Halloween, Allerheiligen en Allerzielen

Allerheiligen, Allerzielen en Halloween

1 / 46
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGodsdienstSecundair onderwijsBeroepssecundair onderwijsLeerjaar 5

In deze les zitten 46 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Allerheiligen, Allerzielen en Halloween

Open de les vanuit de symboliek van licht: niet alleen praktisch, maar ook religieus en cultureel geladen. Deze titel houdt de drie feesten samen onder één betekenisvolle noemer.

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan de betekenis en ontstaan uitleggen van Halloween, Allerheiligen en Allerzielen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan Halloween, Allerheiligen of Allerzielen?

Gebruik de woordwolk als activering van voorkennis. Verwachte woorden: hoop, warmte, kaarsen, dood, herinnering, veiligheid, feest, geloof, duisternis.

Wat kan licht betekenen?

DUISTERNIS

  • leven

  • het goede

  • opstanding en bevrijding

  • goddelijk licht het mensoverstijgende

  • inzicht en kennis

  • hoop in moeilijke tijden

  • veiligheid

  • een nieuw begin

  • chaos

  • onveilig

  • angst of bedreiging

  • dood

  • onrecht

  • het slechte

LICHT

Benadruk dat één symbool meerdere lagen heeft. Licht verwijst tegelijk naar wat mensen ervaren en naar wat gelovigen geloven.

Licht in de Bijbel

In het bijbelse scheppingsverhaal begint het leven met licht. Eerst is er duisternis, daarna klinkt: 'Er moet licht komen'. Zo wordt licht meer dan een natuurverschijnsel: het wordt een teken van orde, begin en leven.

Verbind dit met joodse en christelijke traditie. Het gaat hier niet om natuurwetenschap, maar om de religieuze betekenis van het scheppingsverhaal.

Mensen komen vaak samen met licht wanneer leven bedreigd wordt. Kaarsen, fakkels en vuur drukken dan verzet, verbondenheid en herinnering uit.

Text

Gebruik herkenbare voorbeelden: gewelddadig overlijden, rampen, onrecht of onderdrukking. De kern is dat licht een publiek teken wordt tegen wat leven kapotmaakt.

Lichtfeesten

  • Lichtfeesten waarschuwen voor wat leven bedreigt

  • Ze vieren bevrijding, hoop of nieuw leven

  • Voorbeelden zijn Chanoeka (J) en Divali (H)

Noem Chanoeka en Divali alleen als korte voorbeelden van bredere lichtsymboliek. Werk ze niet uitgebreid uit; de focus van de les blijft op Halloween, Allerheiligen en Allerzielen.

Waarvoor staat licht in deze les vooral?

A

Leven en hoop

B

Kou en stilte

C

Angst en straf

D

Oogst en handel

Toetst de kern van slides 2-6: licht als teken van leven, veiligheid, bevrijding, opstanding en hoop.

Als het licht verdwijnt

  • In vroegere tijden hing het dagelijks leven sterk af van zonlicht en warmte: Voor mensen die leefden van de landbouw

  • Najaar en winter brachten kou, schaarste en onzekerheid

  • Kortere dagen werden ervaren als een strijd tussen licht en duister

Maak duidelijk dat deze ervaring van seizoenen de achtergrond vormt voor veel feesten. Voor moderne leerlingen is die afhankelijkheid van licht minder direct voelbaar.

31 OKT: Halloween

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat viert men onder andere op Samhain?

A

de grootouders komen op bezoek

B

familie bbq

C

doden en geesten komen op bezoek

Deze slide heeft geen instructies

Vanwaar de naam Halloween?

A

Hallo we are here

B

hollow evening

C

all hallows eve

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekent 'verchristelijking' hier?

A

christenen verbieden oude feesten

B

christenen vieren alleen nog Bijbelverhalen

C

feesten uit andere religies krijgen een christelijke betekenis

Sluit aan bij slide 8: oudere gebruiken bleven bestaan, maar kregen een christelijke betekenis.

Oudere feesten worden christelijk

Toen het christendom zich verspreidde, verdwenen oudere feesten niet zomaar. Veel gebruiken uit Keltische, Germaanse en Romeinse vieringen bleven bestaan, maar kregen een christelijke betekenis. Daardoor dragen feesten in deze periode nog altijd het karakter van lichtfeesten.





Het sleutelbegrip hier is 'verchristelijking': niet alles werd afgeschaft, maar vaak hernomen en herbetekend.

Samhain bij de Kelten

  • Gevierd op 31 oktober

  • Einde van het zonnehalfjaar, begin van de wintertijd

  • Tegelijk oogstfeest, vruchtbaarheidsfeest en nieuwjaarsfeest

  • Een kantelmoment tussen seizoenen en tussen oud en nieuw

Samhain is de historische sleutel om de oorsprong van Halloween, Allerheiligen en Allerzielen te begrijpen.

Samhain en de doden

De Kelten geloofden dat tijdens Samhain de grens tussen de wereld van de levenden en die van de doden openstond. Zielen konden terugkeren naar de aarde. Dat riep tegelijk angst en eerbied op, waardoor mensen bescherming zochten en overleden familieleden wilden gunstig stemmen.

Gebruik hier het beeld van 'een barst in de tijd' als sterke verwoording uit de brontekst, maar houd de slide helder en beknopt.

Gebruiken tijdens Samhain

  • bieten en veldgewas buiten zetten

  • lampen rond het huis

  • nieuw vuur mee naar huis nemen

  • familiegeesten gunstig onthalen

Verwelkomen

Beschermen

  • grote vuren op heuvels

  • offergaven

  • dierenhuiden en maskers

  • kwade geesten misleiden of verjagen

Laat zien dat dezelfde nacht twee reacties opriep: afweren van kwaad én welkom heten van eigen doden.

Pomona en Romeinse invloed

Toen de Romeinen Keltische gebieden bezetten, mengde Samhain zich deels met een oogstfeest voor Pomona, godin van fruit, tuinen en vruchtbaarheid.




Geen nood aan uitgebreide Romeinse mythologie. Het didactische punt is vermenging van tradities.

Welke Romeinse godin hoorde bij oogst en vruchtbaarheid?

A

Pomona

B

Samhain

C

Maria

D

Paasfeest

Toetst of leerlingen Pomona herkennen als godin en niet verwarren met een feest of christelijk begrip.

Van All Hallows Eve naar Halloween

  • Vanaf de 9e eeuw ontstond de naam All Hallows Eve

  • Dat betekende: de avond voor Allerheiligen

  • Later werd dat verkort tot Halloween

  • Oude gebruiken bleven ondertussen bestaan


Benadruk dat de naam christelijk klinkt, maar dat veel gebruiken ouder zijn dan het christendom.

Halloween in Amerika

In de 19e eeuw namen immigranten uit Engeland, Schotland en Ierland hun Halloweengebruiken mee naar de Verenigde Staten. Daar vermengden die tradities zich met andere gebruiken. Door veramerikanisering en de consumptiemaatschappij keerde Halloween later in een nieuwe vorm terug naar Europa.

Maak het onderscheid tussen oorsprong en huidige vorm: hedendaags Halloween is niet hetzelfde als het oude Samhain.

Waarom verving de pompoen vaak raap of biet?

A

meer religieus

B

makkelijker uit te hollen

C

lichter van kleur

D

ouder gebruik

Plausibele misvattingen zijn dat de pompoen symbolischer of ouder zou zijn, terwijl het vooral om praktische geschiktheid ging.

1 NOV: Allerheiligen: van martelaren naar alle heiligen

Gebruik deze slide als overgang naar de expliciet christelijke invulling van begin november.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een martelaar?

A

iemand die werd gedood doordat hij/zij gelovig was

B

idem als heilige

C

een gelovige die mensen doodde

D

een engel

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer werd in de eerste eeuwen de heiligen herdacht?

A

op hun geboortedag

B

op hun sterfdag

C

op 1 november

Deze slide heeft geen instructies

Waarom plots op 1 november en niet meer op hun sterfdag?

A

Te moeilijk om al die datums te onthouden

B

er waren op de duur meer heiligen dan 365 dagen

Deze slide heeft geen instructies

Waarom ontstond Allerheiligen?

In de eerste eeuwen werden veel christenen om hun geloof vervolgd en gedood. Omdat niet elke martelaar een eigen gedenkdag kon krijgen, ontstond een collectief feest voor alle martelaren. Later werden ook andere voorbeeldfiguren van geloof en leven mee herdacht.

Verduidelijk eventueel het woord 'belijders' mondeling: christenen die niet als martelaar stierven maar wel als voorbeeld golden.

Waarom op 1 november?

  • Oorspronkelijk viel dit feest op 13 mei

  • In de 8e eeuw werd het het feest van alle heiligen

  • Onder invloed van vooral de Ierse kerk verschoof het naar 1 november

  • Zo kon het christendom Keltische praktijken rond Samhain herbetekenen/verchristelijken

Benadruk dat de datumverschuiving een strategische religieuze keuze was: niet alleen herinneren, maar ook sturen van bestaande gebruiken.

Oude sporen in Allerheiligen

  • Plaatselijke gebruiken verdwenen niet plots

  • Ze kregen een christelijke invulling

  • Kaarsen en lampen op graven bleven bestaan

  • Zo zie je Samhain-sporen in een christelijk feest

Laat leerlingen zien dat religieuze tradities vaak groeien door overname en nieuwe betekenis, niet door een volledige breuk.

Waarom verschoof Allerheiligen precies naar 1 november?

A

Voor de oogsttijd

B

Door Romeinse druk

C

Om Samhain te verchristelijken

Toetst slides 17-19: de datumverschuiving hielp bestaande Keltische praktijken christelijk te herinterpreteren.

2 NOV: Allerzielen: bidden voor de doden

Maak nu het verschil met Allerheiligen duidelijk: niet de heiligen staan centraal, maar de gewone overledenen.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom bidden voor de doden/zielen?

A

zodat ze naar de hemel kunnen gaan

B

zodat ze naar de hel kunnen gaan

C

zodat ze zo lang mogelijk in het vagevuur kunnen blijven

Deze slide heeft geen instructies

De christelijke betekenis van Allerzielen

  • Ingesteld onder paus Johannes XIX

  • Bedoeld om de arme zielen te herdenken

  • Men bad voor hun zielenheil

  • Daarbij hoorde het geloof dat zielen nog gezuiverd moesten worden voor de hemel

Als je 'vagevuur' noemt, leg het eenvoudig uit als een toestand van zuivering volgens vroegere christelijke opvattingen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is bij jullie de traditie bij allerzielen?

Deze slide heeft geen instructies

Gebruiken op Allerzielen

Op het kerkhof

  • zieltjeskoeken en zielenbrood

  • kruiskensbroodjes





  • brood uitdelen aan armen

  • pannenkoeken, wafels en koeken

  • graven versieren met bloemen

  • vooral chrysanten

  • kaarsen en lampjes branden

  • licht als teken van eeuwig leven

Thuis en in de streek

Maak duidelijk dat rituelen zowel publiek als huiselijk kunnen zijn. Ook eten kan een religieuze herinneringspraktijk worden.

Waarom kaarsen en wit?

  • Kaarsen verwijzen naar eeuwig licht en verrijzenis

  • Volgens volksgeloof hielp licht de zielen hun weg vinden

  • De witte chrysanten kunnen het licht symboliseren

Hier komen christelijke en voorchristelijke betekenissen samen. Dat spanningsveld is belangrijker dan absolute zekerheid over de precieze oorsprong.

Eén periode, drie accenten

  • Halloween bewaart sporen van Samhain en legt nu vaak nadruk op griezelen en symbolen

  • Allerheiligen eert heiligen als voorbeelden van geloof

  • Allerzielen herdenkt en ondersteunt de doden

  • In alle drie blijft licht een sterk teken tegen duisternis

Dit is de syntheseslide: laat leerlingen de verbanden én verschillen samen zien.

Begrippenlijst

lichtsymboliek - de betekenis van licht als teken van leven, hoop, inzicht of het goddelijke

lichtfeest - een feest waarin licht een centrale symbolische rol speelt

Samhain - Keltisch feest op 31 oktober dat het begin van de winter markeerde

Pomona - Romeinse godin van fruit, tuinen en vruchtbaarheid

Halloween - naam die ontstond uit All Hallows Eve, de avond voor Allerheiligen

Allerheiligen - christelijk feest op 1 november ter ere van alle heiligen

Allerzielen - christelijk feest op 2 november waarop men de overledenen herdenkt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

martelaar - iemand die omwille van zijn of haar geloof vervolgd of gedood werd

heilige - iemand die in het christendom als voorbeeld van geloof en leven wordt vereerd

reliek - lichamelijk overblijfsel of voorwerp dat met een heilige verbonden is

vagevuur - traditionele christelijke voorstelling van zuivering na de dood

chrysant - herfstbloem die vaak op graven wordt geplaatst rond Allerzielen

Jack o'Lantern - uitgeholde groente met licht erin, verbonden met een volksverhaal over Jack

Deze slide heeft geen instructies