Les 7 Voorlichtingsplan schrijven
Een voorlichtingsplan schrijven
Lesduur is: 75 minOnderdelen in deze les
Een voorlichtingsplan schrijven
Open de les met het idee dat goede voorlichting niet spontaan ontstaat, maar stap voor stap wordt voorbereid. Koppel dit aan de praktijk van Verzorgende IG: voorlichting moet aansluiten bij de cliënt en uitvoerbaar zijn in de zorgsituatie.
Lesdoel
Ik kan een voorlichtingsplan opstellen in 6 stappen dat past bij de cliënt en goed te evalueren is.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden horen voor jou bij een goed voorlichtingsplan?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als doel, cliënt, uitleg, planning of evaluatie.
Stap 1: de voorlichtingsvraag
De eerste stap is inventariseren wat de voorlichtingsvraag precies is.
Je formuleert:
het probleem
het probleem in vragende vorm
het onderwerp waarover je voorlichting gaat geven
Deze stap bepaalt de richting van je hele voorlichtingsplan.
Benadruk dat studenten hier nog geen oplossingen of doelen formuleren. Eerst moet helder zijn waar de voorlichting over gaat.
Zichtbaar gedrag beschrijven
Bij het formuleren van het probleem beschrijf je alleen zichtbaar gedrag.
noteer wat je ziet of hoort
vermijd aannames
koppel geen eigen interpretatie aan gedrag
Zo blijft je probleemomschrijving objectief.
Geef eventueel een mondeling voorbeeld: niet 'de cliënt is ongemotiveerd', maar 'de cliënt stelt vragen niet en volgt adviezen niet op'. Daarmee maak je het verschil tussen observatie en interpretatie duidelijk.
Van probleem naar vraag
Een goede voorlichtingsvraag sluit aan op het gedrag dat je hebt gezien.
Voorbeeld:
probleem: de cliënt gebruikt de inhalator niet op de juiste manier
vragende vorm: Hoe kan de cliënt de inhalator op de juiste manier gebruiken?
De voorlichting richt zich daarna op dit onderwerp.
Houd het voorbeeld dicht bij de zorgpraktijk van niveau 3-studenten, zoals medicatie, voeding, wondzorg of incontinentiemateriaal.
Waarom stap 1 zo belangrijk is
Als de voorlichtingsvraag niet scherp is:
worden doelen snel vaag
past de inhoud minder goed bij de cliënt
wordt evalueren moeilijk
Een duidelijke start maakt de volgende stappen makkelijker en concreter.
Deze slide heeft geen instructies
Welke formulering past het best bij stap 1?
Cliënt is lui
Cliënt oogt boos
Cliënt gebruikt inhalator fout
Cliënt wil niet leren
Correct is de observatie van zichtbaar gedrag. De andere opties zijn interpretaties of aannames.
Maak de stappen van stap 1 compleet
In stap 1 formuleer je eerst het probleem. Daarna zet je dit in vragende vorm. Daarbij beschrijf je alleen zichtbaar gedrag en geen eigen uitleg.
Laat studenten letten op het verschil tussen probleem, vraagvorm en objectieve observatie.
Stap 2: kenmerken van de cliënt
In stap 2 verzamel je gegevens over de cliënt.
Je maakt hierbij een opsomming en geen uitgebreide beschrijving.
De gegevens helpen je om voorlichting te kiezen die past bij deze ene cliënt.
Benadruk dat deze inventarisatie functioneel is: alles wat je noteert moet helpen om de voorlichting beter af te stemmen.
Welke gegevens noteer je?
taalgebruik
religie of cultuur
wat de cliënt al weet
houding tegenover het gezondheidsprobleem
houding tegenover gedragsverandering
Persoonlijke kenmerken
Aansluiting op de cliënt
leeftijd
sekse
burgerlijke staat
beroep
opleidingsniveau
vrijetijdsbesteding
Laat zien dat deze punten kort en overzichtelijk genoteerd worden. Het gaat om bruikbare kenmerken, niet om een lang levensverhaal.
Wat deed de cliënt al?
Neem ook op:
wat de cliënt tot nu toe heeft gedaan aan het gezondheidsprobleem
welke ervaringen daarbij horen
wat wel of niet lukte
Zo voorkom je dat je voorlichting geeft die niet aansluit op de werkelijkheid.
Maak duidelijk dat eerdere pogingen belangrijk zijn. Een cliënt die al iets geprobeerd heeft, heeft andere voorlichting nodig dan een cliënt die nog geen stappen heeft gezet.
Waarom deze inventarisatie nodig is
De kenmerken van de cliënt bepalen mede:
welke uitleg begrijpelijk is
welk tempo passend is
welke voorbeelden herkenbaar zijn
welke methode en middelen bruikbaar zijn
Goede voorlichting is altijd afgestemd op de cliënt.
Deze slide heeft geen instructies
Wat noteer je in stap 2?
Alleen diagnoses
Een lange beschrijving
Alleen familiegegevens
Een korte opsomming
Stap 2 vraagt om bruikbare cliëntkenmerken in een opsomming, niet om een uitgebreid verhaal.
Waarom is weten wat de cliënt al geprobeerd heeft belangrijk?
Bespreek dat antwoorden kunnen gaan over taalgebruik, voorkennis, cultuur, houding tegenover verandering en wat al geprobeerd is. Koppel terug aan passende afstemming van de voorlichting.
Stap 3: voorlichtingsdoelen
In stap 3 beschrijf je wat je in de toekomst wilt bereiken.
Een doel gaat dus niet over hoe de situatie nu is, maar over hoe die moet worden na de voorlichting.
Formuleer doelen zo concreet mogelijk.
Leg nadruk op toekomstgericht formuleren. Studenten schrijven vaak de beginsituatie op als doel.
Drie soorten doelen
Begin elk doel met:
de cliënt kan aangeven dat ...
kennisdoel
houdingsdoel
gedragsdoel
Wat moet je opnemen?
Vaste startzin
Vertel dat deze vaste formulering helpt om doelen eenduidig en toetsbaar te maken.
Kennis-, houding- en gedragsdoel
Kennisdoel: gaat over wat de cliënt moet weten of begrijpen
Houdingsdoel: gaat over houding tegenover het probleem of verandering
Gedragsdoel: gaat over gedrag dat de cliënt moet laten zien
Bij een houdingsdoel passen woorden als acceptatie, motivatie, positief of negatief.
Maak onderscheid helder: weten, willen en doen. Dat helpt studenten later ook bij evalueren.
Eisen aan een goed doel
Een goed doel:
is toekomstgericht
is concreet geformuleerd
noemt binnen welke tijd het bereikt moet zijn
is haalbaar voor de cliënt
is te evalueren
Vage doelen zijn lastig uit te voeren en te beoordelen.
Je kunt mondeling koppelen aan bekende principes van concreet formuleren, zonder extra modellen te introduceren als die niet in de opdracht staan.
Voorbeeld van een doel
Voorbeeld:
De cliënt kan binnen 1 week aangeven dat regelmatig drinken belangrijk is om obstipatie te helpen voorkomen, staat positief tegenover het aanpassen van het drinkpatroon en drinkt dagelijks 1,5 liter verdeeld over de dag.
Dit doel bevat kennis, houding, gedrag en tijd.
Wijs aan waar precies kennis, houding, gedrag en tijd in het voorbeeld terugkomen.
Welke drie soorten doelen horen bij stap 3?
Kennis, houding, gedrag
Start, kern, slot
Mondeling, schriftelijk, beeld
Leeftijd, cultuur, beroep
Distractors komen uit andere stappen van het plan: opbouw van inhoud, methoden en cliëntkenmerken.
Vul de vaste onderdelen van een doel in
Een goed doel is gericht op de toekomst en begint met de zin de cliënt kan aangeven dat. In het doel noem je ook de tijd waarbinnen het bereikt moet zijn.
Benadruk dat doelen concreet, haalbaar en evalueerbaar moeten zijn.
Stap 4: inhoud, methoden en middelen
In deze stap bepaal je:
wat je gaat bespreken
hoe je de voorlichting geeft
welke hulpmiddelen je gebruikt
Alles moet passen bij de doelen én bij de cliënt.
Deze slide heeft geen instructies
De inhoud van de voorlichting
Beschrijf in korte omschrijvingen en steekwoorden:
hoe je het contact begint
welke onderwerpen aan bod komen
welke doelen je bespreekt
in welke volgorde de onderwerpen komen
De inhoud sluit aan bij behoeften, voorkennis, begrip en belevingswereld van de cliënt.
Benadruk dat de student zelf ook voldoende kennis over het onderwerp moet hebben om goede voorlichting te kunnen geven.
Voorlichtingsmethoden
Keuze hangt af van
Drie methoden
mondelinge voorlichting
schriftelijke voorlichting
audiovisuele voorlichting
de cliënt
het onderwerp
de doelen
de situatie waarin je voorlichting geeft
Licht toe dat methoden gaan over de manier van aanbieden, niet over het concrete materiaal dat je inzet.
Voorlichtingsmiddelen
schriftelijk materiaal:
folders, brochures, informatieboekjes
2.audiovisueel materiaal:
video, foto's, tekeningen, cd-roms
Schriftelijk en audiovisueel
demonstratiemateriaal:
modellen, hulpmiddelen, spuitmaterialen, incontinentiematerialen, prothesen
2.spelmateriaal:
kwartet spel, computerspelletjes, dokterssetje
Demonstratie en spel
Maak onderscheid tussen methode en middel expliciet. Bijvoorbeeld: mondelinge voorlichting met demonstratiemateriaal.
Passend kiezen
Een goede keuze houdt rekening met:
behoeften van de cliënt
voorkennis van de cliënt
begrip en taalniveau
belevingswereld
Niet elk middel past bij elke cliënt.
Geef zo nodig een praktijkvoorbeeld, zoals een folder die minder geschikt is bij laaggeletterdheid.
Wat is een voorlichtingsmethode?
Een brochure
Een hulpmiddel
Een manier van aanbieden
Een evaluatieformulier
Laat het verschil horen tussen methode (hoe) en middel (waarmee).
Welk middel past vaak goed bij het voordoen van een handeling?
Folder
Video
Demonstratiemateriaal
Spelmateriaal
Deze slide heeft geen instructies
Waar let je op bij het kiezen van een middel?
Verwachte elementen: keuze afstemmen op behoeften, voorkennis, taalniveau en belevingswereld van de cliënt. Een praktisch voorbeeld maakt het antwoord sterker.
Stap 5: uitvoeren van de voorlichting
Na de voorbereiding denk je na over de organisatie.
De uitvoering van een voorlichtingsplan staat of valt vaak met een goede organisatie.
Daarom werk je uit wie wat doet, waar dit gebeurt en wanneer.
Deze slide heeft geen instructies
Praktische organisatie
Beantwoord in je plan:
waar geef je de voorlichting?
wanneer geef je de voorlichting?
wie geeft welke voorlichting?
Hiermee maak je de uitvoering duidelijk en uitvoerbaar.
Laat studenten beseffen dat goede inhoud zonder praktische organisatie vaak niet goed uitgevoerd wordt.
De rol van de voorlichter
Controleer ook of jij als voorlichter beschikt over:
de juiste kennis
een passende houding
de benodigde vaardigheden
De kwaliteit van de voorlichting hangt ook af van degene die haar geeft.
Je kunt hier koppelen aan beroepshouding: rustig uitleggen, aansluiten bij de cliënt, controleren of de boodschap begrepen is.
Continuïteit en coördinatie
Bij de uitvoering let je ook op:
continuïteit: hoe zorg je voor goede voortgang?
coördinatie: hoe stem je voorlichters en hun uitleg op elkaar af?
Zo voorkom je gaten, herhaling of tegenstrijdige informatie.
Leg continuïteit uit als doorgaan op eerdere contacten, en coördinatie als afstemming tussen collega's.
Waar gaat continuïteit over?
Taakverdeling
Goede voortgang
Doelen meten
Middelen kiezen
Continuïteit = voorlichting die goed doorgaat en vervolgd wordt. Taakverdeling en afstemming horen meer bij coördinatie.
Vul de organisatie van stap 5 aan
Bij de uitvoering werk je uit waar en wanneer de voorlichting plaatsvindt. Je kijkt ook wie wat doet en of jij als voorlichter de juiste vaardigheden hebt.
Deze invuloefening checkt de praktische organisatie van stap 5.
Stap 6: evalueren van de voorlichting
In de laatste stap kijk je terug op de voorlichting.
Je voert twee soorten evaluatie uit:
productevaluatie
procesevaluatie
Zo beoordeel je zowel het effect als het verloop.
Deze slide heeft geen instructies
Productevaluatie
Je gaat na of de voorlichting effect heeft gehad en of de doelen zijn bereikt.
vragen stellen aan de cliënt of naasten
mondeling of schriftelijk
geleerde vaardigheden of gedrag observeren
rapportage nalezen
Hoe kun je evalueren?
Waar kijk je naar?
Koppel dit terug aan stap 3: doelen moeten evaluabel zijn, anders kun je productevaluatie niet goed uitvoeren.
Procesevaluatie
Bij procesevaluatie kijk je naar het proces dat je met de cliënt hebt doorlopen.
Je evalueert ook:
het samenwerkingsproces met collega's
hoe de voorlichting is verlopen
wat een volgende keer beter kan
Benadruk dat procesevaluatie niet alleen over de cliënt gaat, maar ook over samenwerking en werkwijze.
Van stap 1 naar stap 6
Een goed voorlichtingsplan bouwt logisch op:
voorlichtingsvraag → kenmerken van de cliënt → doelen → inhoud, methoden en middelen → uitvoering → evaluatie
Elke stap hangt samen met de vorige stap.
Gebruik deze slide als samenvattend overzicht van de hele les. Laat zien dat een zwakke stap vroeg in het plan later problemen geeft.
Wat hoort bij productevaluatie?
Samenwerking beoordelen
Doelen bereikt nagaan
Methode kiezen
Cliëntkenmerken opsommen
Productevaluatie kijkt naar effect en doelbereik; procesevaluatie naar verloop en samenwerking.
Wat is het verschil tussen product- en procesevaluatie?
Bespreek dat een logisch antwoord beide evaluaties onderscheidt: product = effect/doelen, proces = verloop/samenwerking/verbeterpunten.
Wat heb jij vandaag geleerd over een voorlichtingsplan?
Laat studenten één concrete opbrengst noemen, bijvoorbeeld zichtbaar gedrag formuleren, doelen schrijven of methode en middel onderscheiden.
Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Stimuleer reflectie op wat hielp: voorbeelden, stappenoverzicht, invuloefeningen, klassengesprek.
Welke stap vind jij nog het lastigst?
Gebruik antwoorden om te bepalen welke stap extra herhaling nodig heeft, bijvoorbeeld doelen formuleren of evalueren.
Begrippenlijst
voorlichtingsvraag - de vraag die duidelijk maakt waarover je voorlichting gaat geven
zichtbaar gedrag - gedrag dat je echt kunt zien of horen zonder eigen uitleg toe te voegen
cliëntkenmerken - gegevens over de cliënt die helpen om de voorlichting af te stemmen
kennisdoel - doel over wat de cliënt moet weten of begrijpen
houdingsdoel - doel over de houding van de cliënt tegenover het probleem of verandering
gedragsdoel - doel over het gedrag dat de cliënt moet laten zien
voorlichtingsmethode - de manier waarop je de voorlichting aanbiedt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
voorlichtingsmiddel - het materiaal dat je gebruikt bij de voorlichting
continuïteit - zorgen dat de voorlichting goed doorgaat en wordt vervolgd
coördinatie - goede afstemming tussen voorlichters en hun uitleg
productevaluatie - nagaan of de voorlichting effect heeft gehad en doelen zijn bereikt
procesevaluatie - terugkijken op het verloop van de voorlichting en de samenwerking
Deze slide heeft geen instructies
