LUIDER 19 · Sunday Bloody Sunday (U2)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
19
SUNDAY BLOODY SUNDAY
U2 · 1983
Een Ierse rockband zingt over geweld in Noord-Ierland, en kiest geen kant.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Onderdelen in deze les
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
19
SUNDAY BLOODY SUNDAY
U2 · 1983
Een Ierse rockband zingt over geweld in Noord-Ierland, en kiest geen kant.
Les over Sunday Bloody Sunday van U2, de opener van het album War (1983). Het lied gaat over het geweld in Noord-Ierland (The Troubles) en verwijst naar Bloody Sunday in Derry, 1972. Het onderwerp is gevoelig: het conflict is pas sinds 1998 voorbij en families van slachtoffers aan alle kanten leven nog. Geef geen oordeel over een kant; het lied doet dat ook niet. De clip (live, Red Rocks 1983) bevat geen geweld. De latere versie uit de film Rattle and Hum (1988) bevat in Bono's toespraak een krachtterm. Image credit: User TomKern on Pixabay / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe zing je over geweld zonder zelf een kant te kiezen?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen wat The Troubles waren en wat er op Bloody Sunday gebeurde
beschrijven waarom U2 zei dat het lied geen rebellenlied is
uitleggen hoe drums, gitaar en viool de boodschap versterken
Vraag vooraf of leerlingen weten dat Ierland uit twee delen bestaat: de Ierse Republiek (een eigen land, hoofdstad Dublin) en Noord-Ierland (deel van het Verenigd Koninkrijk, hoofdstad Belfast). Een kaartje op het bord helpt. Veel leerlingen kennen U2 alleen als een grote stadionband: hier zie je ze in 1983, begin twintig.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
EERSTE KEER KIJKEN
U2, Sunday Bloody Sunday (live, 1983)
Wat zegt Bono voordat het lied begint? Wat doet hij met de witte vlag, en wat betekent dat volgens jou?
Officiële video van het kanaal van U2 (VEVO), opgenomen op 5 juni 1983 in het openluchttheater Red Rocks in Colorado (VS), in de regen en bij fakkellicht; geremasterd in 2021. De beelden komen uit de concertfilm Live at Red Rocks: Under a Blood Red Sky. Bono zegt vooraf dat dit geen rebellenlied is, en zwaait tijdens het nummer met een witte vlag: het teken van overgave en wapenstilstand. Bekijk de clip vooraf. Tijdschrift Rolling Stone rekende dit optreden tot de momenten die de rockgeschiedenis veranderden. De studioversie staat op het album War.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE TIJD
The Troubles: dertig jaar geweld
Noord-Ierland hoort bij het Verenigd Koninkrijk. Unionisten, vooral protestanten, willen dat zo houden. Nationalisten, vooral katholieken, willen één verenigd Ierland.
Eind jaren zestig liep die strijd uit op geweld. Gewapende groepen van beide kanten pleegden aanslagen, en ook soldaten schoten. Die periode heet The Troubles.
3500
RUIM ZOVEEL DODEN VIELEN ER VAN EIND JAREN ZESTIG TOT HET VREDESAKKOORD VAN 1998
Achtergrond: katholieken werden in Noord-Ierland lang achtergesteld bij werk, huizen en verkiezingen. Vanaf het midden van de jaren zestig kwam een vreedzame burgerrechtenbeweging op, die met geweld werd tegengewerkt. In augustus 1969 stuurde de Britse regering het leger. Van de ruim 3500 doden was ruim de helft burger. Ongeveer 60 procent van de doden viel door republikeinse groepen zoals de IRA, ongeveer 30 procent door loyalistische groepen zoals de UVF en UDA, en ongeveer 10 procent door leger en politie (Wikipedia, op basis van het archief CAIN). Leg de woorden uit: republikeinen en loyalisten zijn de gewapende vleugels van nationalisten en unionisten.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE GEBEURTENIS
Derry, 30 januari 1972
In Derry liepen duizenden mensen mee in een mars voor burgerrechten. Ze protesteerden tegen internering: mensen opsluiten zonder proces.
Britse parachutisten openden het vuur. Ze raakten 26 ongewapende mensen; 14 van hen stierven. Pas in 2010 stelde een groot onderzoek vast dat geen van hen een gevaar vormde.
Het monument voor de doden van Bloody Sunday in de Bogside, Derry.
Dertien mensen stierven die dag, een veertiende maanden later aan zijn verwondingen. De mars was georganiseerd door de burgerrechtenbeweging NICRA. Het eerste onderzoek (Widgery, 1972) volgde grotendeels de lezing van het leger dat er op schutters was geschoten; veel mensen noemden het een doofpot. Het Saville-onderzoek (1998 tot 2010) concludeerde dat de schoten ongerechtvaardigd waren. Premier David Cameron bood op 15 juni 2010 excuses aan namens de Britse regering. Een oud-soldaat (Soldier F) werd in 2025 vrijgesproken van moord. Bloody Sunday dreef veel jongeren naar de IRA. De stad heet voor nationalisten Derry en voor unionisten Londonderry; ook dat is gevoelig. In Ierland bestaat nog een Bloody Sunday: 21 november 1920 in Dublin, tijdens de Ierse onafhankelijkheidsoorlog. Image credit: Marc Liger / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE MAKER
Een band uit Dublin
U2 kwam uit Dublin, in de Ierse Republiek. Gitarist The Edge schreef in 1982 het begin van het nummer. Bono herschreef de tekst en haalde namen van gewapende groepen eruit.
In Ierland bestaan veel rebellenliederen die de strijd tegen de Britten verheerlijken. Bono zei bij concerten steeds: dit is geen rebellenlied.
U2 op het US Festival in Californië, 30 mei 1983, tijdens de War-tour.
U2 ontstond in 1976 op de Mount Temple Comprehensive School in Dublin: Bono (zang), The Edge (gitaar), Adam Clayton (bas) en Larry Mullen Jr. (drums). Bono had een katholieke vader en een protestantse moeder. In een vroege versie noemde de tekst de IRA en de loyalistische UDA bij naam; door die regel te schrappen werd het lied volgens Adam Clayton menselijk en niet-sektarisch. De band zegt dat het lied verwijst naar Bloody Sunday van 1972 en van 1920, maar niet over één gebeurtenis gaat. Het nummer werd in december 1982 voor het eerst live gespeeld; in Belfast (Maysfield Leisure Centre) zei Bono er meteen bij dat het geen rebellenlied was. Volgens The Edge liepen daar maar een paar mensen van de ongeveer 3000 weg. Image credit: James LaMantia / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET 1
De verteller ziet het geweld op het nieuws en kan het niet bevatten. Hij beschrijft wat er op straat achterblijft, ook voor kinderen, en vraagt hoe lang dit nog moet duren.
REFREIN
De titel keert steeds terug, als een klaagzang om die ene zondag. Er zit geen oproep tot wraak in.
COUPLET 2
Hij weigert mee te doen aan de strijd. Hij vraagt wie er eigenlijk wint als er zoveel verliezers zijn. Het conflict scheurt families uit elkaar en zit diep in de mensen zelf.
SLOT
Aan het eind wordt de zondag een christelijk beeld: de overwinning die telt is die van Pasen, niet die van de wapens. Ook wij, die het op tv zien, worden aangesproken.
Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: de ik-figuur is een toeschouwer die het geweld afwijst, geen strijder. Het lied noemt geen dader, geen slachtoffer en geen partij. Laat leerlingen zoeken naar de regels over de televisie: het lied gaat ook over hoe wij naar geweld kijken. Het christelijke slot past bij de band: Bono, The Edge en Larry Mullen Jr. waren begin jaren tachtig actief in een christelijke groep.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
VRAAG
Het lied noemt geen daders en geen gewapende groepen. Waarom niet?
Omdat in 1983 nog niemand wist wie er in Derry had geschoten
Zodat het tegen alle geweld is en voor geen enkele kant kiest
Omdat het lied alleen over het Bloody Sunday van 1920 gaat
Omdat de band vond dat het conflict in 1983 al voorbij was
Het goede antwoord: zodat het tegen al het geweld is en voor geen enkele kant kiest. Een eerste versie noemde gewapende groepen wel; Bono schrapte dat. Dat Britse soldaten schoten was in 1972 al bekend, alleen de vraag of dat gerechtvaardigd was bleef tot 2010 open. Het lied verwijst naar beide Bloody Sundays maar gaat over geweld in het algemeen. Het conflict duurde nog tot 1998. Doorvraag: maakt het weglaten van namen het lied zwakker of sterker?
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE MUZIEK
Een protestlied als een mars
Drums
Larry Mullen Jr. opent met een strak marsritme op de snaredrum, als een militaire trom. Dat ritme houdt het hele nummer vast.
Gitaar
The Edge hakt een kort, herhaald patroon uit zijn gitaar, scherp en metalig. Het klinkt gejaagd en boos, als een alarm.
Viool
Steve Wickham speelt elektrische viool. Hij sprak The Edge aan bij een bushalte en vroeg of U2 een violist nodig had.
Zang
Bono zingt fel en bijna roepend. Live wordt het refrein een gesprek met het publiek, met de witte vlag als teken.
Verdieping. Opgenomen in de Windmill Lane Studios in Dublin (september tot november 1982), producer Steve Lillywhite. Lillywhite liet Mullen met een klik spelen; de drums van de intro zijn opgenomen onder aan een trappenhuis voor een natuurlijke galm. Het militaire tromritme is een bewuste tegenstelling: de vorm van een mars in een lied tegen geweld. De viool verwijst naar de Ierse volksmuziek zonder dat het lied een folknummer wordt: vergelijk met echte Ierse rebel songs. In Nederland kwam het nummer op 21 maart 1983 als single uit en haalde het de derde plek in de hitlijst: nergens was de single zo succesvol. Doorvraag: waarom kiest een lied tegen geweld juist een marsritme?
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
DE NAWERKING
Van Derry tot excuses
1972
Bloody Sunday in Derry: 14 doden.
1983
U2 opent het album War met dit nummer.
1987
Na een IRA-aanslag in Enniskillen spreekt Bono zich live uit tegen geweld.
1998
Het vredesakkoord van Goede Vrijdag.
2010
Onderzoek: de doden van 1972 vormden geen gevaar. De Britse premier biedt excuses aan.
War verscheen op 28 februari 1983. De aanslag in Enniskillen was op 8 november 1987, tijdens een herdenking van oorlogsdoden: elf mensen kwamen om. Diezelfde avond speelde U2 in Denver; in de film Rattle and Hum (1988) is te zien hoe Bono midden in het nummer uitvalt tegen mensen die het geweld in Noord-Ierland van een afstand verheerlijken. Let op: die toespraak bevat een krachtterm. Het Goede Vrijdag-akkoord (10 april 1998) regelde dat unionisten en nationalisten samen Noord-Ierland besturen. The Cranberries maakten in 1994 Zombie over hetzelfde conflict (les 37).
Eens
Oneens
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
STELLING
Geen kant kiezen in een conflict helpt de sterkste.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: kiest U2 echt geen kant, of kiest de band de kant van de slachtoffers en van vrede? Doorvraag 2: is er een verschil tussen geen kant kiezen in een conflict en neutraal blijven bij onrecht, zoals bij Strange Fruit (les 1)? Beide kanten zijn te verdedigen; houd het gesprek bij het principe, niet bij actuele conflicten waar leerlingen persoonlijk bij betrokken kunnen zijn.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe zing je over geweld zonder zelf een kant te kiezen?
WAT BLIJFT
Sunday Bloody Sunday gaat over het geweld van The Troubles en verwijst naar Bloody Sunday in Derry, maar noemt geen daders en geen partijen.
U2 schrapte namen van gewapende groepen en zei bij elk concert dat het geen rebellenlied was: het lied kiest tegen geweld, niet voor een kant.
Het marsritme, de boze gitaar en de witte vlag live maken van een oorlogsgeluid een oproep tot vrede.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
Je schrijft een lied over een conflict van nu zonder een kant te kiezen. Welke keuze maak je, en waarom?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt één concrete keuze, bijvoorbeeld een perspectief (een kind, een toeschouwer), geen namen noemen, een beeld dat voor iedereen geldt, of een muzikale keuze, en legt uit waarom die keuze voorkomt dat het lied partij kiest. Veelgemaakte fout: toch een schuldige aanwijzen, of alleen zeggen dat oorlog slecht is zonder een keuze uit te leggen.
LUIDER
19 · SUNDAY BLOODY SUNDAY · U2
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
