Les 9 - 4 vwo

• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4

Vandaag

Waarom willen we dit weten?

Het klimaat dat heerst in dunne laag (dampkring) bepaalt waar ijs ligt, hoe hoog zeespiegel staat, waar we voedsel kunnen verbouwen

Kortom: hoe bewoonbaar verschillende regio's op aarde zijn.

Wetenschappers: snelle klimaatverandering kan catastrofaal uitpakken voor moderne samenlevingen en het web van leven waarmee ze verweven zijn.

Programma:

2.7 Natuurlijke klimaatverandering: onderzoek

2.8 Natuurlijke klimaatverandering: oorzaken

2.9 Hedendaagse klimaatverandering

2.10 Complexiteit van hedendaagse klimaatverandering

2.11 Gevolgen van hedendaagse klimaatverandering

H2. Aarde: klimaat

2.7 Natuurlijke klimaatverandering: onderzoek

Actualtiteitsprincipe

• Het heden is de sleutel voor het verleden
• Inzicht  platentektoniek, ontwikkeling leven en natuurlijke klimaatveranderingen in het verleden

Paleoklimaat

• Info tijdens laatste 2,6 miljoen jaar uit:
• Diepzeesedimenten
• Landijs
• Stijfmeelkorrels
• Koralen
• Jaarringen

3 manieren van klimaatonderzoek

1. Onderzoek naar jaarringen van bomen

2. Stuifmeelkorrels bekijken in oude veen- en kleilagen

3. Analyse van zuurstofisotopen in ijs of sedimenten

https:

2.8 Natuurlijke klimaatverandering: oorzaken

Negatief terugkoppelingsmechanisme

• Kalksteen bevat koolstofdioxide
• Bij hogere temperaturen wordt er meer kalksteen gevormd
• Door de vorming van kalksteen is er minder CO2 in de lucht
• Hierdoor neemt het broeikaseffect af
• Dat leidt tot lagere temperaturen

Positief terugkoppelingsmechanisme

• Afkoeling van aarde kan versterkt worden door positieve terugkoppelingsmechanismen ; de verandering wordt versterkt
• Voorbeeld: een grotere ijskap leidit tot een hoger albedo
• 1. Er wordt meer zonlicht teruggekaatst
• 2. Het wordt kouder op aarde.
• 3. De ijslap wordt groter.

Aantekening §7

3 manieren paleoklimaatonderzoek

• Onderzoek jaarringen van bomen; brede ring warme, smalle koude.
  
• Stuifmeelkorrels oude veen- en kleilagen; info hoeveel planten er konden groeien en hoe warm en nat het is geweest.
• Analyse zuurstofitopen in polen en gletsjers; afwisseling koude en warme periode bepalen.  
  

Aantekening §8

Negatief terugkoppelingsmechanisme

• Kalksteen bevat koolstofdioxide
• Bij hogere temperaturen wordt er meer kalksteen gevormd
• Door de vorming van kalksteen is er minder CO2 in de lucht
• Hierdoor neemt het broeikaseffect af
• Dat leidt tot lagere temperaturen

Aantekening §8

Positief f terugkoppelingsmechanisme

• Afkoeling van aarde kan versterkt worden door positieve terugkoppelingsmechanismen ; de verandering wordt versterkt
• Voorbeeld: een grotere ijskap leidt tot een hoger albedo
• 1. Er wordt meer zonlicht teruggekaatst
• 2. Het wordt kouder op aarde.
• 3. De ijslap wordt groter.

Waarom willen we dit weten?

Het klimaat dat heerst in dunne laag (dampkring) bepaalt waar ijs ligt, hoe hoog zeespiegel staat, waar we voedsel kunnen verbouwen

Kortom: hoe bewoonbaar verschillende regio's op aarde zijn.

Wetenschappers: snelle klimaatverandering kan catastrofaal uitpakken voor moderne samenlevingen en het web van leven waarmee ze verweven zijn.

Programma:

2.8 Natuurlijke klimaatverandering: oorzaken

2.9 Hedendaagse klimaatverandering: oorzaken

2.10 Complexiteit hedendaagse klimaatverandering

2.11 Gevolgen van hedendaagse klimaatverandering

2.12 Beleid en the big picture

H2. Aarde: klimaat

1

• Een negatief terugkoppelingsmechanisme is een reeks van processen die in gang gezet wordt door een verandering, maar uiteindelijk die verandering tegenwerkt.

Meer CO2 in de atmosfeer.&nbsp;<div>Planten leven op CO2, en een hogere concentratie laat planten harder groeien, waardoor ze meer CO2 opnemen. Alleen groeien planten niet zo snel als dat wij CO2 uitstoten.</div>

2

• Het gaat om een positief terugkoppelingsmechanisme, omdat de oorspronkelijke verandering wordt versterkt.

Tussenvraag: wie gaat er winnen? positief of negatief terugkoppelingsmechanisme?

Waarom?

Theorie §9 t/m §12

0

Opwarming aarde door de mens

• Bij het verbranden van regenwoud komt CO2 vrij
• Akkers, weilanden kaatsen meer zonlicht terug
• Meer aerosolen door verdroging

Aantekening §9

Interne variabiliteit

Externe variabiliteit

Het IPCC probeert verandering in het klimaat te voorspellen: klimaatmodellen.

• We begrijpen nog niet alle mechanisme
• Voorspellen daarom moeilijk
• 21e eeuw: tussen 0,3 en 4,3 graden celsius

Als gevolg van klimaatverandering wordt een zeespiegelstijging verwacht. Gevolg landijs of zeeijs?

Warmer klimaat: Nederland in de toekomst: welke andere gevolgen denkbaar?

Verwerken en verdiepen

Kennen:

- Aerosolen

- Klimaatmodellen

- Maatregelen om CO2 uitstoot te verminderen

- Interne & externe variabiliteit

Kunnen: 

- Aangeven waarom terugkoppelingsmechanismen onvoorspelbare gevolgen kunnen hebben voor het klimaat

- Analyse maken van mondiale klimaatvraagstuk