cross

Core Classic Junior - Schilderijententoonstelling

1 / 22
volgende
Slide 1: Tekstslide
MuziekMiddelbare schoolmavo, havo, vwoLeerjaar 1-6

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min

Onderdelen in deze les

Slide 1 - Tekstslide

Deze slide heeft geen instructies


De Schilderijententoonstelling

Slide 2 - Tekstslide

De Schilderijententoonstelling 
behandelt een muzikale impressie van 16 schilderijen. Het merendeel van de schilderijen is gemaakt door de Russische kunstenaar Viktor Hartman (1834 –1873). 
Er zijn verschillende orkestversies van de schilderijententoonstelling gemaakt. De bekendste versie is die van Maurice Ravel uit 1922.
Modest Moessorgski 1839-1881

Slide 3 - Tekstslide

De Russiche componist Modest Moessorgski (1839-1881) was goed bevriend met Victor Hartmann, een schilder en architect. Hun vriendschap werd plotseling door de dood van Hartmann verbroken. 
Ter nagedachtenis van zijn vriend Victor Hartmann werd een tentoonstelling van zijn werken georganiseerd. 
Moessorgski bezocht de tentoonstelling en componeerde naar aanleiding daarvan de Schilderijententoonstelling. 



Je start nu de wandeling!
Eerst lopen we langs De Promenade...

Slide 4 - Tekstslide

De Promenade 
De Schilderijententoonstelling begint met een wandeling, de Promenade genoemd. Tussen de meeste schilderijen keert het thema van de Promenade terug.
De slenterende, onregelmatige gang langs de kunstwerken komt tot uiting in de afwisseling tussen de 6/4 en 5/4 maat.
Het thema van de promenade komt 4 maal terug in een steeds iets andere vorm. Hiermee gaf de componist de gevoelens van de toeschouwer weer bij het bekijken van de schilderijen.

Welk instrument begint met het spelen van de 'muzikale vragen'? 
A
Hobo
B
Trompet
C
Trombone
D
Klarinet

Slide 5 - Quizvraag

Luister met de leerlingen naar de eerste Promenade. In de Promenade hoor je als het ware een vraag en antwoord. 
  • Welk instrument speelt als eerste de vragen? (de trompet, 3 x) 


  Door welke groep worden de antwoorden gegeven?
A
Koperblazers
B
Houtblazers
C
Strijkinstrumenten
D
klarinet/hobo/fagot

Slide 6 - Quizvraag

Deze slide heeft geen instructies


We wandelen verder naar Bydlo...

Slide 7 - Tekstslide

Deze slide heeft geen instructies

Stel: jij bent de componist. 
Hoe zou jij dan een os laten klinken?

Slide 8 - Woordweb

Bydlo
Op de terugreis van West Europa naar Rusland verbleef Hartmann
een maand in de Poolse stad Sandomir. Hij was gefascineerd door het alledaagse leven in de Joodse achterbuurt. De muziek verbeeldt een ossenwagen met grote houten wielen die moeizaam over een hobbelige weg voortbeweegt.

Het originele schilderij van Hartmann bestaat niet maar, maar dit schilderij van Vincent van Gogh komt er het meeste in de buurt.

Brainstorm met de leerlingen hoe muziek van een os zou kunnen klinken. 
  • Klinkt het instrument die de os uitbeeldt hoog of laag? En het tempo van de muziek? Snel of juist langzamer?
Welk instrument denk je dat Moessorgski heeft uitgekozen voor het uitbeelden van de os? Sleep het instrument naar het schilderij!

Slide 9 - Sleepvraag

Het instrument dat de solo speelt (en de os verbeeldt) is het laagste koperblaasinstrument van het orkest: de tuba. 

Hoe kan je horen dat de ossenwagen 
steeds dichterbij komt en weer verdwijnt?

Slide 10 - Open vraag

Moessorgski wilde in dit muziekstuk uitbeelden dat de ossenwagen uit de verte steeds dichterbij komt en daarna weer verdwijnt in de verte. De muziek wordt steeds harder en dan weer zachter (Crescendo en decrescendo), daarin hoor je hoe de ossenwagen steeds dichterbij komt en weer verdwijnt.
  • Laat de leerlingen het hele muziekstuk luisteren voordat ze de vraag beantwoorden

We lopen door naar het volgende schilderij...

Slide 11 - Tekstslide

Deze slide heeft geen instructies

Luister naar de muziek en 
beschrijf hoe dit schilderij 
eruit zou kunnen zien

Slide 12 - Woordweb

Ballet van de kuikentjes in hun eierschalen is een van de opvallendste stukken uit de Schilderijententoonstelling. Hier hoor je de kuikens in de dop een ballet uitvoeren.
Ballet van de kuikentjes in hun eierschalen

Slide 13 - Tekstslide

Ballet van de Kuikens in hun eierschalen.
De schets die je hier ziet voor een theaterkostuum is een van de weinige bewaard gebleven originele schilderijen die Moessorgski inspireerden voor dit muziekstuk.

Was er een overeenkomst met het 
schilderij en de muziek die je net hoorde?

Slide 14 - Open vraag

Bespreek met de leerlingen de antwoorden uit het woordweb.
  • Zien de leerlingen een overeenkomst met de muziek die ze net hoorden?
We lopen verder naar 
Samuel Goldenberg en Schmuyle...

Slide 15 - Tekstslide

Deze slide heeft geen instructies

De rijke jood
De arme jood

Slide 16 - Tekstslide

Samuel Goldberg en Schmuyle is gebaseerd op een schilderij van Hartmann met daarop een rijke en arme Jood uit Sandomir. 
  • Laat de leerlingen goed kijken naar de twee schilderijen en de verschillen tussen de rijke en de arme man.

Wat zijn verschillen tussen de 
twee portretten?

Slide 17 - Open vraag

  • Laat de leerlingen de verschillende tussen de twee schilderijen omschrijven. Bv: het portret van de rijke man is een close up en hij kijkt arrogant omhoog. De arme man is volledig geschilderd en vrij klein weergegeven in zijn omgeving, hij kijkt naar beneden.
welke instrumenten beelden 
de rijke man uit en welk 
instrument de arme man?
 


Slide 18 - Woordweb

  • Laat de leerlingen focussen op de portretten en wat ze tijdens de muziek opmerken. Welke instrumenten beelden de rijke man uit? (antwoord: violen, altviolen, celli en contrabassen) en welk instrument de arme man? (trompet, met demper).
  • Laat de leerlingen motiveren waarom?


Wat denk jij dat de personages tegen elkaar 
zeggen? En hoe eindigt het gesprek volgens jou?

Slide 19 - Open vraag

Laat het muziekstuk nogmaals horen.
  • Vraag de leerlingen op te schrijven wat zij denken dat de personages zeggen en hoe het gesprek eindigt. 
Het verloop van het gesprek volgens de componist: eerst spreekt de rijke man, daarna de arme man en tenslotte samen. Gespreksstof: een meningsverschil dat niet tot een oplossing komt. Bv: De arme wil geld lenen, maar krijgt het niet.

Als laatst lopen we nog even langs:
- De gnoom
- Het oude kasteel
- De catacomben
- De markt van Limoges



Slide 20 - Tekstslide

Deze slide heeft geen instructies

De catacomben
Martktplein in Limoges
De gnoom
Welk muziekstuk hoort bij welk schilderij?
Het oude kasteel

Slide 21 - Sleepvraag

In deze slide hoor je 4 muziekfragmenten uit de schilderijententoonstelling die passen bij het betreffende schilderij. Van sommige schilderijen is het origineel niet bewaard gebleven.
  • Sleep de muziekfragmenten naar het passende schilderij
De gnoom
Dit stuk is geïnspireerd door een notenkraker die door Hartmann uit hout
gesneden was en voorzien van een lelijk gerimpeld gezicht. Moessorgski portretteert hem als een manke, misvormde dwerg.

Het Oude Kasteel
Dankzij een architectuurprijs kon Hartmann in de late jaren 60 van de vorige eeuw door West Europa reizen. Hij legde zijn activiteiten vast in schilderijen en van gebouwen en stuurde deze naar het thuisfront in Rusland. Het was zijn gewoonte om mensen bij de gebouwen te tekenen. Hier, in het maan- verlichte landschap, brengt een troubadour een serenade op zijn fluit bij het oude kasteel.

Het marktplein in Limoges
Hartmann maakte meer dan 150 aquarellen in de Franse stad Limoges.
Dit schilderij laat de markt zien met de vrouwen in hun kleurrijke lokale
kostuums. Hun onderlinge gekibbel hoor je terug in de muziek.
Het schilderij ging verloren.

De catacomben
In Parijs schilderde Hartmann een portret van een collega- architect die catacomben bestudeerde. Dit schilderij en de vroege dood van Hartmann brachten Moessorgski op het idee om een dreigende, lugubere variatie op de promenade te maken.




Heel graag tot in de Doelen!

Slide 22 - Tekstslide

Dit was de laatste slide.
We hopen dat de leerlingen de voorbereiding leuk hebben gevonden en zo met nog meer plezier naar het Rotterdams Philharmonisch Orkest komen.

We zien jullie heel graag in de Doelen!

Team Educatie