LUIDER 15 · Redemption Song (Bob Marley & The Wailers)

• newEditor
• Muziek
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t, havo, vwo
• Leerjaar 3-6

Introductie

LUIDER, protestsongs in de schijnwerpers. Les 15: Redemption Song van Bob Marley & The Wailers (1980). Het afscheidslied van een reggaester: geen band, alleen zijn stem en een gitaar. Vraag van de les: Waarom klinkt het bekendste protest van Bob Marley zonder reggaeband? Les van 30 tot 40 minuten met video, de tekst in eigen woorden, hoe de muziek protesteert en een stelling. Map 2: Vrede en de bom (1970-1983).

LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS

15

REDEMPTION SONG

BOB MARLEY & THE WAILERS · 1980

Het afscheidslied van een reggaester: geen band, alleen zijn stem en een gitaar.

Les over Redemption Song, het slotnummer van Uprising (1980), het laatste album dat tijdens Marleys leven verscheen. Het lied gaat over de slavernij en over bevrijding van je eigen denken, geïnspireerd door een toespraak van Marcus Garvey. De clip is een tekenfilm uit 2020 zonder geweld. Behandel de slavernijgeschiedenis zorgvuldig: voor sommige leerlingen is het familiegeschiedenis. Image credit: Patrick Lüthy / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE VRAAG VAN DEZE LES

Waarom klinkt het bekendste protest van Bob Marley zonder reggaeband?

NA DEZE LES KUN JE

• uitleggen welke geschiedenis van Jamaica achter Redemption Song zit

• beschrijven welk idee Marley overnam van Marcus Garvey

• uitleggen hoe de kale uitvoering de boodschap versterkt

Vraag vooraf wat leerlingen van Bob Marley kennen. Vaak noemen ze reggae, feest, zomer en One Love. Dat beeld klopt maar half: deze les laat een ernstige, bijna kale Marley horen. Houd dat contrast vast, de vraag van de les komt aan het eind terug.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

EERSTE KEER LUISTEREN

Bob Marley & The Wailers, Redemption Song (1980)

Welke instrumenten hoor je, en welke mis je als je aan reggae denkt? Welke beelden komen in de clip steeds terug?

Officiële clip van het kanaal van Bob Marley (VEVO): een tekenfilm van de Franse kunstenaars Octave Marsal en Theo De Gueltzl, uitgebracht op 6 februari 2020, de dag dat Marley 75 zou zijn geworden. De clip is gemaakt van bijna 3000 tekeningen, met onder andere een leeuw met een kroon. Het geluid is de akoestische albumversie. Laat leerlingen noemen wat ontbreekt: bas, drums, orgel, de typische reggae-tegentel. Doorvraag: wat doet die leegte met hoe je naar de woorden luistert?

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE TIJD

Jamaica: een eiland met een zware geschiedenis

Jamaica was eeuwenlang een Britse kolonie. Tot in de 19e eeuw werkten er tot slaaf gemaakte Afrikanen op de suikerplantages. Pas in 1838 was iedereen vrij.

In 1962 werd Jamaica onafhankelijk. Toch bleven armoede en geweld. Eind jaren zeventig vochten politieke bendes in Kingston. Marley zelf werd in 1976 thuis beschoten en overleefde het.

1838

HET EINDE VAN DE SLAVERNIJ OP JAMAICA, DAT TOT 1962 EEN BRITSE KOLONIE BLEEF

De Britse wet tegen de slavernij ging in op 1 augustus 1834, maar tot slaaf gemaakten moesten daarna nog als leerling (apprentice) doorwerken, tot 1 augustus 1838. Die dag is in Jamaica Emancipation Day. Onafhankelijkheid: 6 augustus 1962. De aanslag op Marley was in december 1976 in zijn huis aan Hope Road in Kingston, kort voor een gratis concert; hij raakte gewond. Leg de term tot slaaf gemaakt uit: die benadrukt dat slavernij iemand is aangedaan en geen eigenschap is.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE INSPIRATIE

Marcus Garvey: wees trots op wie je bent

Marcus Garvey (1887-1940) kwam net als Marley uit Saint Ann op Jamaica. Hij riep zwarte mensen over de hele wereld op om trots te zijn op zichzelf en op Afrika.

In 1937 zei hij in een toespraak in Canada: de ketens zijn weg, maar nu moet je ook je denken bevrijden. Marley nam dat idee over. Voor rastafari is Garvey een profeet.

Marcus Garvey aan zijn bureau, 1924.

Garvey richtte in 1914 de Universal Negro Improvement Association (UNIA) op en had in de jaren twintig in de VS een massabeweging. De toespraak heet The Work That Has Been Done en werd in oktober 1937 gehouden in Menelik Hall in Sydney, Nova Scotia (Canada), en in 1938 gedrukt in zijn blad Black Man. Rastafari is een geloof dat in de jaren dertig op Jamaica ontstond; Marley was rastafari. Veel rastafari zien Garvey als profeet; hem wordt een voorspelling over de kroning van een zwarte koning in Afrika toegeschreven (Haile Selassie, 1930). Garvey is sinds 1969 nationale held van Jamaica. Image credit: from George Grantham Bain Collection / Wikimedia Commons (Public domain)

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

HET ONTSTAAN

Alleen met een gitaar

In 1977 hoorde Marley dat hij huidkanker had. Volgens zijn vrouw Rita had hij in 1980 al veel pijn en dacht hij na over zijn eigen dood.

In zijn studio Tuff Gong in Kingston probeerde de band het nummer samen op te nemen. Het werkte niet. Chris Blackwell van platenlabel Island stelde voor: speel het alleen. Het werd het slot van het album Uprising.

Zürich, 30 mei 1980: de eerste avond van de tour waarop hij Redemption Song live speelde.

Uprising werd van januari tot april 1980 opgenomen in Tuff Gong Studio en verscheen op 10 juni 1980. Het verhaal dat Blackwell de akoestische versie voorstelde, vertelt hij zelf in zijn memoires The Islander (2022). De kanker (een melanoom onder een teennagel) werd in 1977 ontdekt. Marley zakte in september 1980 in elkaar tijdens het joggen in New York. Hij gaf op 23 september 1980 in Pittsburgh zijn laatste concert en speelde daar Redemption Song in de toegift. Hij overleed op 11 mei 1981 in Miami, 36 jaar oud. Image credit: Patrick Lüthy / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE TEKST

Waar gaat het over?

Volledige tekst: genius.com

COUPLET 1

De verteller kijkt terug op de slavernij: zijn voorouders werden uit Afrika geroofd en verkocht. Toch staat hij sterk, want hij voelt zich gedragen door God.

REFREIN

Hij vraagt de luisteraar om mee te zingen. Liederen over vrijheid zijn het enige wat hij ooit echt bezat, en hij geeft ze door.

COUPLET 2

Nu komt het idee van Garvey: bevrijd je eigen denken, want dat kan niemand voor je doen. Wees niet bang voor de dreigingen van nu. Hoe lang kijken we nog toe als mensen met een boodschap worden vermoord?

Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Wijs op het perspectief: een ik-figuur die spreekt namens generaties. De vermoorde profeten worden niet bij naam genoemd: laat leerlingen zelf voorbeelden bedenken, zoals Martin Luther King of Malcolm X. Het lied eindigt niet met een aanklacht maar met een uitnodiging om mee te zingen. Vergelijk met Strange Fruit (les 1): daar geen refrein en niets om mee te zingen, hier juist wel.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

VRAAG

In het tweede couplet roept Marley op om jezelf te bevrijden. Wat bedoelt hij daarmee?

A

Weglopen van een plantage waar nog steeds slaven werken

B

Je denken vrijmaken van wat de slavernij je heeft aangeleerd

C

Met geweld in opstand komen tegen de Britse regering

D

Genoeg geld verdienen zodat je van niemand afhangt

Het goede antwoord: je denken vrijmaken van wat de slavernij je heeft aangeleerd, zoals het idee dat je minder waard bent. In 1980 was de slavernij al lang afgeschaft en Jamaica al onafhankelijk; het gaat dus om iets in je hoofd. Het lied roept nergens op tot geweld. Doorvraag: waarom zou zo'n gevoel van minderwaardigheid langer blijven bestaan dan de wet die slavernij toestond?

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE MUZIEK

Reggae zonder reggae

Bezetting

Alleen stem en akoestische gitaar. Reggae draait juist om bas en drums, en die ontbreken. Marley klinkt hier als een folkzanger, zoals Bob Dylan.

Eenvoud

Een kort, helder gitaarloopje opent het lied en komt steeds terug. Couplet en refrein wisselen elkaar af: zo eenvoudig dat iedereen kan meezingen.

Twee versies

Er bestaat ook een versie met de hele band, als reggae. Die kwam op de B-kant van de single. De kale versie werd de bekende, en sloot het album af.

Verdieping. Het gitaarloopje van de intro klinkt eerder als folk en countryblues dan als reggae: Marley kiest de taal van de zanger met gitaar, die van de protestliederen van Dylan en Seeger. Hij speelde een akoestische Ovation Adamas. Zijn voordracht is vrij en dicht bij spreken, zonder het huppelende ritme waar zijn andere nummers op drijven: het klinkt als een getuigenis, niet als een feest. De bandversie stond in oktober 1980 op de B-kant van de single in Groot-Brittannië en Frankrijk, en staat als bonustrack op de heruitgave van Uprising uit 2001: laat die ernaast horen en vraag wat de dansbare reggae doet met de boodschap. Doorvraag: waarom zou een producer een wereldster juist minder laten doen?

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

DE NAWERKING

Een lied dat bleef rondgaan

1937

Marcus Garvey houdt zijn toespraak in Canada.

1980

Uprising verschijnt, met Redemption Song als slot.

1981

Marley overlijdt, 36 jaar oud.

2003

Joe Strummer van The Clash brengt een cover uit.

2020

Een getekende clip viert de 40ste verjaardag.

Andere bekende covers: Stevie Wonder, Johnny Cash samen met Joe Strummer (verschenen op de verzamelbox Unearthed, 2003) en Manfred Mann's Earth Band. Het lied staat in de lijst van de 500 beste songs aller tijden van Rolling Stone. De Jamaicaanse dichter Mutabaruka koos het in 2009 als de invloedrijkste opname uit de Jamaicaanse muziekgeschiedenis. Marley speelde het tijdens de Uprising-tour van 1980 elke avond, vanaf het eerste concert in Zürich op 30 mei.

1

Eens

2

Oneens

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

STELLING

Vrijheid in je hoofd telt meer dan vrijheid op papier.

Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: kun je vrij zijn in je hoofd als de wet je niet beschermt? (Denk aan de Jim Crow-wetten uit les 1.) Doorvraag 2: en wat heb je aan rechten op papier als je zelf gelooft dat je minder waard bent? Beide kanten zijn te verdedigen: het lied zegt vooral dat de tweede stap na de wet net zo belangrijk is.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

TERUG NAAR DE VRAAG

Waarom klinkt het bekendste protest van Bob Marley zonder reggaeband?

WAT BLIJFT

• Redemption Song gaat over de slavernij en over wat daarna nog moest gebeuren: je eigen denken bevrijden, het idee van Marcus Garvey.

• Marley wist dat hij ernstig ziek was. Het lied klinkt als een persoonlijk afscheid en een erfenis tegelijk.

• Zonder band hoor je alleen zijn stem en gitaar. Er is niets wat afleidt van de woorden, en je luistert als naar een gesprek.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

Marley maakte van een toespraak een lied. Welke uitspraak van nu zou jij tot een lied maken, en waarom?

Exitvraag. Een goed antwoord noemt een concrete uitspraak of toespraak (van een activist, sporter, politicus, schrijver) en legt uit welk onrecht of welke oproep erin zit en waarom die in een lied sterker wordt. Veelgemaakte fout: alleen de uitspraak noemen zonder uit te leggen waarom hij bij een lied past.

LUIDER

15 · REDEMPTION SONG · BOB MARLEY & THE WAILERS

LUISTER VERDER

ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST

Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.

Open de playlist

Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.