gezamenlijke identiteit schept.

BINDING · MULTICULTUUR

Vraagtype 3: standpunten onderscheiden

• Je ziet in een standpunt of beleidsvoorstel welke visie erin zit.

• Statisch (vaste identiteit, kiezen) of dynamisch (identificatie, meerdere loyaliteiten)?

• Zoek ook de dimensie: functioneel, normatief of emotioneel.

Een partij: migranten moeten kiezen voor Nederland. Welke visie?

A

Identificatie als dynamisch proces

B

Integratie als alles-of-niets kwestie

C

Het diversiteitsperspectief van de WRR

D

Cultuurrelativisme als beleidsdoel

Syllabus 18.1 en 18.3: het standpunt dat migranten moeten kiezen voor Nederland en afstand doen van andere loyaliteiten is de alles-of-niets visie. Dit is een weergave van een standpunt, geen oordeel. Verwachte fout: de WRR-benadering kiezen omdat 'Nederland' erin voorkomt.

Buurtsport voor iedereen: welke dimensie?

Syllabus 18.2. Goed antwoord: functionele identificatie, want buurtbewoners hebben een gemeenschappelijk belang en groepsgrenzen worden minder hard. Verwachte fout: emotionele identificatie noemen omdat het gezellig is; het gaat om het gedeelde belang.

BINDING · MULTICULTUUR

Vraagtype 4: een bron beoordelen

• Je beoordeelt een bron op objectiviteit, betrouwbaarheid en representativiteit.

• Een steekproef is representatief als iedereen in de populatie evenveel kans heeft op deelname.

• Let op procent of procentpunt: reken eerst het verschil uit.

Een enquête onder stadionbezoekers meldt dat 70 procent van de Nederlanders trots is. Wat is het probleem?

A

De enquête is niet objectief omdat ze trots meet

B

De uitkomst is een procentpunt, geen procent

C

Het onderzoek is niet intern valide omdat het kort is

D

De steekproef is niet representatief voor Nederlanders

Verzonnen voorbeeld. Stadionbezoekers zijn geen afspiegeling van alle Nederlanders, dus de uitkomst is niet te generaliseren (representativiteit, externe validiteit). Verwachte fout: objectiviteit noemen; een vraag naar gevoelens is niet automatisch subjectief.

Van 40 naar 50 procent: hoeveel procentpunt?

Verzonnen voorbeeld: het aandeel respondenten dat zich sterk met de gemeente verbonden voelt steeg van 40 naar 50 procent. Goed antwoord: 10 procentpunt (en een stijging van 25 procent ten opzichte van het begin). Verwachte fout: '10 procent' antwoorden.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Effecten op bindingen beredeneren

2

Visies van wetenschappers onderscheiden

3

Standpunten onderscheiden

4

Een bron beoordelen

Bespreek het vraagtype met de meeste stemmen eerst en laat een leerling de vier stappen voordoen.

BINDING · MULTICULTUUR

Tips voor op het examen

• Geef standpunten en visies weer zonder oordeel: schrijf 'volgens deze visie' en niet 'dit is waar'.

• Noem in je antwoord het begrip letterlijk en koppel het aan een gegeven uit de casus.

• Statisch of dynamisch: zoek of een standpunt uitgaat van een vaste identiteit of van identificatie als proces.

• Bij procent en procentpunt: reken eerst het verschil uit en vergelijk het dan met het beginpercentage.