Gedrag V4
Planning
Herhaling gedrag met Lessonup
Uitleg 3.4
Zelf werken 3.4
--> Voor iedereen die er vorige week niet was, in eigen tijd 1.5 maken. Huiswerk voor volgende week
Onderdelen in deze les
Planning
Herhaling gedrag met Lessonup
Uitleg 3.4
Zelf werken 3.4
--> Voor iedereen die er vorige week niet was, in eigen tijd 1.5 maken. Huiswerk voor volgende week
Gedrag V4
Herhaling afgelopen lessen
1.1 Gedrag
= alle waarneembare activiteiten van een organisme
Als gevolg van een prikkel komt een respons (reactie)
Inwendige prikkels: ontstaan in het lichaam
Uitwendige prikkels: komen van buitenaf
Uitwendige prikkels
Inwendige prikkels
Honger
Geur
Geluid
Hormonen
Licht
Gevaar zien
Interne en externe prikkels werken samen als motiverende factoren
Motivatie: de bereidheid van een organisme om een bepaalde gedrag te vertonen
De motivatie moet de drempelwaarde overstijgen voor een respons
Opbouw van gedrag
Gedragselement → Gedragssysteem → gedrag
Gedrag onderzoeken
Gedragsonderzoek is altijd......
Subjectief
Objectief
Gedrag onderzoeken
Objectief = gebaseerd op feiten, geen emoties of gevoelens
Sleutelprikkel: een prikkel die een doorslaggevende rol speelt bij het ontstaan van een bepaald gedrag
Supranormale prikkel: versterkte sleutelprikkel
Wat is het fundamentele verschil in het effect van een supranormale prikkel vergeleken met een normale sleutelprikkel?
Het verandert het type gedrag
Het verlaagt de motivatie direct
Het vereist een leerproces vooraf
Het roept een sterkere reactie op
Een meeuwenjong pikt naar een rode vlek op de snavel van zijn ouder om voedsel te vangen. Onderzoekers bieden het jong een dunne gele staaf met een rode stip aan. Wat is deze rode stip in deze situatie?
Supranormale prikkel
Drempelwaarde
Externe prikkel
Sleutelprikkel
Sociaal gedrag
Het gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar
Een handeling van het ene organisme is de prikkel voor de handelingen van de ander
Die handelingen noemen we signalen:
houdingen, geluiden,kleuren, geuren en/of gebaren
Voortplantingsgedrag
Ritueel gedrag dat leidt tot paring heet: Balts
Balts-/bronstgedrag komt vaak in een gedragsketen.
Doordat elke soort zijn eigen signalen heeft komt paring alleen bij soortgenoten voor & vermindert agressie
In februari nemen mannetjes-aalscholvers bij het zien van vrouwtjes bepaalde houdingen aan
Hoe wordt het gedrag in de afbeelding genoemd?
Balts
Adequaat gedrag
Ambivalent gedrag
Territoriumgedrag
Territoriumgedrag
Ritueel gedrag om een gebied te beschermen tegen soortgenoten
Imponeergedrag: het imponeren van de tegenstander zodat je hopelijk niet hoeft te vechten (territorium grenzen)
Territoriumgedrag
Ritueel gedrag om een gebied te beschermen tegen soortgenoten
Imponeergedrag: het imponeren van de tegenstander zodat je hopelijk niet hoeft te vechten (territorium grenzen)
Dreiggedrag: het verdedigen van het territorium als imponeergedrag onvoldoende is → vechten
Conflictgedrag
Conflictgedrag treedt op wanneer een dier of mens prikkels ontvangt die leiden tot twee tegengestelde typen gedrag
Conflictgedrag
Conflictgedrag treedt op wanneer een dier of mens prikkels ontvangt die leiden tot twee tegengestelde typen gedrag
Ambivalent gedrag: twee typen gedrag wisselen elkaar af, bijv. vechten en vluchten
Omgericht gedrag: gedrag gericht op iets anders, bijv. dichtsmijten van je kamerdeur als je boos bent
Overspronggedrag: gedrag dat niet past bij de situatie vertonen, bijv. tijdens het vechten stopt opeens het dier en begint te eten
Twee stekelbaarsjesmannetjes bevinden zich op de grens van hun territorium. Ze vertonen allebei afwisselend aanvals- en vluchtgedrag. Plotseling gaat één van de vissen zandhappen. Dit zandhappen doet het mannetje bij het bouwen van een nest.
Hoe noem je dit gedrag in deze situatie?
Verzoeningsgedrag
Overspronggedrag
Omgericht gedrag
Ambivalent gedrag
Conflictgedrag
Ambivalent gedrag
Omgericht gedrag
Overspronggedrag
Je bent zenuwachtig voor een sollicitatiegesprek. Hoewel er geen fysieke noodzaak voor is, begin je ineens krachtig op je achterhoofd te krabben of aan je kleding te frutselen.
Een hond ziet een vreemde voorbijganger. De hond stapt naar voren om te blaffen, maar deint tegelijkertijd achterover met de staart half tussen de poten.
Een chimpanseeman op een lagere rang wordt bedreigd door de dominante leider. Omdat hij niet terug durft te vechten, rent hij direct naar een zwakker, jonger groepslid toe om dát dier aan te vallen.
Aangeboren of aangeleerd
→ Aangeboren
Reflexen en instinct
Veel is erfelijk bepaald
Hoeven niet geleerd te worden
→ Aangeleerd
Ervaringen en leerprocessen
Aangeboren of aangeleerd
Aangeboren
Aangeleerd
Manieren
Lachen
Huilen
Lezen
Zwemmen
Duimzuigen
Leerprocessen
Inprenting
Gewenning
Imitatie
Inzicht
Trial-and-error
Conditionering (klassiek & operant)
Inprenting
Leren in een gevoelige periode
Herkennen van ouders, soortgenoten en tam worden
Gewenning
Leren of afleren door herhaling van een prikkel
Imitatie
Dieren en mensen leren door gedrag na te doen
Voorbeeld:
Vogels leren zingen
Mensen leren praten
Inzicht
In een nieuwe situatie de oplossing van een probleem vinden door ervaringen uit het verleden te combineren. Verbanden worden gelegd
Trial-and-error
Leren door willekeurig uit te proberen tot het lukt
Klassieke conditionering
Het leggen van verbanden tussen twee prikkels (geluid en eten)
Operante conditionering
Gedrag verandert door gevolgen zoals beloning en straf
Welk leerproces?
Bijen reageren op de geur van suikerwater door hun opgerolde tong uit te steken. Onderzoekers in de Verenigde Staten hebben bijen blootgesteld aan de geur van bepaalde explosieven en ze tegelijk suikerwater gegeven. Na enkele uren hadden de bijen geleerd hun tong uit te steken als ze de explosieven roken, ook als ze geen suikerwater kregen. Zulke getrainde bijen hoopt men in de toekomst te kunnen gebruiken om bijvoorbeeld bommen op te sporen.
Conditionering
Trial-and-error
Gewenning
Inzicht
Welk leerproces?
Na het uitkomen van de eieren leren de jonge eendjes dat de kip hun ‘moeder’ is.
Conditionering
Trial-and-error
Imitatie
Inprenting
Welk leerproces?
Zanglijsters zijn dol op huisjesslakken. Ze zijn niet sterk genoeg om het slakkenhuis met de snavel open te breken. De lijster pakt met de snavel een slak bij de rand van de opening van het huis en mept daarmee net zo lang op een steen tot het huis breekt. Een bepaalde zanglijster ziet herhaalde malen hoe andere zanglijsters deze aambeeldtechniek uitvoeren, maar neemt de techniek niet over.
Welk leerproces ontbreekt in dit geval bij deze zanglijster?
Inzicht
Trial-and-error
Imitatie
Inprenting
1.5 Groepsgedrag
In groepen hebben individuen relaties met soortgenoten, waarmee signalen worden uitgewisseld
Vergroot de overlevingskansen voor individuen
Mensen
Gedrag sterk bepaald door leerprocessen en minder door aangeboren gedrag
Beoordelen hun gedrag aan de hand van waarden en normen
Mensen
Gedrag sterk bepaald door leerprocessen en minder door aangeboren gedrag
Beoordelen hun gedrag aan de hand van waarden en normen
→ Waarden: een opvatting belangrijk voor ons bestaan
Eerlijkheid
Gelijkheid
→ Normen: gedragsregels
Niet stelen, liegen of bedriegen
Geen onderdrukking van vrouwen en minderheidsgroepen
