Opnametechniek en productie (Muziek vwo), les 1: Uitleg
LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
OPNAMETECHNIEK EN PRODUCTIE
Examenstof muziek vwo
Lesduur is: 45 minIntroductie
Onderdelen in deze les
LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
OPNAMETECHNIEK EN PRODUCTIE
Examenstof muziek vwo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: A1/A2 r. Image credit: Steve Knight / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
WAT GA JE KUNNEN?
Ik kan opnametechnieken en productie-effecten in een luisterfragment herkennen en benoemen, en uitleggen hoe ze samenhangen in een productie.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden horen bij het maken van een opname in de studio?
Verwachte woorden: microfoon, mixen, galm, echo, mengtafel, computer, drums, zang, effect, opnemen. Zet de woorden op het bord en vraag welke je kunt horen en welke je alleen kunt afleiden. Rode draad voor het vwo-examen: je herkent en benoemt in een luisterfragment welke opname- of productietechniek is gebruikt en je legt uit hoe die klinkt.
Mengtafel in Studio 2 van Rockfield Studios bij Monmouth (Wales)
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
TRACK EN MULTITRACK RECORDING
Een track is één opgenomen spoor, bijvoorbeeld alleen de drums of alleen de zang.
Bij multitrack recording neem je elke partij op een eigen track op, zodat je ze later apart bewerkt.
Met dubbing neem je een extra partij op boven een al bestaande opname, zoals een tweede zangpartij.
Een DAW (digital audio workstation) is het computerprogramma waarin je tracks opneemt, bewerkt en mixt.
Syllabus r: track, multi track recordings, dubbing en daw (daw heeft een sterretje: alleen herkennen, nooit als open of invulvraag). Veelgemaakte fout: track alleen zien als 'nummer'. Hier is een track een los opgenomen spoor in de opname. Image credit: Steve Knight / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Een meisje luistert met een koptelefoon naar muziek
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
MONO, STEREO EN PANNING
Mono: alle geluid komt uit één kanaal, dus uit één punt.
Stereo: twee kanalen, links en rechts, zodat geluiden een plek in de ruimte krijgen.
Met panning schuif je een track tussen links en rechts, bijvoorbeeld de gitaar links en de piano rechts.
Panning werkt alleen in stereo: in mono kun je een track niet naar links of rechts plaatsen.
Syllabus r: mono en stereo, panning. Tip: laat leerlingen een stereo-opname met één oorknopje beluisteren: dan hoor je maar de helft van de instrumenten. Veelgemaakte fout: panning verwarren met volume. Image credit: Bruce Mars / Wikimedia Commons, CC0
De schuiven van een mengtafel
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
MIXEN, REMIX, CROSSFADE EN FADE-OUT
Mixen (de mix): volume, panning en effecten van alle tracks op elkaar afstemmen.
Een remix is een nieuwe versie van een nummer, gemaakt van de oorspronkelijke tracks of delen ervan.
Bij een crossfade wordt het ene nummer zachter terwijl het volgende tegelijk luider wordt.
Bij een fade-out zakt het volume aan het einde langzaam naar stilte.
Syllabus r: mix/mixen, remix, crossfade en fade-out. Veelgemaakte fout: crossfade en fade-out door elkaar halen. Een fade-out gaat om één nummer dat wegsterft, een crossfade om twee nummers die in elkaar overlopen. Image credit: Dejan Krsmanovic / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Een zangeres neemt dezelfde zangpartij nog een keer op, boven de al opgenomen partij. Wat doet ze?
Crossfade
Dubbing
Remix
Panning
Een extra partij boven een bestaande opname opnemen is dubbing. Wie remix kiest, denkt aan een nieuwe versie van het hele nummer.
Vul in
Met panning verschuif je een track tussen links en rechts, bij mono klinkt alles uit één kanaal en bij stereo uit twee kanalen.
Veelgemaakte fout: mono en stereo verwisselen. Mono is één kanaal, stereo twee.
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
DELAY EN REVERB
Delay: het geluid klinkt na een korte tijd opnieuw, één of meer keer en steeds zachter.
Reverb: een dichte nagalm, alsof het geluid in een kamer, zaal of kerk klinkt.
Het verschil: delay geeft losse herhalingen, reverb een vloeiende ruimtelijke staart.
De vertraging van een delay stel je vaak in op het tempo (bpm) van het nummer, zodat de echo in de maat valt.
Syllabus r: delay en reverb. Veelgemaakte fout: delay en reverb allebei 'echo' noemen. Bij delay hoor je afzonderlijke herhalingen, bij reverb smelten de reflecties samen tot één galmende klank.
Video: Enya: Orinoco Flow (kanaal: enyatv). Wat hoor je? De zang en de koorlagen klinken in een grote, galmende ruimte: elke klank blijft even nagalmen. Dat is reverb. Vraag: waaraan hoor je dat de stem niet in een droge kamer is opgenomen?
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
AUTOTUNE
Autotune is software die de toonhoogte van een zangstem corrigeert naar de dichtstbijzijnde toon.
Staat autotune heel streng ingesteld, dan springt de stem van toon naar toon en klinkt hij robotachtig.
Dat robotgeluid is dan geen foutje meer, maar een bewust effect in de productie.
Bij een zachte instelling hoor je het nauwelijks: de zang klinkt dan gewoon zuiver.
Syllabus r: autotune. Veelgemaakte fout: denken dat autotune alleen bedoeld is om te verbergen dat iemand vals zingt. Het kan ook een zichtbaar stijlmiddel zijn.
Video: Cher: Believe (kanaal: Cher). Wat hoor je? De zangstem klinkt robotachtig: de toonhoogte springt van toon naar toon in plaats van te glijden. Dat is autotune, hier bewust als effect gebruikt. Vraag: wat is het verschil met een natuurlijke zangstem?
Vul in
Bij delay hoor je losse herhalingen van een geluid, bij reverb een dichte nagalm zoals in een grote ruimte.
Veelgemaakte fout: de twee verwisselen. Losse herhalingen zijn delay, een smeltende nagalm is reverb.
Welke bewerking past een stem aan naar de dichtstbijzijnde toon?
Autotune
Quantising
Crossfade
Dubbing
Autotune corrigeert toonhoogte. Wie quantising kiest, verwart toonhoogte met timing.
Een platenwinkel met vinylplaten in de bakken
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
SAMPLE, SAMPLER EN LOOP
Een sample is een stukje opgenomen geluid, bijvoorbeeld uit een oude plaat, dat je opnieuw gebruikt.
Sampling is het opnemen of overnemen van zo'n stukje; een sampler speelt samples af, vaak via toetsen.
Een loop is een stukje muziek dat je steeds opnieuw laat herhalen, vaak één of twee maten.
Een sample kun je als loop gebruiken om een nieuwe beat of melodie onder nieuwe zang te bouwen.
Syllabus r: sample/sampling/sampler en loop. Veelgemaakte fout: sample en loop als hetzelfde zien. Een sample is het geluid dat je overneemt, een loop is de herhaling ervan. Image credit: Celsoazevedo / Wikimedia Commons, CC0
Video: Fatboy Slim: Praise You (kanaal: Fatboy Slim). Wat hoor je? De zangpartij komt niet van een zanger in de studio, maar is een sample uit Take Yo' Praise van Camille Yarbrough, dat Fatboy Slim opnieuw gebruikt. Vraag: hoe merk je dat de stem uit een andere opname komt?
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
DRUMCOMPUTER, QUANTISING EN BPM
Een drumcomputer maakt ritmes met elektronische of opgenomen drumklanken, zonder echte drummer.
bpm (beats per minute) is het tempo: het aantal tellen per minuut.
Quantising schuift noten naar het dichtstbijzijnde punt van een ritmisch raster, zodat ze precies op de tel vallen.
Te strenge quantising klinkt mechanisch; daarom laten producers soms een beetje speling.
Syllabus r: drumcomputer, bpm en quantising. Veelgemaakte fout: quantising zien als tempoverandering. Het tempo (bpm) blijft gelijk, alleen de timing van de noten wordt rechtgezet.
Een analoge synthesizer (Wasp)
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
MIDI, VST EN BESTANDEN
MIDI bevat geen geluid, alleen noteninformatie: welke toon, wanneer, hoe lang en hoe hard.
VST's (virtual instruments) zijn software-instrumenten in een DAW die MIDI-noten omzetten in klank.
Een wav-bestand is ongecomprimeerd en bewaart alle details; een mp3 is gecomprimeerd en kleiner.
Daarom mix je meestal met wav en deel je een nummer vaak als mp3.
Syllabus r: VST/virtual instruments, en de begrippen met sterretje midi, daw en wav/mp3: die hoef je alleen te herkennen, dus alleen meerkeuze, nooit open of invul. Veelgemaakte fout: denken dat MIDI een geluidsbestand is. Image credit: R. Bartz / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5
Een producer knipt vier tellen uit een oude plaat en laat ze steeds herhalen onder een nieuw nummer. Wat gebruikt de producer?
Een crossfade tussen twee nummers
Autotune op de zangstem
Een sample die als loop wordt herhaald
Een remix van de hele plaat
Een uitgeknipt stukje geluid dat blijft terugkeren is een sample in een loop. Wie remix kiest, ziet over het hoofd dat er maar een fragment wordt hergebruikt.
Wat is een track bij multitrack recording?
Goed: één los opgenomen spoor, bijvoorbeeld alleen de zang of de gitaar, dat je apart kunt bewerken. Verwachte fout: 'een nummer'.
Wat vond je het lastigst om te onthouden?
Opnemen en mixen
Effecten en autotune
Samples, loops en drumcomputer
MIDI, VST en bestanden
Gebruik de uitslag om te bepalen waar je in de examentraining extra tijd aan besteedt.
Welk nummer klinkt sterk bewerkt? Waarom?
Goed: een antwoord waarin de leerling een hoorbare techniek noemt (autotune, reverb, loop, sample) en uitlegt wat hij hoort. Vraag door: waaraan hoor je dat?
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
BEGRIPPEN (1/2)
multitrack recording en dubbing: elke partij op een eigen track, extra partijen erbovenop
mono en stereo: één kanaal of twee kanalen
panning: een track plaatsen tussen links en rechts
mix en remix: tracks op elkaar afstemmen, een nieuwe versie maken
delay en reverb: losse herhalingen, een ruimtelijke nagalm
Deze slide heeft geen instructies
♪ LUISTEREN · OPNAME EN PRODUCTIE
BEGRIPPEN (2/2)
autotune: de toonhoogte van een stem rechtzetten
sample, sampling en sampler: een stuk geluid hergebruiken
loop: een stukje dat steeds herhaalt
quantising en bpm: noten op het raster, tellen per minuut
VST/virtual instruments: software-instrumenten in een DAW
Deze slide heeft geen instructies
